Skógræktarritið - 15.05.2010, Blaðsíða 46

45SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
rækt un henn ar við mis mun andi skil yrði og er nú
hægt að velja það kvæmi sem best dug ar í hverj um
lands hluta, svo dæmi sé tek ið. Öspin hent ar mjög
vel stök á opn um svæð um, þar sem hún hef ur rúmt
um sig og á það eink um við um hin breið vaxn ari
kvæmi henn ar, eins og Keis ara. Gömlu kvæm in frá
Kenaiskaga eru mörg hver líka stór grein ótt og fyr ir­
ferð ar mik il og geta því ver ið yf ir þyrm andi sunn an
und ir húsi í litl um garði. Ann ars stað ar, eins og við
Lang holts veg 158 og Sigtún 29, sóma þau sér vel.
Þeg ar garð eig andi kaup ir sér ösp get ur hann val ið
það vaxt ar lag sem hent ar best í hans garði. Þarf þá
sér stak lega að huga að skugga mynd un á sumr in og
fjar lægð frá mann virkj um. Við gott at læti vex öspin
vel og verð ur glæsi legt og ilm andi tré sem gleð ur
hjarta rækt un ar manns ins. Stór vaxn ar aspir eru líka
vin sæl ar með al fugla og ekki dreg ur það úr verð­
mæti þeirra.
Í seinni tíð hafa æ oft ar heyrst hryll ings sög ur um
aspir í görð um sem „verða óðar“, „leggj ast í vík ing“,
„hefja neð an jarð ar starf semi“ o.s.frv. með skelfi leg­
um af leið ing um. Allt þyk ir okk ur þetta orð um auk­
ið. Ala ska öspin er stórt og kröft ugt tré sem þarf sitt
vaxt ar rými, ofan jarð ar og neð an, eins og ann ar
trjá gróð ur. Við rækt un henn ar þarf að sjálf sögðu að
taka eðli legt til liti til ná granna og hafa nýt ingu lóð­
ar inn ar í huga. Rétt val ið tré á rétt um stað er rækt­
un ar mann in um og lóð ar eig and an um til sóma.
Mar þöll – Grasa garð ur Reykja vík ur
Tré apr íl mán að ar 2009 var mar þöll (Tsuga hetero­
phylla) í Grasa garði Reykja vík ur. Mar þöll in er 8,9
m há, um mál stofns í 0,4 m hæð frá jörðu er 1,3 m.
Hún var gróð ur sett árið 1964 og kom úr Gróðr ar­
stöð Skóg rækt ar fé lags Reykja vík ur í Foss vogi. Hún
hef ur vax ið vel í góðu at læti í Grasa garð in um og
set ur mik inn svip á garð inn, þar sem hún stend ur í
trjá beði ná lægt skrif stof um starfs fólks.
Mar þöll in er sí grænt, þokka fullt tré með slút andi
grein um og árs sprota sem rétta sig ekki upp fyrr
en á öðru ári, þeg ar nýr sproti tek ur að mynd ast.
Nál arn ar eru frek ar litl ar og mjúk ar, oft með tveim­
ur ljós um rák um á neðra borði þeg ar trén stækka.
Lykt in af brotn um nál um minn ir dá lít ið á gul ræt ur.
Köngl ar eru um 2 sm á lengd. Mar þöll in í Grasa­
garð in um er þak in köngl um og hef ur tek ist að fjölga
trjám út frá henni, þó ekki gangi það vel. Við telj um
þetta vera stærstu mar þöll ina í borg inni, en kröft­
ug ar þall ir vaxa líka á Hall orms stað, í Fljóts hlíð og
Skorra dal og víð ar. Mar þöll in er skugg þol in, raka­
kær og þarfn ast greini lega skjóls í upp eld inu hér á
landi.
Um tíu teg und ir þalla eru í heim in um og er mar­
þöll in þeirra stærst. Sex teg und ir vaxa í Aust ur­Asíu
og fjór ar í Norð ur­Am er íku. Mar þöll og fjalla þöll
eru þær teg und ir sem helst hafa ver ið rækt að ar hér­
lend is og eru þær báð ar flutt ar inn frá Alaska. Mar­
þöll in vex með Kyrra hafs strönd inni, frá Kali forn íu
og allt upp á Kenaiskaga í Alaska. Hef ur hún svip­
að út breiðslu svæði og sitka gren ið en vex þó lengra
inn til lands ins. Hún vex með sitka gren inu í hin um
miklu strand skóg um á þessu svæði og þrífst því bet­
ur sem jarð­ og loft raki er meiri. Mar þöll in verð ur
yf ir gnæf andi teg und í skóg in um, nær oft 60 m hæð
og verð ur mörg hund ruð ára göm ul. Elsta þekkta
tréð er meira en 1200 ára!
Frum byggj ar Am er íku nýttu sér mar þöll ina ekki
að eins til smíða, held ur líka til mat ar gerð ar. Börk­
ur inn var not að ur til lit un ar og innri börk ur bæði
ét inn hrár og not að ur í brauð gerð og te var gert úr
nál um og árs sprot um o.s.frv. Þá voru og eru grein­
Stofn alaskaasparinnar.