Mímir - 01.06.1981, Side 24

Mímir - 01.06.1981, Side 24
ingum vegna þess að þær gætu ekki hafa varðveist munnlega í því formi sem við þekkj- um þær úr handritum. Theodore M. Ander- son rekur uppruna þessarar kenningar til Möbiusar (1852), hann athugaði Glúms- sögu og komst að þeirri niðurstöðu að sag- an væri einungis röð smærri frásagna. Skömmu síðar birti Rudolf Keyses þá skoð- un sína að uppruna Islendingasagna væri að finna í munnlegum smásögum, sem skellt hefði verið saman í stærri heildir á 11. öld. En sitt sígilda form fær kenningin fyrst með riti A. U. Bááths, Studier öfver Komposition- en í Nágra Islándska Áttsagor sem var gefið út árið 1885 (Anderson ’64:61). Kenning þessi hefur ekki átt mjög upp á pallborðið hjá fræðimönnum hin síðari ár, en rannsókn- ir hafa mjög beinst að því að finna eitthvað það sem leyst gæti hana af hólmi. Anderson orðar þetta svo: „Scholars are agreed on the inadequacy of the þáttr as an underlying principle without having concurred on a substitute“ (Anderson ’64:64). Viðhorfin til þátta hafa að nokkru leyti mótast af þeim viðhorfum sem verið hafa til munnlegra frásagna, eða öllu heldur munn- legrar hefðar, yfirleitt. Ég ætla ekki að reyna að bæta við þær umræður sem verið hafa um ágreiningsefni sagnfestu- og bókfestu- manna, einungis að rifja fátt eitt upp. Pað hafa margir bent á að þessi ágreiningur hafi aldrei verið eins stórkostlegur og af var lát- ið og aldrei hefur verið gengið svo langt að reynt hafi verið að hafna algerlega munn- legri frásagnarhefð, enda er það ómögulegt. Theodore M. Anderson hefur sagt: The saga writers must have consciously acqui- red and practiced their technique before arriving at such a uniform and specialized form of narra- tive, and since there is no evidence of a written apprenticeship, this practice must have taken place at the qral stage (Anderson ’64:117). Sigurður Nordal hefur lyst viðhorfi bók- festumanna svo: „Hér er einvörðungu um ákveðna vinnuaðferð að ræða. Skrifaðar sög- ur eru til. Munnlegar frásagnir hafa glat- ast . . .“ (S. Nordal ’68:20). Hjá G. Turville- Petre kveður mjög við sama tón, hann segist ekki fjalla um „. . . oral sagas or their form. For the existence of such sagas in twelfth- century Iceland has not yet been proved“ (T.-Petre ’67:v). Bókfestumenn afneituðu ekki tilvist munnlegrar frásagnarlistar, held- ur litu þeir vísvitandi framhjá henni vegna skorts á sönnunum. Af þessum völdum m. a. hefur rannsóknum á þáttum sem frásagnar- einingum er standa nærri munnlegri hefð, lítt verið fram haldið. Pær rannsóknir sem gerðar hafa verið á hinni munnlegu frásagnarhefð nú á síðari ár- um, hafa leitt af sér aukinn áhuga á gildi munnlegrar geymdar. Þessi viðhorf hafa raun- ar verið kennd við sagnfestu og kölluð hin nýja sagnfesta. Rannsóknir á munnlega varð- veittum skáldskap hafa leitt í ljós að þar er fylgt mjög föstum reglum og að slíkur skáld- slcapur sé oft á tíðum sérlega fágaður. I um- fjöllun sinni á þáttum í Sögu Islands 3. bindi segir Jónas Kristjánsson m.a.: Margir þess- ara þátta eru fáguð bókmenntaverk, en að sama skapi ólíklegir til að hafa mótast í munn- mælum“ (J. Kristjánsson ’78:344). Til stuðn- ings þessu minnist Jónas m.a. á „hnitmiðaða stígandi“. Með hliðsjón af síðari tíma rann- sóknum tel ég að sýna megi fram á að ýmis þau atriði sem talin hafa verið til ritlegra einkenna geti allt eins talist til einkenna munnlegrar varðveislu. Munnlega varðveitt frásögn fágast við það að ganga á milli sagna- fólks í áratugi, því sá sem segir sögu vel þróar jafnan með sér ákveðna tækni. Atriði eins og stígandi hljóta að vera hluti af þess- ari tækni. Engu að síður hlýtur ætíð að reynast okkur Islendingum erfitt að greina á milli ritlegra- og munnlegra einkenna, vegna þess hve hlutur skrásetjarans er óljós. Hér að framan var lítillega vikið að því viðhorfi að tengja hlutverk þátta í sagnarit- uninni við merkingu orðsins þáttr. Er þá gengið út frá því að þættir hafi ekki verið 22
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116

x

Mímir

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Mímir
https://timarit.is/publication/1937

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.