Mímir - 01.04.1973, Blaðsíða 51

sem notuð er í 1, þ. e. að hafa fyrst aðalsetn.,
þar sem fallvaldinum er komið fyrir, og síðan
tilvísunarsetn. með öðru falli á tilvísunarfor-
nafninu (hér er sem sé fremur um það að ræða,
að tilvísunarsetn. „færist" en að hún falli alveg
brott), sé tiltölulega algengari í slíkum tilvik-
um en hér kemur fram. Dálítið svipuð aðferð
er notuð í 37, þar sem líka kemur tilvísunar-
setning aukalega. Enn má benda á aðferðina,
sem notuð er í 4, 5 og 19, þar sem og/en kemur
fyrst og síðan eignarfall (kennara sinna, þeirra,
þessa gistihúss). Svipað er líka og... hennar í
33. í 29 og 30 er notað en -f- lh. þt. eða lo.
(en... tekinn, en.. lausan), en önnur dæmi
virðast sérstæðari.
2.
Tilvístmarsetn. => þar sem...: 6, 20.
Þessi lausn virðist liggja nokkuð beint við í
ýmsum tilvikum (10, 18, 32), þótt henn sé
ekki beitt víðar. Þessi tvö dæmi, 6 og 20, eru
reyndar ekki alveg sambærileg, því að í 6 kem-
ur auk þess að-setning með eignarf. pers. fn.
(að.. hans). Svipað er dæmið í 18.
3.
Tilvísunarsetn. => forsetningarliður. 10, 32.
I þýzka textanum hefjast hér báðar tilvísunar-
setn. á forsetn., sem eiga við fallvaldinn, og
þeir forsetningarliðir halda sér líka í íslenzka
textanum.
4.
Tilvísunarsetn. => ný málsgrein: 11, 17.
Hér má segja, að höggvið sé á hnútinn!
5.
Tilvísunarsetn. => eignarf. þersónufom. í
aðalsetn.: 38 og 39-
Þetta er hvort tveggja verk sama þýðanda!
6.
Tilvísunarsetn. => svigar {!}: 2.
Þessa frumlegu en ekki verulega aðlaðandi
lausn hefur aðeins einn þýðandinn reynt að
nota — og það mjög snemma í þýðingu sinni.
Líklega hefur honum ekki getizt að þessu! Til
greina kæmi e. t. v. að nota kommur í stað
sviganna, en ekki fer það miklu betur.
7.
Tilvísunarsetn. => þar sem (— þar eð): 22.
Merkingin þarf að vera nokkuð sérstök, til þess
að hægt sé að nota þessa aðferð.
8.
Tilvísunarsetn. => lýsingarorð: 26.
Hér koma lýsingarorð í aðalsetningunni í stað
tilvísunarfornafns og fallvalds þess í þýzka
textanum.
9.
Tilvísunarsetn. => 0, þ. e. hverfur alveg: 25.
Hér er svo lauslega þýtt og auk þess svo stytt,
að ekkert verður eftir af tilvísunarsetningunni.
Svipað má segja um 27.
Sjálfsagt má athuga þessi dæmi bemr og setja
fram ákveðnar reglur um þær breytingar, sem
verða í þýðingunni, þó einkum um það, hvaða
skilyrði frumtextinn verði að uppfylla, til þess
að tiltekinni aðferð megi beita. Til svo víðtækra
ályktana þyrfti þó væntanlega meira efni.
Kannski einhver vilji nú taka að sér slíkt verk-
efni? Slík rannsókn gæti jafnvel leitt til þess,
að menn kæmu auga á einhvers konar um-
myndunarreglur (transformasjónir), sem beita
mætti innan íslenzkrar setningarfræði. Það væri
auðvitað ekki amalegt!
Nú er rétt að geta þess, að mér datt í hug
að athuga, hvort ekki mætti nú fara „hina
leiðina", þ. e. athuga, hvað lægi til grund-
vallar í íslenzkum texta, þegar þýzkir þýddu
með dessen eða deren. I því skyni réðst ég á
þýzka þýðingu smásagna eftir Halldór Laxness.
En viti menn! Eg fann ekkert dæmi í þýzku
þýðingunni! Ef vel ætti að vera, þyrfti auðvitað
að athuga þýðingar á fleiri höfundum og fleiri
51