Læknaneminn - 01.04.2021, Blaðsíða 122

Læknaneminn120
blóðgjöf, hver fær fleiri blóðgjafir og eru þeir
eldri við síðustu blóðgjöf. Tilefni er því til
að endurskoða verklagsreglur um blóðgjafir
fyrirbura á Íslandi. Sjálfstæðir forspárþættir
eru m.a. styttri meðganga en allir 23-25
vikna fyrirburar þurfa blóðgjöf v/AOP. Ekki
liggja fyrir óyggjandi niðurstöður á því
við hvaða aldur börn þurfa ekki lengur á
blóðgjöf að halda v/AOP.

Blóð- og járnhagur kvenkyns blóðgjafa og
tengsl við meðgöngu- og fæðingasögu
Stefanía Ásta Davíðsdóttir1, Anna Margrét
Halldórsdóttir1,2, Kristjana Einarsdóttir1,3, Ýr
Frisbæk4 og Þóra Steingrímsdóttir1,4
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Blóðbankinn
Landspítala, 3Miðstöð í lýðheilsuvísindum,
4Kvennadeild Landspítala
Inngangur: Sýnt hefur verið fram á að
kyn, aldur og $öldi blóðgjafa hafa áhrif á
járnbirgðir. Vitað er að járnþörf kvenna
eykst á meðgöngu og stór hluti af járn-
birgðum móður er nýttur til fóstur þroska.
Ef konur ná ekki að viðhalda járn birgðum
sínum getur það leitt til járnskorts.
Járnskortur á meðgöngu getur leitt til
fyrir bura fæðinga, lágrar fæðingarþyngdar
og fósturláta. Blóðbankinn nýtir ferritín-
mælingar í sermi sem mælikvarða á járnhag
allra nýskráðra gjafa og eftir 2017 hjá öllum
heil blóðs gjöfum í Blóðbankanum. Markmið
rann sóknarinnar voru; að rannsaka járn-
og blóðhag kvenkyns blóðgjafa í Blóð-
bankanum. Að skoða dreifingu járn- og
blóð hags kvenna og tengsl við $ölda fyrri
fæðinga og tímalengd frá síðustu fæðingu.
Að skoða tíðni járnskorts og blóðleysis með
tilliti til sömu breyta.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin náði
til 10.824 kvenna sem höfðu gefið heilblóð
og/eða verið nýskráðar í Blóðbankanum á
árunum 1997-2019. Gögn úr Blóðbankanum
voru samkeyrð við gögn úr Fæðingaskrá
Embættis landlæknis til að fá upplýsingar
um meðgöngu- og fæðingasögu. Úr ProSang
tölvukerfi Blóðbankans fengust niðurstöður
blóð hags og serum ferritínmælinga blóð-
gjafa. Til að bera saman járnhag milli hópa
var notast við meðal ferritíngildi hverrar
konu. Járnskortur var skilgreindur sem
serum ferritín <15 µg/L. Blóðleysi var
skilgreint sem blóðrauði <120 g/L.
Niðurstöður: Hjá nýskráðum gjöfum
mældist ferritín að meðaltali 40,1 ± 49,5
µg/L en hjá virkum gjöfum 28,0 ± 20,2 µg/L
(p<0,001). Hjá nýskráðum mældist meðal-
blóðrauði 136,0 ± 12,9 g/L en hjá virkum blóð-
gjöfum 134,0 ± 9,4 g/L (p<0,001). Ferritíngildi
fóru hækkandi með hækkandi aldri. Hæstu
gildin voru hjá 50-65 ára konum hjá virkum
(34,1 ± 24,2 µg/L) og nýskráðum (78,6 ± 124,5
µg/L). Ferritíngildi innan hvers aldurshóps
voru svipuð eftir því hvort kona fæddi barn
eða ekki. Járnskortur var algengari hjá
virkum gjöfum (31%) en nýskráðum (11%)
(p<0,001). Ferritín- og blóðrauðagildi fóru
hækkandi með lengri tíma frá fæðingu fram
að blóðgjöf. Alls voru 12,2% kvenna með
blóð leysi (blóðrauði <120 g/L) og 25,6% með
járnskort (serum ferritín <15 µg/L) einhvern
tímann á tímabilinu. Tíðni járnskorts hjá
þeim sem ekki fæddu barn (27,5%) var hærri
en þeirra sem fæddu barn (25,3%).
Ályktanir: Tími frá fæðingu að næstu
blóðgjöf virðist hafa áhrif á ferritín- og
blóðrauðagildi kvenna. Mögulega væri skyn-
samlegt að lengja lágmarkstíma (nú níu
mánuðir) frá fæðingu að næstu heilblóðsgjöf
í Blóðbankanum að minnsta kosti þegar
ferritíngildi eru lág. Hluti kvenna nær ekki
að endurnýja járnbirgðir sínar og járn-
skortur er algengur meðal kvenna. Einnig
gæti járnuppbót og mikil eftirfylgd fyrir
konur með lágar járnbirgðir eftir fæðingu
bætt heilsu þeirra kvenna.
Meðferð háþrýstings í heilsugæslu á
höfuðborgarsvæðinu
Stefán Júlíus Aðalsteinsson
(Ágrip barst ekki)

Tíðni og afleiðingar hjartadreps í eða eftir
kransæðahjáveituaðgerð
Sunna Rún Heiðarsdóttir1, Martin Ingi
Sigurðsson1,2, Tómas Guðbjartsson1,3
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Svæfinga- og
gjörgæsludeild Landspítala, 3Hjarta- og
lungnaskurðdeild Landspítala
Inngangur: Hjartadrep í eða eftir aðgerð
(perioperative myocardial infarction) er flokkað
með alvarlegum snemmkomnum fylgi-
kvillum kransæðahjáveituaðgerðar en
áhrif þess á horfur sjúklinga eru óljós.
Mark mið rannsóknarinnar var að meta
áhrif hjartadreps á aðra fylgikvilla, 30 daga
dánartíðni og langtímalifun.
Efni og aðferðir: Rannsóknin var
aftur skyggn og náði til 1446 sjúklinga sem
gengust undir kransæðahjáveituaðgerð á
Landspítala á tímabilinu 2002-2018. Upp-
lýsingar um sjúklinga fengust úr sjúkra-
skrám og aðgerðarskýrslum en sjúklingar
sem lagðir voru inn með hjarta drep fyrir
aðgerðina voru útilokaðir. Hjartadrep var
skilgreint skv. alþjóðlegum skilmerkjum
(WHO) þ.e. tíföld hækkun á efri mörkum
hjartavísinum TnT, en einnig tíföld
hækkun á CK-MB, ásamt nýjum óeðli legum
Q-bylgjum og/eða vinstra greinrofi. Sjúk-
lingar sem fengu hjartadrep í tengslum við
aðgerð voru bornir saman við sjúklinga
án hjartadreps (viðmiðunarhóp) hvað
varðar snemmkomna fylgikvilla og 30
daga dánartíðni. Eftirfarandi langtíma
fylgi kvillar voru sérstaklega skoðaðir;
hjarta áfall, heilablóðfall, hjartaþræðing
með eða án ísetningu stoðnets en einnig
endur-hjáveituaðgerð og dauði og þeir teknir
saman í sameiginlegan endapunkt, MACCE
(major adverse cardiac and cerebrovascular
events). Langtímalifun og MACCE-frí lifun
voru síðan áætlaðar með aðferð Kaplan-
Meiers en meðal eftirfylgdartími var 8,4 ár
og miðast við 31. desember 2018.
Niðurstöður: Alls fengu 78 (5,4%)
sjúklingar hjartadrep (bil: 0-15,5%) og
lækkaði tíðnin marktækt yfir rann sóknar-
tíma bilið. Í hjartadrepshópi höfðu marktækt
fleiri þriggja æða sjúkdóm og/eða vinstri
höfuð stofnsþrengsli (98,7% sbr. 67,9%) og
hlutfall sjúklinga með alvarleg blóðþurrðar
einkenni var hærra (80,8% sbr. 64,9%).
Hæsta meðalgildi CK-MB í hjartadrepshópi
var 170,2 ± 116,8 sbr. 22,4 ± 16,2 (p<0,001) og
fyrir TnT 3952 ± 6027 sbr. 501 ± 353 (p<0,001).
Tíðni snemmkominna fylgikvilla var hærri
í hjarta drepshópi og þar af var lungabólga
algengust (15,4% sbr. 5,2%) og fleiri þeirra
þurftu ósæðardælu (IABP) (9% sbr. 1,7%).
Hlutfall sjúklinga sem létust innan 30 daga
frá aðgerð var 11,5% í hjartadrepshópi en
0,4% í viðmiðunarhópi (p<0,001). Einnig
reyndist marktækur munur á MACCE-frírri
lifun (69,2% sbr. 84,7% við 5 ár, p=0,01).
Hins vegar reyndist 5 ára heildarlifun ekki
breytileg milli hópa.
Ályktanir: Sjúklingar sem fá hjartadrep
í eða eftir kransæðahjáveituaðgerð hafa
hærri tíðni snemmkominna fylgikvilla
og verri 30 daga lifun. Ef sjúklingar lifa
fyrsta mánuðinn eftir aðgerð eru horfur
sambærilegar og hjá þeim sem ekki fá
hjartadrep.
Notkun immúnóglóbúlína á Landspítala
2010–2019
Valgeir Steinn Runólfsson1, Þórunn
Óskarsdóttir2, Rannveig Einarsdóttir2,
Valtýr Stefánsson Thors1,4, Björn Rúnar
Lúðvíksson3, og Ásgeir Haraldsson1,4
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Landspítali,
3Ónæmisfræðideild Landspítala,
4Barnaspítali Hringsins
Inngangur: Immúnóglóbúlínmeðferð
er sannreynd og mikilvæg meðferð við
mótefnaskorti og ákveðnum bólgu- og
sjálf næmissjúkdómum. Framleiðsla
lyfsins er flókin og kostnaðarsöm, og með
vaxandi notkun þess hefur borið á skorti
á lyfinu á heimsvísu. Því er mikilvægt að
meðferð sé beitt eftir læknisfræðilegum
ábendingum og er lyfið því leyfisskylt hér á
landi. Meginmarkmið þessarar rannsóknar
var að meta notkun immúnóglóbúlína á
Landspítalanum á árunum 2010-2019.
Efniviður og aðferðir: Samþykktar
leyfisumsóknir sjúklinga sem fengu
immúnóglóbúlínmeðferð 2010-2019 voru
yfirfarnar. Fengnar voru upplýsingar um
aldur, kyn, tegund lyfs, ábendingar og
sérgreinar lækna sem ávísuðu meðferð.
Einnig var upplýsingum um einstakar