Læknaneminn - 01.04.2021, Blaðsíða 112

Læknaneminn110
Virkni inflúensubóluefnis á Íslandi:
Árin 2014-2019
Elín Birta Pálsdóttir1, Valtýr Stefánsson
Thors1,2, Ásgeir Haraldsson1,2, Íris
Kristinsdóttir1
1Læknadeild Háskóla Íslands, 2Barnaspítali
Hringsins
Inngangur: Inflúensa er árlegur vágestur
sem veldur $ölda sýkinga, mest meðal
barna og eldra fólks. Besta forvörnin gegn
sýkingu er bólusetning en vegna hæfileika
veirunnar til að stökkbreytast þarf að
bólu setja árlega. Ár hvert er spáð fyrir
um hvaða veirutegundir verða ríkjandi
á næsta tímabili og þær síðan notaðar í
bólu efni þess árs. Hversu vel tekst til að
áætla hvaða veirutegundir verða ríkjandi
ræður því m.a. hve góð virkni bóluefnisins
verður. Af þessum sökum er virkni
bóluefnisins mismunandi ár frá ári og
gegn mismunandi veirutegundum. Mikil-
vægt er að þekkja virknina til að áætla
árangur bólusetningarinnar. Markmið
rannsóknarinnar var að meta virkni
inflúensubólusetninga á Íslandi.
Efniviður og aðferðir: Í rann sóknar-
úrtakinu voru allir einstaklingar sem vegna
gruns um inflúensu áttu sýni fyrir leit að
inflúensuveiru á sýkla og- veirufræðideild
Landspítalans. Rannsóknartímabilið var
fimm inflúensutímabil, frá hausti 2014 til
vors 2019. Úr bólusetningagagnagrunni
Landlæknis fengust upplýsingar um hvort
einstaklingar þýðisins væru bólusettir gegn
inflúensu. Virkni bóluefnisins var metin í
hópi einstaklinga > 60 ára en í þeim hópi er
bólusetning ráðlögð og þekjun ásættanleg.
Notast var við „test negative design“
rannsóknarsnið, sem er a(rigði af tilfella-
viðmiða rannsókn, til þess að reikna virkni
inflúensubóluefnisins. Þeir sem greindust
jákvæðir fyrir inflúensu mynduðu hóp
tilfella en þeir sem greindust neikvæðir
voru hópur viðmiða. Gagnlíkindahlutfall
(e. odds ratio, OR) inflúensu var reiknað
með því að bera saman hlutfall bólusettra
meðal þeirra sem voru sýktir af inflúensu
og hlutfall bólusettra meðal þeirra sem ekki
voru sýktir af inflúensu. Virkni bóluefnisins
(e. vaccine effectiveness, VE) var síðan
reiknuð með jöfnunni (1-OR)*100%.
Niðurstöður: Staðfestar
inflúensugreiningar á tímabilinu voru 1915,
þar af 374 hjá börnum og 768 hjá öldruðum
( > 67 ára) sem eru mikilvægir hópar.
Algengasta tegund inflúensu á tímabilinu
var inflúensa A H3N2 sem greindist í 1007
tilfellum en 542 tilfelli voru af inflúensu
B og 363 tilfelli inflúensu A H1N1pdm09.
Virkni inflúensubóluefnisins var best
inflúensu tímabilið 2016-2017 þegar hún var
36,6% (95%CI:15,3;52,7). Lakasta virknin var
inflúensutímabilið 2018-2019 þegar hún
var -128,3% (95%CI: -239,6; -53,3). Virkni
inflúensubóluefnisins var 29,4% (95%CI:
-17,2; 57,6) inflúensutímabilið 2014-2015,
-42,8% (95%CI: -146; 16.9) inflúensutímabilið
2015-2016 og -21,6% (95%CI: -63; 9,6)
inflúensutímabilið 2017-2018.
Ályktanir: Inflúensufaraldrar á Íslandi
eru svipaðir og í nágrannalöndunum. Ljóst
er að margir fleiri fá inflúensu þó ekki
séu tekin sýni og líklegt að sá hópur sem
prófaður er fyrir inflúensu sé með meiri
einkenni en aðrir. Ýmsir aðrir þættir geta
haft áhrif á sýnatökur. Erfitt er að draga
ályktanir um virkni inflúensubóluefna
vegna þess hve þýðið var lítið (eingöngu
metið fyrir > 60 ára). Af þessum niður-
stöðum má þó draga þá ályktun að virkni
bólu efnisins sé afar mismunandi milli
ára og ekki nægilega góð fyrir þennan
aldurshóp. Þessar niðurstöður gefa til efni til
nákvæmari greiningar á virkni inflúensu-
bóluefna til að bæta fyrirbyggjandi aðgerðir
gegn útbreiðslu veirunnar.

Pneumókokkar í nefkoki leikskólabarna 2016-
2020. Sýklalyfjanæmi og hjúpgerðir
Emil Sigurðarson1, Helga Erlendsdóttir1,2,
Ásgeir Haraldsson1,3 og Karl G. Kristinsson1,2
Læknadeild 1Háskóla Íslands, 2Sýkla- og
veirufræðideild Landspítala, 3Barnaspítali
Hringsins
Inngangur: Pneumókokkar eru algeng orsök
öndunarfærasýkinga og geta valdið ífarandi
sýkingum. Sýklaly$aónæmi pneumókokka
lækkaði í kjölfar upptöku ung barna bólu-
setningar á Íslandi en hefur farið vaxandi
undanfarin ár. Börn eru lykil smit berar
pneumókokka til annarra aldurshópa.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin er
yfirstandandi þversniðskönnun. Rann-
sóknin náði til 2236 barna frá 15 leikskólum
á höfuðborgarsvæðinu sem tóku þátt á
tíma bilinu 2016-2020. Ne.oksýni voru
tekin árlega í mars. Sýnunum var sáð til
ræktunar á pneumókokkum. Hjúpgreining
var gerð með Latex-kekkjunarprófi og PCR.
Sýkla ly$anæmi var fundið með ly$askífum,
stuðst við Eucast staðal, og Etest.
Niðurstöður: Berahlutfall var 53%, 1184
sýni voru jákvæð fyrir pneumókokkum, þar
af 94 með tvo stofna. Alls ræktuðust 1278
pneumókokka stofnar. Marktæk hækkun
var á sýklaly$aónæmi eftirfarandi sýkla-
ly$a 2016-2020, (p<0,01): erýtrómýsín
(12,9 í 38,2%), tetrasýklín (11,8 í 25,2%),
klinda mýsín (9,3 í 28,2%), trímetóprím-
súlfametoxazól (11,5 í 22,1%), $ölónæmi (12,1
í 26,0%), minnkað penisillín næmi (18.8 í
58,0%). Aukning var á algengi hjúpgerðar 6C
á tímabilnu 13,8 í 22,1% (p<0,01), og aukning
á minnkuðu penisillín næmi þeirrar
hjúpgerðar 32,7 í 75,9% (p=0,018). Aukning
var á algengi hjúpgerðar 35B á tímabilinu
úr 0,6 í 6,9% (p<0,001), minnkað penisillín
næmi og erýtrómýsín ónæmi var hvort
um sig 82%. Fjölónæmi var algengt hjá
hjúpgerðum 6C (46,3%) og 15A (74,4%). Það
var einnig algengt hjá hjúplausum stofnum
(54,9%).
Ályktanir: Sýklaly$aónæmi pneumó-
kokka í ne.oki barna sem fór minnkandi
er að aukast aftur. Mikilvægt er að huga
að sýklaly$anotkun barna, fylgjast með
faraldsfræði og sýklaly$anæmi pneumó-
kokka. Meta þarf hvaða hjúpgerðir eru
að valda aukningu á sýklaly$aónæmi og
sjúkdómsbyrði á Íslandi.
Eggjastokkahormón og kæfisvefn
Erla S. Sigurðardóttir1, Þórarinn Gíslason1,2,
Bryndís Benediktsdóttir1,3 og Kai Triebner4,5
1Faculty of Medicine, University of Iceland,
Reykjavík, Iceland; 2 Department of Sleep,
Landspitali University Hospital, Reykjavík,
Iceland; 3Faculty of Medicine, University of
Iceland, Reykjavík, Iceland; 4Department of
Clinical Science, University of Bergen, Bergen,
Norway; 5Core Facility for Metabolomics,
University of Bergen, Bergen, Norway
Inngangur: Kæfisvefn er svefnháð öndunar-
truflun sem er algengari meðal karla en
kvenna en sá munur dvínar með hækkandi
aldri kynjanna. Orsakir þessa eru ekki
fyllilega þekktar en skýringa mætti leita í
hormónabúskap. Faraldsfræðilegar rann-
sóknir sýna aukningu í algengi kæfisvefns
hjá konum eftir tíðahvörf. Þar að auki hafa
rannsóknir sýnt fram á verndandi áhrif
estrógena og prógesteróns í ferlum er koma
að meinmyndun kæfisvefns.
Efniviður og aðferðir: Rannsóknin tók
til 774 konu sem tók þátt í annarri eftir fylgd
ferilrannsóknarinnar ,,Evrópurannsóknin
Lungu og Heilsa” (e. ,,European Respiratory
Health Survey” (ECRHS)). Tvíkosta
aðhvarfsgreiningalíkani (e. logistic
regression) var beitt til að kanna samband
estrógena og prógesteróna við kæfi svefns-
einkenni. Kvenhormónin (log-umbreyttum
í grunni tveimur) voru mötuð inn í líkönin
sem skýribreytu með föstum hópi hluta-
breyta: BMI, aldri, menntunarstigi,
rann sóknar miðstöð, reykingarvenjum
og frjósemisaldri kvenna. Frjósemisaldur
kvenna var metinn með stærðfræðilegum
aðferðum út frá aldri, reykingarvenjum,
$ölda eggjastokka og $ölda blæðinga síðast-
liðið ár. Rannsóknin hefur hlotið leyfi
vísindasiðanefndar VSN 11-121.
Niðurstöður: Tvöföldun í plasmastyrk
estróns og prógesteróns voru tengd 19%
og 8% lægri gagnlíkindum á hrotum
(Gagnlíkindahlutfall(GH): 0.81 , 95%
öryggisbil(ÖB): 0.67-0.97 og GH: 0.91,
95%ÖB: 0.83-1.00). Tvöföldum í plasmastyrk
17β-estradíols, estróns og estrón 3-súlfats
var tengt lægri gagnlíkindum á óreglulegri
öndun í svefni (GH: 0.82, 95%ÖB: 0.71-0.95,
GH: 0.77, 95%ÖB: 0.59-0.99 og GH: 0.83, 95%ÖB:
0.70-0.98). Önnur tengsl voru ekki marktæk.