Morgunblaðið - 10.05.1979, Blaðsíða 10

10
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 10. MAÍ1979
Norðmenn vilja ekki ögra
fclendingum varðandi efnahags-
lögsöguna við Jan Mayen
Nýlega birtust í norska blaðinu Aftenposten þrjár greinar þar sem fjallað er
um helztu vandamál, sem Norðmenn eiga við að etja um þessar mundir á sviði
hafréttarmála, þ.e. efnahagslögsöguna við Jan Mayen, svæðið í kringum
Svalbarða og skiptalínu í Barentshafi. Höfundar greinanna eru Hans Petter
Nielsen og Morten Fyhn, en báðir hafa á undanförnum árum ritað mikið um þessi
mál í Aftenposten.
Norðmenn eiga ekki aðeins í
höggi við Sovétmenn um skipan
mála á norðurslóðum, um vænt-
anlega 200 mflna löglögu um-
hverfis Jan Mayen stendur tog-
streitan milli fslendinga og
Norðmanna. sem hvorir tveggja
eiga aðild að NATO. Þótt Jan
Mayen-málinu verði til lykta
ráðið með öðrum hætti en þeim
að miðlfnureglan verði lögð til
grundvallar telja áreiðanlegir
heimildarmenn í Ósló ekki að
þar með fái Sovétmenn í hendur
mikilvægar röksemdir varðandi
það að hve miklu leyti tillit skuli
tekið til miðlínu, póllínu eða
annarra kosta varðandi skipt-
ingu Barentshafs.
Hugsanleg deila um hvar línan
skuli dregin milli Jan Mayen og
íslands er ekkert aðalatriði.
Spurningin er fyrst og fremst sú,
hvort íslendingar fallist yfirleitt
á rétt Norðmanna til einkalög-
sögu við Jan Mayen.
Islenzki utanríkisráðherrann,
Benedikt Gröndal, hefur í vetur
orðið fyrir aðkasti á Alþingi fyrir
að hafa tjáð norskum blaða-
manni, að samkvæmt heimild í
núgildandi þjóðarrétti eigi Norð-
menn rétt á einkalögsögu við Jan
Mayen. Eftir að frétt um þessi
ummæli barst til íslands var það
haft á orði þar að sakleysingjar
væru ekki lengur bláeygðir heldur
gröndalskir.
Leiðtogi Alþýðubandalagsins,
Lúðvík Jósepsson, taldi áform
Norðmanna um efnahagslögsögu
út í hött. íslenzka ríkisstjórnin,
sem á við alvarleg vandamál að
stríða vegna glundroða í efna-
hagsmálum er greinilega klofin í
afstöðunni til Jan Mayen.
Innan norsku stjórnarinnar eru
menn ekki þeirrar skoðunar aí
sakleysi ráði skoðunum Benedikts
Gröndals í þessu máli, — fremur
sé það raunsæi, sem sé í fullu
samræmi við þann texta, sem
sameinuðu þjóðirnar hafa til með-
ferðar um þessar mundir.
Af drögum að nýjum hafréttar-
sáttmála að dæma getur ekkert
ríki hindrað það, að efnahagslög-
sögu verði komið á fót við Jan
Mayen. Knut Frydenlund utanrík-
isráðherra hefur bent á þetta, en
vill bíða með að ákveða hvenær
útfærsla fari fram þar sem
norska stjórnin vilji hafa fullt
samráð um hana við íslendinga.
Frydenlund getur vísað til
þriðju greinar í 121. kafla í
sáttmáladrögunum. Þar segir að
kiettar, þar sem ekki er forsenda
fyrir búsetu manna eða sjálf-
stæðu atvinnulífi, skuli ekki hafa
eigin efnahagslögsögu eða land-
grunn. Jens Evensen sendiherra
telur ekki horfur á að þessum
texta verði breytt í drögunum.
Norðmenn gætu vart fallizt á
að eyja á stærð við Mjösa verði
skilgreind sem klettur. Norsk
stjórnvöld vilja auk þess halda því
fram að ekkert sé því til fyrir-
stöðu að fólk geti setzt að á eynni,
og að í framtíðinni verði vel hægt
að hafa þar sjálfstætt atvinnulíf,
til dæmis í sambandi við sjávar-
útveg eða olíuvinnslu.
Það, sem hingað til hefur farið
fram á hafréttarráðstefnu Sam-
einuðu þjóðanna er hins vegar
ekki jafneindregið í samræmi við
hagsmuni Norðmanna, þegar um
það er að ræða hvar draga skuli
mörkin milli efnahagslögsögu ís-
lendinga og vætnanlegrar lögsögu
umhverfis Jan Mayen.
Lögsögumörkin munu ganga á
víxl á svæði, sem er um 25 þúsund
ferkílómetrar að stærð, það er að
segja nokkurs konar „grátt
svæði". Hvar mörkin skuli dregin
yrði útkljáð með viðræðum, en á
hafréttarráðstefnunni hefur verið
tilhneiging til að draga úr mikil-
vægi miðlínureglunnar, sem
Norðmenn hafa að verulegu leyti
stuðzt við í viðræðum við Sovét-
ríkin um Barentshaf. í staðinn er
lögð áherzla á að sanngirnissjón-
armið skuli ráða og mál útkljáð
með samningaviðræðum. Sann-
girnissjónarmið er viðmiðun, sem
komið gæti Norðmönnum í klípu
gagnvart íslendingum.
Norska stjórnin þarf að íhuga
hvort skiptir meira máli: Krafa
norskra sjómanna um að færa út
efnahagslögsöguna sem fyrst, eða
krafa áhrifamikilla afla innan
NATO-ríkisins íslands um að ekki
verði fært út í 200 mílur við Jan
Mayen.
Afstöðu íslendinga verður
mætt með skilningi og enda þótt
aðeins um 15% íslenzku þjóðar-
innar starfi innan atvinnugreina,
sem tengjast sjávarútvegi, eru
tekjur af sjávarafurðum milli 16
og 17% af brúttóþjóðarfram-
leiðslu, og útflutningur sjávaraf-
urða nemur um 75% af útflutn-
ingsverðmætum þjóðarinnar. ís-
lendingar eiga að heita má ekki
aðrar náttúruauðlindir en fisk.
Án efa hafa öryggishagsmunir
ráðið mestu um þá ákvörðun
norsku stjórnarinnar að bíða með
útfærsluna við Jan Mayen. Þá er
þess að gæta að fiskveiðigæzlan
hefur ekki tök á að fylgjast með
svo stóru hafsvæði sem hér um
ræðir, auk efnahagslögsögunnar
við meginlandið og fiskveiðisvæð-
isins við Svalbarða, en góð sam-
skipti við íslendinga, sem eru
mikilvæg samstarfsþjóð á sviði
öryggismála, eru allt annars eðlis.
Johan Jörgen Holst aðstoðar-
varnarmálaráðherra hefur vakið
athygli á þessari staðreynd. í
þorskastríðunum svonefndu hót-
uðu íslendingar því að leggja
niður varnarstöðina í Keflavík og
að taka til endurskoðunar aðild-
ina að NATO.
í þessu sambandi er vert að
íhuga afstöðu Knut Frydenlunds
til Islendinga. Fyrsta landið, sem
Frydenlund óskaði að heimsækja
eftir að hann tók við embætti
utanríkisráðherra 1973, var ís-
land. í þriðja þorskastríðinu milli
Breta og Islendinga tók hann að
sér að hafa milligöngu um við-
ræður og tókst óvænt vorið 1976
að koma á sáttum í deilu þessara
tveggja NATO-ríkja. Það kunna
Islendingar enn að meta. Það er
ólíklegt að Frydenlund tæki þátt í
því að Norðmenn hættu sér út í
eins konar þorskastríð við íslend-
inga.
Auk þess telja Norðmenn
óæskilegt að ögra íslendingum í
sambandi við landgrunnsmál. Á
íslandi halda sumir því fram að
Jan Mayen hafi ekki eigið land-
grunn, heldur sé eyjan á hinu
íslenzka landgrunni. Þessi skoðun
minnir býsna mikið á það, sem
Norðmenn halda fram varðandi
Svalbarð: Að eyjaklasinn sé á
norska landgrunninu.
Mikill og óvæntur loðnuafli við
Jan Mayen í fyrrahaust varð til
þess að auka mjög áhugann á
efnahagslögsögu við eyna. Ýmis-
legt bendir þó til þess að þessi
mikli loðnuafli hafi verið einangr-
að fyrirbæri, og að sérstök lofts-
lagsskilyrði hafi orðið til þess að
loðnan fór að þessu sinni norðar
en venjulega.
Þórður Ásgeirsson, skrifstofu-
stjóri í íslenzka sjávarútvegsráðu-
neytinu, segir að í haust hafi hafís
rekið óvenjulangt til norðurs.
Þetta hafi síðan orsakað að sjáv-
arhiti við Jan Mayen hafi orðið
hærri en ella, og að loðnustofninn,
sem annars hefði haldið sig við
ísland, hafi farið norður. Þórður
Ásgeirsson telur það styðja þessa
kenningu, að um sama leyti og
norski hringnótabáturinn Melöy-
vær fékk óvænt 13 þúsund hektó-
lítra af loðnu vestur og norð-
vestur af Jan Mayen hafi íslenzkir
loðnubátar ekki orðið varir við
loðnu á sömu slóðum og vant er á
þessum tíma.
Það er nú sameiginlegt verkefni
norskra og íslenzkra fiskifræð-
inga að komast að því hvers konar
loðna það var, sem Melöyvær
fékk. Ekki er vitað hvort hún er af
áður óþekktum Jan Mayen-stofni
eða hvort það var íslandsloðnan,
sem „villzt" hafði norður. Hver
svo sem niðurstaðan verður mun
hún án efa hafa áhrif á umræður
um efnahagslögsöguna.
Þar til „nýja loðnan" uppgötv-
aðist í haust — sem ekki vakti
síður athygli íslenzkra sjómanna
en norskra — voru miðin við Jan
Mayen nokkurs konar þokublettir
á auðlindakortum haffræðinga.
Norsk skip hafa fengið nokkuð af
rækju við eyna, en miðin þar hafa
annars ekki verið sérlega mikil-
væg.
Nauðsyn þess að vernda auð-
lindir hefur verið mikilvægasta
röksemdin fyrir því að komið
skuli á efnahagslögsögu, og sú er
meðal annars skoðun norska
stjórnvalda á sviði fiskveiða.
Hallstein Rasmussen fiskimála-
stjóri sagði í desember í fyrra að
með tilliti til fiskveiða í framtíð-
inni væri æskilegt að lögsögunni
yrði komið á hið fyrsta.
Þó er ástæða til að gefa því
gaum að auðlindir einskorða sig
ekki við fisk. Horfur á því að gas
og olía finnist við Jan Mayen eru
góðar.
Sviðsmynd úr Saumastofunni í uppsetningu Leikklúbbs Laxdæla
Saumastofa
í heimsókn
Leikklúbbur Laxdæla Búð-
ardal:
SAUMASTOFAN
eftir Kjartan Ragnarason.
Leikstjóri Jakob S. Jónsson
Sunnudaginn 6. maí sýndi
Leikklúbbur Laxdæla
Saumastofuna eftir Kjartan
Ragnarsson í Félagsheimili
Seltjarnarness. Klúbburinn
var stofnaöur 1971 og hefur
staöið fyrir mörgum leiksýn-
ingum og bókmenntakynn-
ingum.
Saumastofan er verk sem
ekki er vandalaust aö flytja
þótt efni þess sé einfalt og
sama sviösmynd allan tím-
ann. Leikritið gerist á
saumastofu. í tilefni sjötugs-
afmælis einnar starfskon-
unnar er vinna lögö niöur og
haldiö eftirminnilega upp á
daginn. Konurnar gerast
flestar ölvaöar og taka aö
rifja upp ævi sína og láta allt
fjúka. Viö kynnumst þeim
hverri og einni í frásögnum
þeirra og söng því aö
Saumastofan er öörum
þræöi söngleikur. Söngvarn-
ir sækja næringu í Brecht og
er ekkert viö það aö athuga.
Lögin eru lagleg og sumir
textarnir hitta í mark.
Saumastofan hefur eins og
kunnugt er hlotiö vinsældir
og kemur þaö ekki á óvart.
Þetta er verk sem í senn er
gáskafullt og alvörugefið,
flytur félagslegan boöskaþ
um stöðu kvenna og launa-
fólks almennt.
Lelkllst
eftir JÓHANN
HJÁLMARSSON
Söngatriöin krefjast nokk-
urs af leikendum. Mér þóttu
leikendur komast sæmilega
frá flutningnum. Aö vísu
skorti hraöa í sýninguna,
hún var nokkuð þunglama-
leg þótt úr því rættist þegar
á leiö. Aftur á móti komst allt
prýöilega til skila og er þaö
góður árangur þegar áhuga-
fólk á í hlut. Ekki er ástæöa
til aö gera upp á milli leik-
enda, en meöal þeirra sem
vöktu athygli fyrir leik sinn
voru Auður Tryggvadóttir í
hlutverki Gunnu og Þórey
Jónatansdóttir í hlutverki
Siggu. Aðrir leikendur voru
Böövar B. Magnússon,
Elísabet Magnúsdóttir,
Guðrún Konný Pálmadóttir,
Inda Sigrún Gunnarsdóttir,
Sigrún Ósk Thorlacíus,
Svanbjörn Stefánsson og
Þórir Thorlacíus.
Saumastofan er fyrsta
leikstjórnarverkefni Jakobs
S. Jónssongr og verður ekki
annaö sagt en honum hafi
tekist vel aö nýta þá krafta
sem í þessu áhugasama fólki
búa.
Brottviknirigin
úr Reykjanesskóla
BLAÐINU hefur borizt eftirfar-
andi frá skólanefnd Héraðsskól-
ans í Rcykjanesi.
Á fundi skólanefndar Héraðs-
skólans í Reykjanesi 4. maí s.l. var
gerð eftirfarandi samþykkt vegna
skrifa Rögnu Aðalsteinsdóttur í
Morgunblaðinu 5. mars s.l. um
Reykjanesskóla:
„Á fundi skólanefndar Héraðs-
skólans í Reykjanesi s.l. haust
gerðu skólastjóri og kennarar
grein fyrir tildrögum þess að vísa
varð syni Rögnu úr skólanum.
Einnig hafði Ragna þá nokkru
fyrr borið fram umkvörtun til
einstakra skólanefndarmanna,
sem þeir gerðu grein fyrir. Á
nefndum fundi þótti ekki ástæða
til að gera sérstaka bókun um
úrskurð í málinu, en eigi að síður
var það álit okkar allra, að ekki
væri hægt, eftir málsatvikum, að
taka undir kröfu frá móður
drengsins um áframhaldandi dvöl
hans í skólanum.
Á fundi skólanefndar Héraðs-
skólans 4. maí s.l. var gerð eftir-
farandi bókun:
„Skólanefnd lýsir vanþóknun á
skrifum Rögnu Áðalsteinsdóttur í
Morgunblaðinu 5. mars s.l., en
skrif þau eru meira eða minna
villandi, óbilgjörn og ósönn um
skóiahald í Reykjanesi."