Skógræktarritið - 15.05.2010, Blaðsíða 68

67SKÓGRÆKTARRITIÐ 2010
sé að eins átt við eina teg und.33 Sum ir hafa nefnt
plönt urn ar mjölt ur og er það kom ið af orð inu mjelt
sem Norð menn nota yfir þessa ætt kvísl.1 Það get ur
líka pass að ágæt lega við fræði heit ið. Mjöltu nafn ið
er vel þekkt með al skóg rækt ar manna á Aust ur landi
sem fengu plönt ur sem kall að ar voru blá mjölt ur í
gróðr ar stöð inni Barra á síð asta ára tug síð ustu ald ar.
Grasa fræð ing ar, eins og Hörð ur Krist ins son, hafa
not að orð ið hnút ur hin síð ari miss eri 21 og hef ur
orð ið ratað víða. Það er með al ann ars í Orða banka
Ís lenskr ar mál stöðv ar 34 sem Hörð ur rit stýrði og í
Garð blóma bók Hólm fríð ar Sig urð ar dótt ur.19 Það er
vit an lega baga legt þeg ar svona rugl ing ur kem ur upp
og tíma bært að sam ræma þetta. Í þess ari grein er
hnútu nafn ið not að en tím inn sker úr um hvaða orð
verð ur of aná.
Eng ar hnút ur vaxa villt ar á Ís landi en þær hafa
ver ið rækt að ar í görð um19 og í til rauna skyni til notk­
un ar í land græðslu og skóg rækt.28 Inn an ætt kvísl ar­
inn ar eru til um 1500–2000 teg und ir auk und ir teg­
unda. Al gengast ar eru þær í Mið­Asíu og á slétt um
Norð ur­Am er íku 1, 9, 19, 33 og eru marg ar þeirra áhuga­
verð ar. Átta teg und ir vaxa á Norð ur lönd um.1 Hnút­
ur eru þurrk þoln ar og mynda langa stólpa rót.19 Því
er erfitt að flytja til plönt ur sem kem ur ekki að sök
því þær mynda mik ið fræ.
Selja hnúta (selja koll ur) Astragalus alp in us
Hér er um að ræða plönt ur sem vaxa allt í kring um
Norð ur heim skaut ið og í Himala ja fjöll un um.1 Eins
og gef ur að skilja er teg und með svo stórt út breiðslu­
svæði all breyti leg, enda hef ur henni ver ið skipt í
marg ar und ir teg und ir. Hing að hef ur selja hnúta
með al ann ars borist frá Kamtsjatka 36 og Nor egi.29
Hún vex um all an Nor eg, allt norð ur að Barents hafi
og er al geng asta hnút an á Norð ur lönd um.1 Sunn ar
í álf unni vex hún hátt til fjalla, allt upp í 3100 m
hæð.9
Selja hnúta er lág vax in, fjöl ær planta sem get ur
orð ið allt að 20 cm á hæð. Blóm in eru blá­fjólu blá en
stund um nán ast hvít. Lauf blöð in eru með 7–10 eða
12 pör smá blaða.1, 9 Þetta er frá bær land græðslu­ og
skóg rækt ar planta. Hún er ekki það há að hún kæfi
litl ar trjá plönt ur og skil ar auð sjá an lega miklu nítri
í vist kerf ið. Hún bæt ir við veldi sitt með miklu fræ­
magni og vík ur frek ar hratt fyr ir öðr um teg und um.
Ung breiða af seljahnútu. Samanburður á grasvexti innan og utan breiðunnar sýnir hve áburðaráhrifin eru mikil. Þennan
áburð taka lerkiplönturnar á myndinni líka upp. Í elsta hluta breiðunnar er seljahnútan nánast horfin og frjótt graslendi
hefur tekið við. Utan breiðunnar er grasið kyrkingslegt. Mynd: SA