Skógræktarritið - 15.05.2010, Blaðsíða 67

SKÓGRÆKTARRITIÐ 201066
telj ast al geng ur á Reykja nesskaga og í kring um höf­
uð borg ina þar sem hann hef ur breiðst ört út eft ir
að land var þar frels að und an beitará nauð. Auk
þess vex hann á nokkrum stöð um á norð an verð um
Aust fjörð um, svo sem Loð mund ar firði og Njarð­
vík. Ann ars stað ar vex hann ekki eða er sjald gæf ur.
Hann þekk ist að eins á lág lendi.7, 21, 25 Blóm in eru gul
í þétt um kolli. Hann mynd ar ekki rengl ur og treyst ir
ein göngu á fræ við fjölg un.
Auð velt er að ná í fræ af gull kolli þar sem hann
vex í breið um. Breið ur mynd ar hann á ör foka eða
rösk uðu, ófrjóu landi, svo sem veg könt um. Ann ars
vex hann í rýru mó lendi eða þurru vall lendi. Þurrka
þol ir hann vel. Gull koll ur er skammær, oft ekki
nema tví ær,1, 19 en það kem ur ekki að sök í land­
græðslu og skóg rækt þar sem hann mynd ar mik ið
fræ ár lega og sáir sér út. Í hverj um belg er að eins eitt
fræ sem spír ar auð veld lega.26, 27 Hann er dæmi gerð
land nema planta en er ekki tal inn binda mik ið nít ur.
Þó er ljóst að hann auðg ar greini lega mela og flög
með áburðar á hrif um. Síð an vík ur hann fyr ir kröfu­
harð ari plönt um. Eng in hætta er á að hann vaxi trjá­
plönt um yfir höf uð og hann er ekki áber andi utan
blómg un ar tíma.
Þótt ís lensk ar plönt ur af gull kolli séu næsta eins­
leit ar verð ur það ekki sagt um sömu teg und ann ars
stað ar. Á Norð ur lönd un um er gull koll ur tal inn fjöl­
breytt ur í út liti.1 Hon um er gjarn an skipt í marg­
ar und ir teg und ir. Sum ar þeirra eru lág vaxn ar en
aðr ar ná allt að 30 cm hæð. Auk þess eru til rauð­
blómstrandi af brigði 1, 9 og hafa þau stund um ver ið
fá an leg á frælist um Garð yrkju fé lags Ís lands. Gull­
koll ur er til um nán ast alla Evr ópu 7, 9 og vex norð ur
fyr ir 70° norð lægr ar breidd ar í Nor egi.1, 7 Hugs an­
legt er að gull koll ur hafi borist til lands ins eft ir að
land byggð ist, til dæm is með skepnu fóðri.
Hnút ur (mjölt ur, hengi blóm, koll ur, berg koll ar)
Astragalus
Fræði heiti þess ar ar teg und ar mun vera kom ið úr
grísku, en menn eru ekki á eitt sátt ir um merk ing­
una. Sum ir segja að nafn ið sé nafn á ökkla beini
og ten ing um sem skorn ir voru úr því beini. Þar á
að vera vís að til fræs ins.19 Aðr ir segja að heit ið sé
úr grísku orð un um ast er (stjarna) og gala (mjólk)1
þannig að ætt in gæti bor ið heit ið stjörnu mjólk á ís­
lensku ef það væri ekki svona stirt í sam setn ing um.
Á ensku heita þess ar plönt ur mil kvetch. Fyrri hluti
orðs ins gæti ver ið vís un í fræði heit ið, en seinni hlut­
inn er nafn á annarri belg jurt.
Það er ekki nóg með að menn séu ekki sam mála
um merk ingu fræði heit is ins held ur geng ur ætt kvísl­
in und ir nokkrum nöfn um á ís lensku. Ósk ar Ingi­
mars son not ar orð ið belg koll ur í þýð ingu sinni á
Flóru Ís lands og Norð ur­Evr ópu.9 Hef ur hann þetta
orð senni lega frá föð ur sín um, Ingi mar Ósk ars syni,
sem not aði kolls heiti í bók inni, Villi blóm í lit um,
um miðja síð ustu öld. Marg ar aðr ar ætt kvísl ir kall­
ast ­koll ar svo flest ir hafa horf ið frá því.20 Ingólf ur
Dav íðs son kall ar þess ar plönt ur hengi blóm í Stóru
blóma bók Fjölva. Þó má á um fjöll un skilja að þar
Gullkollur er auðþekktur í blóma, en lítt áberandi utan
blóm gunartímans. Blómin eru stór miðað við plöntuna.
Mynd: JG
Gullkollur myndar mikið fræ. Belgirnir eru í þéttum kollum
og í hverjum belg er aðeins eitt fræ sem spírar auðveldlega.
Að jafnaði þroskast fræið um miðjan ágúst.26 Myndin
er tekin utan við hefðbundna útbreiðslu tegundarinnar
í vegkanti á Skeiðum. Þangað barst hún við vegagerð.
Mynd: SA