Ársrit Skógræktarfélags Íslands - 15.12.1990, Page 94

Tjaldgestir í Básum á Goðalandi sumarið 1940. Mynd:
Aðalsteinn Símonarson.
anna að „rækta nýjan skóg“ og setningu fyrstu
laganna um „skógrækt og varnir gegn uppblæstri
lands“ árið 1907. í fyrstu grein þessara laga segir
m.a. að „skógrækt skuli hefja með því markmiði
að friða og bæta skóga þá og skógarleifar sem enn
eru hér á landi“.
Ári síðar tók A.F. Kofoed-Hansen við starfi
skógræktarstjóra.
Kofoed-Hansen fékk fljótt mikinn áhuga á l’órs-
mörk og taldi brýnt að friða Mörkina með öllu
fyrir beit. Vafalítið hefur Einar E. Sæmundsen
einnig hvatt hann til þess, en hann fór sína fyrstu
ferð í Þórsmörk sumarið 1909, árið áður en hann
var skipaður fyrsti skógarvörður á Suðurlandi.
Fylgdarmaður Einars í þeirri ferð var Árni Ein-
arsson bóndi í Múlakoti, en hann var frá Stóru-
Mörk undir Eyjafjöllum og hafði farið ótal ferðir
inn á Þórsmörk og Goðaland í smalamennskur á
uppvaxtarárum sínum. Árni var einnig fylgdar-
maður Kofoed-Hansens um þessar slóðir. Af
þessum ferðum mun sú ósk hafa sprottið að geta
friðað og varðveitt skóginn þar, sem þeir Einar
og Kofoed-Hansen töldu í bráðri hættu.
Þórður í Skógum rekur aðdraganda friðunar-
innar ýtarlega í fyrrnefndu bókarhandriti sínu.
Þar kemur m.a. fram að haustið 1918 hafi Kofoed-
Hansen bent á það að vegna öskufalls úr Kötlu
yfir Þórsmörk þá um haustið væri kjörið fyrir
landstjórnina að freista þess að semj a við bændur
um friðun og borga þeint bætur fyrir afnotamiss-
inn. Enn fylgir hann málinu eftir með bréfi til
Björgvins sýslumanns Vigfússonar á Efra-Hvoli,
dags. 10. janúar 1920, og telur það verðugt verk-
efni „að útvega landstjórninni umráð yfir Þórs-
mörk og friða þar skóg“.
Það kom í hlut Árna í Múlakoti að fá bændur í
Fljótshlíð til að afhenda Skógrækt ríkisins þann
beitarrétt sem þeir eða býli þeirra áttu í Þórs-
mörk og heimila friðun. Árni ferðaðist bæ frá bæ
til að safna undirskriftum, sem kostaði bæði þolin-
mæði og mikla fyrirhöfn. I janúar 1920 var því
verki lokið og er yfirlýsing bændanna á þessa leið:
„Vér undirritaðir eigendur og ábúendur jarða í
Fljótshlíð, er beitirjett eigum í Þórsmörk, lýsum
hjermeð yfir því, að gefnu tilefni fyrir eigin hönd
að við viljum endurgjaldslaust afstanda nefndan
beitirjett, að því tilskyldu, að landstjórnin sjái
sjer fært að girða skóginn í Þórsmörk með fjár-
heldri girðingu fyrir almannafje og að skógræktar-
stjórnin taki að sjer, þegar girðingin væri komin,
að annast um smölun að haustlagi á því fje, sem
kynni að smjúga, eftir því sem um semdist við
hlutaðeigandi hreppa."
Samsvarandi afsal á beitarrétti Oddakirkju í
Þórsmörk undirritaði séra Erlendur Þórðarson,
sóknarprestur í Odda, að Efra-Hvoli 4. maí 1920:
„Sem umráðamaður hálfrar Þórsmarkar er
liggur undir Oddakirkju, að því er beit snertir,
lýsi jeg yfir því að einnig jeg fyrir mitt leyti vil
gefa eftir beitarrjettinn í Þórsmörk er Odda-
kirkju tilheyrir með sömu skilyrðum og Fljóts-
hlíðingar, að öðru en því að jeg áskil prestakall-
inu fullt endurgjald úr kirkjusjóði eða ríkissjóði
samkv. þeim leigumála sem nú gildir milli mín og
þess sem jeg hef leigt beitirjettinn.“
Árið 1924 var síðan hafist handa við að setja
upp varnargirðingu meðfram Þórsmörk að norð-
an. Friðun Þórsmerkur fyrir allri beit á sér því sjö
áratuga langan aðdraganda.
Beitarfriðun Þórsmerkur reyndist ófram-
kvæmanleg nema með því að taka með Goðaland
og smáafréttina Teigstungur, Múlatungur og
Merkurtungur, sem eru milli Krossár og Eyja-
92
ÁRSRIT SKÓGRÆKTARFÉLAGS ÍSLANDS 1990