Mímir - 01.04.1973, Side 27

gruna, að hinar glæstu vonir, sem hann bar
í brjósti, þegar hann kvað Alþing hið nýja
muni ekki rætast, og það gætir mikillar beizkju
í kvæðinu:
... sýndu þeim sandgröf
sögunnar góðu;
sýndu þeim ið snauða
sópaða brjóst,...
í hans augum er það, að endurreisa ekki alþing
á Þingvöllum:
... landtjón, lýðtjón,
lokinn sóma,
þegnskyldu rof
og þaðan af verra.
í Hulduljóðum (Rit, bls. 82—88) bryddir
stundum á þjóðfélagslegri ádeilu. Skáldið simr
að næturlagi og ræðir við Huldu, listagyðjuna
ástvinu Eggerts Olafssonar, um hann og landið:
Hvers er að dyljast? Harma sinna þungu;
hlægja þeir öld, er ræður þeim ei bót. ...
segir skáldið og er þungt niðri fyrir. Og hann
harmar þá heimsku Islendinga, að hirða ekki
um fræði sinna beztu manna:
Að fræða! hver mun hirða hér um fræði?
Heimskinginn gerir sig að vanaþræl.
Gleymd em lýðnum landsins fornu kvæði;...
og í stað þeirra eru rímurnar þuldar, sem skáld-
ið kallar „leirburðar-stagl og holtaþoku-væl".
Því gætir nokkurrar mótsagnar þegar Eggert
Olafsson, risinn úr sæ, horfir yfir bú frænda
síns, en:
Þar hefir gerzt að fullum áhríns-orðum
allt, sem hinn vitri bóndavinur kvað
um dalalíf í Búnaðarbálki forðum, •—-
um bóndalíf, sem fegurst verður það. ...
Sumir hafa a. m. k. tekið fræðslu Eggerts! —
Hið þjóðfélagslega óréttlæti kemur bezt í ljós,
er Eggert svipast um og horfir yfir sofandi
landið:
... svæft hefir móðir börnin stór og smá, —
fífil í haga, hrafn á kletta-bandi,
hraust á dúni, veikan fjölum á. ...
Hinir hraustu liggja á dúni, en hinir veiku og
fátæku verða að láta sér nægja fjalir.
A þessum árum yrkir Jónas mörg eftirmæli,
sem snúast gjarnan upp í ættjarðar- og baráttu-
ljóð. Fyrsti vísirinn að þessari þróun kemur
þegar fram í Saknaðarljóðum (Rit, bls. 45—48),
líklega ort 1836. Þar harmar hann þá vini sína,
er hann hefur mátt sjá á bak, en ekki sín vegna
eingöngu, þótt söknuður hans sé sár, heldur
vegna þess gagns, sem þeir hefðu getað unnið
landinu, ef þeir hefðu fengið að lifa. Síðari
hluti kvæðisins er um Skafta Tímóteus Stefáns-
son, frænda Jónasar, en hann drukknaði 1836.
Um hann segir Jónas:
Brann þér í brjósti,
bjó þér í anda,
ást á ættjörðu,
ást á sannleika.
Svo varstu búinn
til bardaga
áþján við
og illa lygi.
í eftirmælum sínum eftir Magnús Stephensen,
Magnúsar-kviðu (Rit, bls. 74—79), ormm 1842,
brýnir hann hart:
... Lýðux landráður!
léttu nú svefnhettu,
enn er nóg að vinna,
einum er starf meinað.
Og þegar hann harmar Tómas Sæmundsson, spyr
hann í örvæntingu:
... Hví vill drottinn þola það,
landið svipta svo og reyna,
svipta það einmitt þessum eina,
er svo margra stóð í stað?
En huggun hans er, að:
... Hver, sem vinnur land og lýð,
treysta skal, að öli hans iðja
allt hið góða nái styðja
þess fyrir hönd, er hóf hann stríð.
(Eftir Tómas Sæmundsson, bls. 89—91).
27