Skógræktarritið - 15.05.2010, Side 73

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201072
Teg und in finnst helst í rækt ar legu mó lendi og skóg­
um.9, 21 Hún vex nán ast um alla Evr ópu.7, 9 Þetta er
dæmi gerð flækju planta sem get ur haft allt að 100
cm langa þræði sem standa ekki und ir sér.1 Hún
blómstr ar snotr um, gul um blóm um en árum sam an
mynd aði hún sárasjald an fræ hér lend is því frævara
vant aði.25 Þess í stað bætti hún við veldi sitt með
löng um neð an jarð ar rengl um. Á allra síð ustu árum
hef ur þó nokk uð bor ið á fræ mynd un hjá þess ari teg­
und og er lík legt að hús huml an (Bombus lucor um)
frævi hana. Huml an bít ur einnig gat á blóm ið og
það kann að hjálpa öðr um skor dýr um við að kom­
ast í blóma safann og fræva vall ert una.
Auð velt er að færa til smá torf ur af vall ertu og
koma henni þannig á nýja staði. Þá tek ur ein hvern
tíma fyr ir plönt una að koma sér fyr ir en eft ir það
stækk ar breið an jafnt og þétt og auðg ar land ið enda
er nít ur bind ing mik il.25, 27 Hún þol ir nokkurn skugga
en kann bet ur við sig á björt um stað eins og aðr­
ar belg jurt ir. Vall ert ur eru ekki land nema plönt ur en
geta haft já kvæð áburðar á hrif í skóg rækt ar reit um.
Aðr ar teg und ir
Hér lend is hafa ver ið rækt að ar nokkr ar ert ur í görð­
um, svo sem skraut ert ur L. lati foli us, ilm baun­
ir L. odora t us, rósa ert ur L. ros eus og vor ert ur L.
vernus.19, 30 Þess ar teg und ir koma tæp lega til greina
til land bóta, nema hugs an lega vor ert urn ar. Hin ar eru
ein fald lega of suð læg ar og við kvæm ar. Úr því verð­
ur samt ekki skor ið fyrr en þær hafa ver ið reynd ar
og er þar verk efni fyr ir áhuga menn að vinna.
Vor ert ur Lat hyr us vern us
Evr ópsk teg und sem hef ur ver ið rækt uð í görð um á
Ís landi. Vor ert ur eru upp rétt ar, 20–50 cm háar, með
fjólu blá blóm.1, 19, 30 Í garð rækt þekkj ast þó fleiri
blóm lit ir.9 Þótt sum ar grasa fræði bæk ur segi vor ert­
ur ekki vaxa nyrst í álf unni 9 finn ast þær norð an við
heim skauts baug í Nor egi 1 og gætu nýst hér til land­
bóta ef rétt af brigði finn ast.
Í Evr ópu vaxa fleiri teg und ir og væri ef laust feng ur
í teg und um eins og skóg ar ert um L. sylv estr is ef þær
þrifust í ís lensku skóg lendi.
Árið 1989 fóru Jó hann Páls son, Vil hjálm ur Lúð­
víks son og Þor steinn Tóm as son til Maga d an í Aust­
ur­Asíu og komu með ýms ar plöntu teg und ir til
lands ins. Þar á með al var L. pilos us 23 og kann að
vera að hún sé enn til í til raun areit um.
Breiða af sambýli vallertu og umfeðmings. Áburðarkræfar
trjá plöntur, eins og alaskaöspin (Populus trichocarpa) á
mynd inni, kunna vel við sambýlið og vaxa betur en ella
enda enginn hörgull á nítri við þessar aðstæður. Mynd: JG
Vallerta er áberandi planta í blóma með sínum gulu blóm­
um. Breiðurnar eru þéttar og dökkgrænar. Mynd: JG