Sagnir - 01.04.1988, Qupperneq 48

Sagnir - 01.04.1988, Qupperneq 48
Sagnfræði og fjölmiðlun hvað frétt er. Þessi skilgreining á frétt sem er til hérna á íslandi er þessi Vesturlandaskilgreining. En ég held að það sé til skilningur á frétta- mennsku sem er miklu nær einhverri sagnfræði en það sem við vinnum eftir. Sp.: Gísli, þú ert sagnfræðingur og ef þú lítur á fréttamennsku og blaða- mennsku með augum sagnfræðings- ins, finnst þér hún þá vera sagnfræði; fullboðleg sagnfræði? Gísli: Þetta á bara ekkert skylt við sagnfræði. Þetta sem menn eiga að framleiða er heitt, svart, fljótt og lítið og það er bara allt öðruvísi en saga. Sp.: En samt sem áður, eiga sagn- fræðin og blaðamennskan ekki ýmis- legt sameiginlegt, t.d. eins og vanga- veltur um túlkun, val efnisatriða og heimildir? Gísli: Jú, jú, það er eflaust hægt að notast við það ef menn hafa æft sig í því að túlka heimildir. Þá meira kannski óbeint, menn hafa óafvitandi vanið sig á að gera það. Sp.: Þið minnist á þessar mismun- andi skilgreiningar á frétt og sagn- fræði. Hver er skilgreiningin á frétt? Einar: Frétt er svona dramatísk samantekt í stuttu hnitmiðuðu máli, auðskiljanlegt nánast svona 85% mögulegra hlustenda eða lesenda, á einhverju sem snertir daginn í dag eða daginn í gær og helst einhverju sem hefur bein áhrif á fólkið sem kaupir og les. Vægi frétta eykst eftir því sem nánd við lesandann er meiri. Það eru til ýmsar sérkennilegar út- færslur á þessu. Það er t.d. til mjög kaldhæðnislegt lögmál mannslífa í fréttum. Látinn íslendingur hefur hæsta gildið. Hann er svona á við fjóra Skandinava, sem eru á við fimm Breta og svo fer þetta niður. Þetta er mjög kaldhæðnisleg formúla, en þeg- ar maður hefur unnið í fréttum lengi og fylgst með sjálfum sér og þeim sem eru í kringum mann, þá fer mað- ur að sjá þessi lögmál að verki. Maður vinnur eftir þessum línum. Það eru aðrir hlutir líka sem verða til þess að auka vægi fréttarinnar. Það eru ákveðn- ir „elítuhópar" í þjóðfélaginu sem fá miklu þyngra vægi en aðrir. Ákveðin farartæki virðast hafa svona „elit- ískt“ vægi t.d. er flugslys merkilegra en bílslys einhverra hluta vegna. Það er dramatískari atburðarás. í ensku heitir þetta oft „news story“, fréttasaga. Dramað getur orðið mjög ríkur þáttur í fréttinni. Þetta er eng- ilsaxneskt fyrirbæri en á sér ríka svörun í allri sagnahefð allsstaðar í heiminum. Þessi tegund af frétta- mennsku hefur átt mjög greiða leið út, hefur orðið mjög ríkjandi. Þann- ig að blöð sem voru ekkert annað en pólitísk dálkaskrif hafa orðið að víkja fyrir þessari tegund af „sagn- fræði“. Ég vil kalla þetta sagnfræði líka. Þetta er önnur tegund því að vitaskuld er þetta saga samtímans, a.m.k. fyrir samtímann. í gegnum þetta er atburðarásin túlkuð fyrir þá sem lifa. Það eru til ákveðnar fréttir sem mörgum finnst sögulausar, vanta alla sögulega tilvísun - fréttir sem á „góðu“ fjölmiðlamáli kallast „human interest" fréttir. En þá ber að líta á að langflestir fjölmiðlar eru annað og meira en fréttamiðlar ein- göngu. Þeir miðla líka skemmtiefni og upplýsingum öðrum en fréttum. Innan ramma frétta rúmast einnig frásagnir sem lúta mjög ólíkum hefðum. Við getum tekið frétt sem væri vel unnin, nánast samkvæmt lögmálum sagnfræðinnar, en óskap lega þurr. Á hinn bóginn gætum við haft frétt sem byggði á einhverjum raunverulegum atburði eða ástandi, en væri fyrst og fremst góð frétt vegna stílsnilldar sem ætti meira skylt við skáldverk en sagnfræði. Slíkar fréttir vantar stundum allt samhengi við raunveruleikann, en hafa þó mjög ákveðna tilvísun í minni, sem koma frekar úr heimi sagnagerðar en sagnfræði. Það eru dæmigerðar „human interest" frétt- ir. Það er til svolítið skondin saga af því hvernig þessi fréttamennska gæti orðið í framtíðinn með nýrri tölvutækni. I sögunni eru „human interest" fréttir greindar og skráðar, allar mögulegar uppákomur sem þær greina frá. Síðan er hægt að slá inn beiðni í tölvuna og hún skilar óteljandi úlgáfum af sögunni um fötluðu stúlkuna sem er staðráðin í að komast aftur uppá svið til að dansa. Þetta er sagan um hugrekkið og viljastyrkinn sem yfirvinnur allt. Saga sem gengur aftur og aftur í fréttum af þessu tagi. Þetta er lífs- drama sem hefur allt annað gildi fyr- ir hlustanda eða lesanda heldur en einhverskonar heimildargildi eða sagnfræðigildi. Þetta spilar inná allt aðra þætti. Það má kannski segja að góð fréttamennska liggi þarna ein- hversstaðar á milli. Á milli „sagn- fræði-fréttarinnar“ og „human inter- est-fréttarinnar". Það er oft erfitt að sjá hvar mörkin liggja. En það sem hrífur mann mest í fréttamennsku er oft það sem nær að blanda þessu tvennu saman. Margt af því sem stríðsfréttaritarar hafa gert er tví- mælalaust lýsingar sem eru í aðra röndina mjög skilmerkilegar og ná- kvæmar atburðalýsingar og hina óskaplega dramatísk frásögn sem á lítið skyltvið sagnfræði held ég eins og þið skiljið hana. Nýtist sagnfræðimenntun fjölmiðlafólki? Guðjón: Ég held að það sé mjög æskilegt að allt fjölmiðlafólk hafi góða almenna mennlun. Það er mjög mikilvægt hvort sem þeir eru fjölmiðlafræðingar, sagnfræðingar, líffræðingar, eða hvað það nú er. Sagnfræðin er í eðli sínu almennari en margar aðrar sérgreinar, hún tengist svo mörgum öðrum fögum. T.d. er það spurning hvort að saga eðlisfræðinnar heyrir undir sagn- fræði eða eðlisfræði o.s.frv. Þannig held ég að það sé gott fyrir fjölmiðla að hafa sagnfræðinga á sínum snærum. Ef þeir eru vel menntaðir geta þeir gripið inn í svo margt og komið á svo mörgum stöðum inn í umræðuna. Margar fréttir og frétta- skýringar krefjast sögulegs bak- grunns. Það er alltaf að koma eitt- hvað upp á í fréttum sem krefst þess að fortíðin sé aðeins skýrð. Við get- um bara tekið dæmi: Mál Stefáns Jóhanns Stefánssonar um daginn. Mér fannst vanta svolítið í þá um- ræðu að tímabilið sem um var að ræða, væri tekið dálítið rækilega fyr- ir og skýrt. Ég er til dæmis ekki viss um að ungt fólk viti mikið um það og hefur kannski aldrei heyrt S.J.S. nefndan. Það var sem sagt gengið út frá því í þessum fréttum að allir vissu hver hann hefði verið. Við vit- um það náttúrlega sem höfum menntun í sagnfræði og munum 44 SAGNIR
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102

x

Sagnir

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.