Skógræktarritið - 15.05.2010, Blaðsíða 89

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201088
Heim kynni
Mýralerki (Larix laricina (Du Roi) K. Koch) er
lerki teg und in í barr skóga belti Norð ur­Am er íku (1.
mynd) og hef ur þar mjög víð áttu mikla út breiðslu (2.
mynd). Það vex lengra til norð urs en önn ur am er ísk
tré og er da húr íulerki í Sí ber íu eina trjá teg und in sem
finnst á hærri breidd argráðu.1 Við aust ur strönd ina
vex það frá Labrador til New Jers ey og í Appalak íu­
fjöll um suð ur að 39° N í Vest ur­Virg in íu. Í vestri nær
út breiðsl an að aust ur hlíð um Kletta fjalla, frá u.þ.b.
69° í norðri og suð ur að 51° í suðri, sem er ná lægt
Cal gary. Í Alaska vex mýralerki á svæði í miðju fylk­
is ins sem nær yfir breidd argráðu bil Ís lands. Sá stofn
er ein angr að ur frá meg in út breiðslu svæði teg und ar­
inn ar og hef ur af sum um ver ið tal inn til sér stakr ar
teg und ar (Larix alaskens is W. Wight). Ekki virð ast
þó vera sterk flokk un ar fræði leg rök fyr ir því.2
Frum byggj ar N­Am er íku höfðu það fyr ir venju að
kveikja í skóg um til að skapa veiði lönd.3 Það skap aði
um leið góð skil yrði fyr ir fjölg un mýralerk is. Fram á
19. öld virð ist mýralerki hafa ver ið al gengt víða á
út breiðslu svæð inu. Enn má finna svera mýralerki­
boli í bryggju­ og brú ar stólp um og bjálka kof um. Við
land nám Evr ópu búa urðu skóg ar eld ar sjald gæfari
og í suð ur hluta út breiðslu svæð is ins voru skóg ar víða
felld ir og land brot ið til land bún að ar. Um 1880 barst
svo lerki sag vespa (Pristiphora er ichson ii) til Am er íku
frá Evr ópu og olli af föll um á eldri mýralerkitrjám
í suð ur hluta út breiðslu svæð is ins. Mýralerki er nú
sjald gæft í suð ur hluta út breiðslu svæð is ins.4 Í norð­
ur hlut an um held ur mýralerki velli, en sag vespan er
enn að breið ast út og er m.a. kom in til Alaska.5
Ein kenni og eig in leik ar
Mýralerki er miðl ungs trjá teg und að stærð en smá­
vaxn ari eft ir því sem norð ar dreg ur. Hæsti þekkti
ein stak ling ur inn er í Mar yland, 33 m á hæð og með
110 cm þver mál í brjóst hæð, en á stærst um hluta út­
breiðslu svæð is ins ná mýralerki tré sjald an meira en
20 m hæð.1 Mýralerki er oft ast bein vax ið, en bugðu­
vöxt ur er einnig al geng ur. Það hef ur yf ir leitt mjóa og
gisna krónu og stutt ar nál ar. Mýralerki í suð aust ur­
hluta Kanada og norð aust ur Banda ríkj un um er þekkt
fyr ir það að vaxa hrað ar í æsku en nokk ur önn ur teg­
und barr trjáa á svæð inu, en sá hæð ar vöxt ur end ist
sjald an leng ur en í um 20 ár.4 Þannig get ur það náð
for skoti og hald ið velli í nokkra ára tugi þar til aðr ar
teg und ir vaxa því yfir höf uð. Alaskalerk ið virð ist á
hinn bóg inn vera nokk uð hæg vaxn ara í æsku.
Við ur mýralerk is er svip að ur og við ur ann arra
lerki teg unda. Eitt helsta ein kenni mýralerk is er þó
hvað það er grann vax ið, þ.e. hvað þver máls vöxt ur
er hæg ur mið að við hæð ar vöxt. Af því leið ir að við­
ur mýralerk is er til tölu lega þétt ur og þung ur. Auk
þess hef ur hann hátt hlut fall kjarn við ar sem oft er
mjög dökk ur. Við ur mýralerk is get ur því orð ið mjög
verð mæt ur til ýmsra nota þótt það taki trén lang an
tíma að fram leiða hann.6
Kröf ur til lofts lags
Hin víð áttu mikla út breiðsla mýralerk is þýð ir að
finna má að lög un að mjög mis jöfnu lofts lagi inn an
teg und ar inn ar. Syðst á út breiðslu svæð inu er temprað
lofts lag með hlýj um sumr um og mild um vetr um.
Nyrst vex mýralerki á freð mýr um þar sem sum­
ur eru mjög stutt og vet ur lang ir og fimb ul kald ir.6
Mýralerki er meg in land s teg und en kvæmi frá bæði
Alaska og Labrador þola þó rysj ótta vetr ar veðr ið á
Ís landi bet ur en sam svar andi lerki teg und ir frá Evr­
asíu, eink um mun bet ur en da húr íulerki. Reynsla af
öðr um kvæm um er mjög lít il hér á landi og því ekk­
ert hægt að segja til um að lög un þeirra að ís lensku
lofts lagi.
Kröf ur til jarð vegs
Mýralerki þol ir blauta og kalda mold bet ur en flest­
ar aðr ar trjá teg und ir. Það finnst oft í mýr um, þar
sem sam keppni frá öðr um trjám er lít il, en vex þar
hægt og verð ur ekki stór vax ið.4 Þau tré sem náð hafa
að koma sér fyr ir á þurr lendi eru mun vaxt ar meiri.
Ís lenska heiti teg und ar inn ar er ekki bein lín is rang­
nefni, en það er óheppi legt, því sum ir skilja það svo
að mýralerki vaxi best í mýr um, sem er ekki rétt.
2. mynd. Út breiðsla mýralerk is er víð áttu mik il og nær yfir
30 breidd argráð ur (kort frá www.con i fers.org).