Læknaneminn - 01.04.2021, Blaðsíða 28

26 Læknaneminn
1.a. Meðvitundarstyrkur 0. Vakandi og svarar greiðlega
1. Ekki vel vakandi (sljór), en svarar og fylgir fyrirmælum eftir ávarp eða lítið
áreiti.
2. Meðvitundarlítill (mjög sljór), þarf endurtekin eða sársaukafull áreiti til að
ná sambandi.
3. Meðvitundarlaus (coma). Ekki næst samband. Einungis ósjálfráð
hreyfiviðbrögð við áreiti.
1.b. Áttun
Spyrja sjúkling:
Hvaða mánuður er núna og aldur?
Ekki gefa vísbendingar. Fyrsta svar gildir.
0. Framkvæmir bæði rétt
1. Framkvæmir annað rétt.
2. Framkvæmir hvorugt rétt.
1.c. Skilningur
Fyrirmæli: Opna/loka augum og kreppa hnefa
0. Framkvæmir bæði rétt
1. Framkvæmir annað rétt.
2. Framkvæmir hvorugt rétt.
2. Augnhreyfingar
Skoða augnstöðu sjúklings í hvíld. Prófa augnhreyfingar til
hægri og vinstri. Framkvæma dolĺ s eye próf ef þörf: hreyfa
höfuð til hliðanna, halda augun miðpunkti?
0. Eðlilegar hreyfingar til beggja hliða.
1. Augnhreyfilömun að hluta (partial gaze palsy) – hægt er að yfirvinna
ef beðið er um að líta til gagnstæðar áttar eða ef höfði er snúið. Perifer
augnvöðvalamanir.
2. Þvinguð samstillt augu til annarrar hliðar (total gaze paresis) – ekki hægt að
yfirvinna með beiðni til sjúklings eða með því að snúa höfði.
3. Sjónsvið
Halda ólíkt mörgum fingrum í mismunandi #órðungum og
spyrja sjúkling. Ef ekki er hægt, þá prófa með hótandi hreyfingu
að augum og leita eftir viðbragði.
0. Eðlilegt
1. Sjónsviðsskerðing að hluta – t.d. í efri eða neðri $órðung.
2. Helftarsjónsviðsskerðing.
3. Tvíhliða sjónsviðsskerðing – blinda eða heilabarkarblinda.
4. Andlitshreyfingar
Skoða munnvik, bros. Ennislínur. Ef sjúklingur er
meðvitundarskertur er hægt að nota sársaukaáreiti.
0. Eðlilegar.
1. Væg andlitslömun – varaskora útslétt, bros ósamhverft.
2. Miðlungs andlitslömun – t.d. mikil eða algjör lömun í neðri hluta andlits
öðrum megin.
3. Algjör andlitslömun – t.d. mikil eða algjör lömun í bæði efri og neðri hluta
andlits öðrum megin.
Tafla 2: National Institute of Health Stroke Scale (NIHSS)
eftir því hvaða hluti mál stöðvanna er
skaddaður. Helstu birtingarmyndir þess
eru tjáningar málstol (Brocá s aphasia),
skilnings málstol (Wernické s aphasia) og
altækt málstol (global aphasia). Tjánings-
málsstol kemur fram við blóðflæðiröskun
um efri grein mið hjarna slagæðar sem nærir
hluta af ennis- og hvirfilblaði (Brocasvæði).
Við skoðun er talflæði skert og sjúklingar
eiga í erfiðleikum með að finna orð eða
bera þau fram. Skilningur er varðveittur.
Skilningsmálstol kemur við blóðflæðiröskun
um neðri grein miðhjarnaslagæðar sem
nærir gagnaugablað (Wernickesvæði). Við
skoðun sést að flæði máls er eðlilegt en
skilningur er skertur. Þrátt fyrir gott flæði
tals er uppbygging þess ekki rétt og því erfitt
að skilja. Við altækt málstol eru öll svið máls
skert.39 Mikilvægt er að hafa í huga að ekki er
hægt að staðsetja skemmd við þvoglumælgi
(dysarthria) með vissu.
Einkenni samfara slagi í aftari blóðveitu
hafa sérstöðu þar sem heilastofninn er
flókinn. Eins og sjá má í töflu 3 eru ýmis
sjald séð heilkenni þar að finna. Við drep
í heilastofni geta sést krossuð einkenni,
það er að segja hluti einkenna kemur fram
í gagn stæðum líkamshelmingi miðað við
heila skemmdina en hluti kemur fram
sögu megin. Einkenni sem koma fram
sömu megin eru vegna skaða á kjörnum og
þráðum heilatauga en einkenni sem koma
fram í gagnstæðum líkamshelming verða
vegna skaða á taugabrautum sem flytja
hreyfi- og skynupplýsingar til og frá heila-
berki. Heilastofnseinkenni eru marg vísleg
og geta lýst sér sem tví sýni, svimi (vertigo),
jafnvægisleysi og þvoglumæli.13 Við skaða
á litla heila eða brautum hans getur komið
fram óregluhreyfing (ataxia) í útlimum
eða búk og skerðing á skiptihreyfingum
(dysdiadochokinesia) sömu megin við skaðann.
Við greiningu slags þarf að hafa það á bak
við eyrað að sumir sjúkdómar geta líkst slagi
(stroke mimics). Safngreining á 29 greinum
um möguleg slög komst að þeirri niðurstöðu
að fimm algengustu mismunagreiningar
slags væru flog, yfirlið, sýklasótt, mígreni
og heila æxli. Eftir flog getur tímabundið
komið fram máttminnkun í annarri hlið
líkamans sem kallast þá Todd ś paresis.
Sömu leiðis þarf að spyrjast fyrir um gömul
slög og birtingarmynd þeirra þar sem
einkenni fyrra slags geta komið fram á ný
við sýkingar eða önnur veikindi. Einnig
þarf að hafa í huga að of hár eða lágur
blóðsykur getur valdið staðbundum brott-
fallseinkennum.40
Þegar mat á einkennum hefur farið fram
er fengin sneiðmynd af höfði sjúklings
til þess að útiloka blæðingu eða fyrirferð.
Þegar blæðing hefur verið útilokuð er hægt
að veita meðferð með segaleysandi lyfi eða
sega brottnámi. Við slag utan tímamarka
er hægt að gefa sér rýmri tíma til þess að
skoða sjúklinginn vel og huga að frekari
upp vinnslu. Einnig er mikilvægt að fá æða-
myndatöku í bráðafasanum til að kanna
möguleika á segabrottnámi.