Skógræktarritið - 15.05.2010, Side 51

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201050
Gamlar plöntuskrár
Fyrr á öld um voru gerð ar út marg ar könn un ar ferð­
ir hing að til lands. Marg ir leið ang urs manna höfðu
áhuga á nátt úru lands ins og skráðu margt af því,
sem fyr ir augu og eyru bar. Með al ann ars leit uð ust
nokkr ir við að skrá all ar teg und ir plantna í land inu.
Í eft ir far andi töflu (1. tafla) eru helstu töl í þessu
efni upp tal in fram á of an verða nítj ándu öld. Eft ir
þann tíma verða flest ar at hug an ir miklu áreið an legri
en áður, og svo verða viss kafla skipti alda móta ár­
ið 1901, þeg ar Stef án Stef áns son gef ur út Flóru Ís­
lands.
Marg ar elstu skrárn ar byggj ast á sömu eða svip­
uð um heim ild um. Hin ar fyrstu tvær eru unn ar upp
úr plöntu safni J. G. Königs, en hann var grasa fræð­
ing ur og ferð að ist hér á landi 1764 og 65. Í þeim eru
tald ar um 340 teg und ir há plantna. Þeir, sem skráðu
plönt ur eft ir 1821, styðj ast flest ir við sam an tekt A.
M. Mørchs, sem ferð að ist hér þá, en birti þó aldrei
nið ur stöð ur sín ar sjálf ur. Hann var með F. C. Raben
léns greifa í för og voru þeir báð ir mjög vel að sér í
grasa fræði; til gam ans má geta þess, að þeir fé lag ar
veiddu þann geir fugl, sem nú er upp stopp að ur í eigu
þjóð ar inn ar.
Vert er að hafa í huga, að víða ann ars stað ar í rit­
um er minnst á ein stak ar teg und ir plantna, en þeim
rit um er sleppt í þess ari sam an tekt, því að þeim var
ekki ætl að að birta heild ar yf ir lit yfir flóru lands ins.
Þar er helst að nefna Ferða bók Egg erts Ólafs son ar
og Bjarna Páls son ar frá 1772; Gras nytj ar Björns
Hall dórs son ar, 1783; Ferða bók Ólafs Ola vius ar,
1780 og Ferða bók Sveins Páls son ar, þar sem seg ir
frá ferð um hans frá 1791 til 1794. Þá er rétt að halda
til haga flóru I. W. Hornemanns, Forsøg til en dansk
oeconomisk Plantelære, bæði annarri og þriðju út­
gáfu, 1806 og 1821, svo og rit gerð eft ir Christ en
Fri is Rott böll frá 1767, með hinn langa tit il Af hand­
ling om en Deel ent en gand ske nye ell er ved for hen
beki end te, men dog for os rare Plant er, som i Is land
og Grön land ere fund ne, til li g emed en kort Indledn­
ing om Urtelærens Til stand i Dan mark, sem er fyrsta
vís inda lega rit gerð in um flóru Ís lands. Í þess um rit­
um og ýms um fleir um, en einnig í óprent uð um hand­
rit um eft ir 1770, er mik ill fróð leik ur um ís lensk ar
plönt ur. Að auki er býsna margt enn eldra efni til,
sem tæp lega er mik ils virði í þessu efni.
Plöntuslæðingar
Í for mála að Flóru Ís lands 1901 seg ir höf und ur­
inn, Stef án Stef áns son, skóla meist ari, að hann hafi
að eins tek ið með í bók ina þær teg und ir, sem hann
hafði fulla vissu fyr ir að yxu hér á landi, en sleppt
hin um fjöl mörgu, sem vafi léki á. Því er nefni lega
þannig var ið, að í göml um plöntu skrám eru tald ar
marg ar teg und ir, sem sagð ar eru vaxa hér, en Stef án
hafði eng ar óyggj andi sann an ir fyr ir til veru þeirra.
Síð ar kom svo á dag inn, að sum ar af þess um teg­
und um höfðu lif að hér eða skot ið aft ur upp kolli.
Á hinn bóg inn er fjöl margra ann arra teg unda get ið,
sem menn hafa lengi ver ið í vafa um, og flest ir hafa
til hneig ingu til þess að líta á sem af glöp eða gá leysi
að færa þær í skrárn ar.
Það reynd ust ekki allt æv in týra menn, sem sóttu
land ið heim, held ur voru marg ir þeirra vel að sér
í nátt úru fræð um og oft mennt að ir á þeim svið um.
Það er því nokk ur grunn hyggni að ætla, að allt, sem
hef ur ekki tek ist að sann reyna, sé fjar stæða. Á þess­
um árum var mik ið lagt upp úr teg unda grein ingu líf­
vera, þó að ekki megi gleyma því, að að stæð ur voru
all ar með öðr um hætti en nú.
Rit að ar heim ild ir, forn leifa rann sókn ir og ör nefni
benda til að ak ur yrkja hafi ver ið stund uð á Ís landi
Af slæðingum
Höfundur Ágúst H. Bjarnason
Til eru fjöl marg ar gaml ar plöntu skrár frá Ís landi. Marg ir telja skrárn ar óá reið an leg ar og að lít ið sé á
þeim að byggja. Sum ar teg und ir, sem þar er get ið, hafa aldrei fund ist aft ur, aðr ar hafa skot ið upp kolli
síð ar og enn aðr ar eru nú svo sárasjald gæf ar, að undr un vek ur að ferða menn skuli hafa rek ist á þær.
Í þess ari grein er að al lega fjall að um haust lyng en einnig um fá ein ar aðr ar teg und ir, sem nefnd ar eru
í þess um gömlu heim ild um. Senni legt er, að skrárn ar séu traust ari en al mennt hef ur ver ið talið.