Morgunblaðið - 18.09.1985, Síða 41

MORGUNBLAÐIÐ, MIDVIKUDAGUR18. SEPTEMBER1985
41
„Lista- og viðskiptaheimurinn
eiga að styðja hvor annan“
Rætt við Tomas Holton,
forstjóra Hildu hf.
Sýningin „Iceland Crucible“
eða „fsland í deiglunni“, sem
haldin var á Kjarvalsstöðum í
sumar, fór víst fram hjá fáum er
með fjölmiðlum fylgjast á annað
borð. Svo notuð séu orð aðstand-
enda sýningarinnar var þarna um
að rjeða átak til kynningar á því
sem efst er á baugi í íslenskri
nútímalist og því ekki í lítið ráðist.
Það ætti að vera óþarfi að tí-
unda í smáatriðum út á hvað Ís-
land í deiglunni gengur; sýningu
á ljósmyndum hins pólska
ljósmyndara Vladimirs Sichov
af nafnkunnum íslenskum lista-
mönnum, bók Sigurðar A. Magn-
ússonar um íslenska iistamenn,
gefna út af bókaútgáfunni Vöku,
skreytta myndum Shicovs og að
lokum hálftímalanga kvikmynd
bandarísku kvikmyndagerðar-
mannanna Hal Calblom og Phil
Davies um sama efni. Í kvik-
myndinni gefur m.a. að líta við-
töl við forseta landsins, Vigdísi
Finnbogadóttur, og listamenn úr
hinum ýmsu listgreinum og
Ijúka þar allir miklu lofsorði á
sköpunarkraft og menningar-
þorsta íslensku þjóðarinnar.
Maðurinn að baki þessu fram-
taki er Tomas Holton, íslenskur
ríkisborgari, sem fluttist til ís-
lands frá Bandaríkjunum fyrir
23 árum og er, ásamt ásamt
hinni íslensku konu sinni
Hönnu, eigandi ullarútflutn-
ingsfyrirtækisins Hildu hf. Það
fyrirtæki stendur með miklum
blóma og mun óhætt að fullyrða
að fáir einstaklingar hafi meiri
reynslu í að koma íslenskum af-
urðum á markað erlendis en þau
hjón Tomas og Hanna Holton.
það er því varla fjarstæðukennt
að ætla að sömu aðilar geti átt
þátt í því að kynna annað hand-
verk íslenskt á erlendri grund en
það sem unnið er i ull. Enda mun
ætlun aðstandenda að sýningin
fari víða um lönd með Bandarík-
in sem fyrsta viðkomustað.
— En er á hinn bóginn ástæða
til að ætla að útlendingar hafi
sérstakan áhuga á að kynna sér
lífshlaup tæplega eittþúsund ís-
lenskra listamanna og virða
fyrir sér ljósmyndir af hundrað
og sjötíu þeirra, þó vel séu tekn-
ar? Þetta er eitt það fyrsta sem
blaðamaður spyr Tomas Holton
að þegar við höfum komið okkur
fyrir á skrifstofu hans í Bolholt-
inu með bleksterkt kaffi í boll-
unum og útsýni yfir sundin blá.
„Þessi sýning verður að vera í
réttu samhengi við annað fram-
tak,“ segir hann. „Sé hún það
getur hún opnað íslenskum lista-
mönnum leiðir til þess að kynna
list sína á ótal nýjum stöðum. Ég
sé sýninguna ekki sem eitthvert
einangrað fyrirbæri heldur sem
hluta af miklu viðameiri kynn-
ingu. Ég held að það sé grund-
völlur fyrir slíku því að áhuginn
á íslandi, sem ég hef orðið var
við í Bandaríkjunum, er meiri en
bara venjuleg kurteisisforvitni
útlendinga um lítið land. Þessi
mikli áhugi á íslandi er líka
veigamikill þáttur í sögunni á
bakvið það hvernig „Iceland
Crucible" er tilkomið.
Við erufn búin að standa í
kynningu á landinu árum saman
í tengslum við markaðsfærslu á
vörum Hildu. Mér fannst ég vera
búinn að nota allt sem tiltækt
var til kynningar á Islandi, en að
samt væri miklu meira að segja.
Markaðsfærsla er ekkert annað
en að uppfræða fólk og hvers
vegna ekki nota aðferðir hennar
til þess að kynna menningu eins
og hverja aðra vöru?“ spyr Tom-
as Holton og svarar sér síðan
sjálfur:
„Ég lít á starf mitt sem skap-
andi. Eins og listamennirnir er-
um við að reyna að ná til fólks,
þannig að list og viðskipti eiga
ýmislegt sameiginlegt og ég sé
enga ástæðu til þess að líta
neikvætt á tengsl þar á milli.“
— ÞaÓ er ekki úr vegi að
spyrja mann sem hefur svo mik-
inn áhuga á menningararfleifð
Islendinga örlítið um hans eigin
uppruna. Því vindum við okkur
aftur í tímann og staðnæmumst
fyrst þar í sögunni sem Tomas
Holton er ungur viðskiptafræði-
nemi í Kaliforníu og hittir
Hönnu þar sem þau eru í fríi í
sama litla skíðabænum. En þau
giftu sig síðan í bænum Carmel
árið 1957.
„Eins og flestir ungir menn í
Bandaríkjunum á þessum árum
var ég kvaddur í herinn vegna
Kóreustríðsins. Um leið og ég
var útskrifaður úr háskólanum
fór ég í sjóherinn og var í honum
næstu átta árin, á móðurskipi
fyrir landgöngupramma. Þetta
voru undarleg farartæki, 100
metrar á lengd og 17 metrar á
breidd, hægfara og þunglamaleg,
enda oft kölluð „löngu, hægfara
skotmörkin", segir Tomas og
bætir við hugsi: „Annars er her-
inn ekki eins og fólk sem ekki
þekkir til hugsar sér hann. Þetta
var samansafn af krökkum,
kornungum strákum sem ekkert
skildu í því hvað þeir voru eigin-
lega að gera í þessu undarlega
farartæki úti á rúmsjó."
Tomas Holton er frá N-Kali-
forníu, fjórði ættliður fjölskyld-
unnar sem þar er fæddur. „Fjöl-
skylda mín kom snemma til
Bandarikjanna frá Englandi,"
segir hann. „Ég tilheyri tíundu
kynslóð hennar í Bandaríkjun-
Tomas Holton, forstjóri Hildu hf.
um og get rakið ættir mínar aft-
ur til Englands ef því er að
skipta. Forfeður mínir stofnuðu
þrjá bæi, Hartford í Connecti-
cut, og Northampton og North-
field í Massachusetts. A gullöld
gufuknúnu fljótabátanna voru
margir þeirra skipstjórar, t.d.
langalangafi minn, sem sigldi á
leiðinni frá San Francisco til
Sacramento. Mér þykir mjög
gaman að velta fyrir mér lífi
þessa fólks, hvaðan það kom og
hvað það fékst við og þessi áhugi
á því upprunalega hefur ekki
dvínað við það að setjast að á
tslandi.
Ég hafði ekki komið oft til Is-
lands þegar ég fór fyrst að velta
því fyrir mér hvað íslenska ullin
byði upp á marga möguleika.
Þarna var þetta stórkostlega
hráefni, sem svo lítið var nýtt.
Ég var samt hræddur við að fara
út í eitthvað sem enginn hafði
gert áður, en svo fór að ég hætti
í hernum, þar sem ég var orðinn
yfirlieutinant, þ.e. næstur skip-
herra, til þess að láta reyna á
það hvað ég gæti gert í ullarmál-
unum.
Stjarna þeirrar sögu er að
sjálfsögðu íslenska sauðkindin,"
bætir hann við og framhaldið
þekkja víst flestir. Frá árinu
1974 hefur umsetning Hildu hf.
aukist um 30% á ári og nú selur
fyrirtækið varning sinn í versl-
unum út um öll Bandaríkin. „Ég
hef alltaf valið verslanirnar,"
segir Tomas, „ekki öfugt." Jafn-
framt rekur Hilda tíu verslanir
þar undir eigin nafni, allt frá
Pittsburg til Jómfrúreyja og
næsta skrefið verður síðan að
opna útibú í Kobe í Japan. Það
virðast því orð að sönnu, sem
sögð eru á einu auglýsinga-
myndbandanna, sem Tomas
Holton bregður á skjáinn og sýn-
ir blaðamanni, að við markaðs-
færslu íslensku ullarinnar séu
notaðar „mjúkar söluaðferðir,
sem gefa í aðra hönd beinharða
peninga".
— En hve miklu var kostað til
„Iceland Crucible"?
„Ég hef ekki tekið það saman
nákvæmlega," segir Tom Holton,
„en það er sjö stafa tala. Annars
skipta peningarnir ekki megin-
máli. Það tók þrjú ár að undir-
búa þessa sýningu og hún hefur
mjög mikla þýðingu fyrir mig
persónulega, er mér meira virði
en margt annað, sem hærri upp-
hæðir hafa farið í. Þetta er líka
viss tilraunastarfsemi, sem er
nauðsynleg því annars stendur
maður í stað.“
— Hvernig er ætlunin að
koma „Iceland Crucible" á fram-
færi?
„Við höfum ótal möguleika á
því að koma sýningunni á fram-
færi, en aðstæðurnar verða að
vera réttar, til dæmis væru allar
listahátíðirnar, sem sífellt er
verið að halda um allan heim,
kjörinn vettvangur," segir hann.
„Nú, svo er heimssýning í Vanc-
ouver í Kanada á næsta ári.
Hugmyndin að „Icelandic
Crucible" fæddist í tengslum við
sýninguna „Scandinavia Today“
í Bandaríkjunum 1982. Það gerð-
ist margt stórkostlegt í tengsl-
um við þá sýningu og einhvern
veginn æxlaðist það þannig að
við Hanna lentum í miðri hring-
iðunni,“ segir Tomas Holton og
lýsir því síðan hvernig fjölmiðla-
fólk, m.a. frá New York Times,
People Magazine og NBC-sjón-
varpsstöðinni, sem kom til ís-
lands þegar Norðurlandasýning-
in mikla stóð fyrir dyrum í
Bandaríkjunum, fékk áhuga á að
segja söguna af ullarævintýri
Hildu hf. „Þegar farið var að
undirbúa Bandaríkjaför forseta
Islands vegna „Scandinavia To-
day“, hringdi Tómas Karlsson í
utanríkisráðuneytinu og bað
okkur að vera með í ferðinni,
sem við gerðum og varð okkur
ógleymanlegt. Forsetinn stóð sig
svo glæsilega í þessari ferð að
það verður seint fulllofað.
Ferðin varð líka afdrifarík
fyrir fyrirtækið því að
NBC-sjónvarpsstöðin leyfði
okkur að nota það efni sem varð
afgangs þegar þeir höfðu gert
þáttinn um Hildu, en þá var
myndbandabyltingin að skella á
í öllu sínu veldi. Eins og ég hef
alltaf sagt þá fannst mér að það
hlyti að vera hægt að nota fleira
til að auglýsa Island en við hjá
Hildu höfðum gert hingað til og
allt í einu small allt saman. Hér
höfum við alla þessa listrænu
hæfileika á stað sem er ekki
stærri en úthverfi amerískrar
meðalborgar, hvers vegna ekki
segja frá því? Sigurður A. Magn-
ússon var með í ferðinni, réttur
maður á réttum stað, enda er
engum fisjað saman sem hefur
hugrekki til þess að gera því skil
sem hann gerir í þessari bók.
Nú stendur til að gefa út aðra
„Icelandic Crucible“-bók og
Magnús Magnússon er þegar
byrjaður að vinna að henni. Sú
bók á að ná aftur i tímann og
ljósmyndirnar í henni verða
einnig eftir Shicov, en það er
best að segja ekki meira um
hana að svo stöddu. Vonir
standa til þess að Þorkell Sigur-
björnsson semji lag, sem yrði
flutt í tengslum við sýninguna
og svona eru alltaf að koma upp
nýjar og nýjar hugmyndir í
tengslum við þetta kynningar-
átak.
Eins og Nanna Ólafsdóttir
segir i kvikmyndinni þá erum
við öll listamenn á vissan hátt.
Allir þurfa að búa yfir vissum
hæfileikum til þess að gera vel
það sem þeir fást við, húsmæður,
vörubílstjórar o.s.frv. Á Islandi
er markið sett mjög hátt og það
er kominn timi til að öll þessi
sókn til fullkomnunar verði
virkjuð. I þeim tilgangi eiga
lista- og viðskiptaheimurinn að
styðja við bakið hvor á öðrum og
setja sameiginlega fram kröfuna
um mestu fáanleg gæði,“ segir
Tomas Holton. „Ég get nefnt
sem dæmi að í október i fyrra
vorum við með mikla kynn-
ingarherferð í Bandaríkjunum,
sérstaklega á stórri vörusýningu
í Carmel þar sem hljómsveitin
Mezzoforte kom m.a. og lék fyrir
gesti. Þá hefði ég þegið að hafa
„Iceland Crucible” í höndunum.
Ég vona líka að þetta framtak
verði öðrum islenskum fyrir-
tækjum fyrirmynd, því í mörg-
um löndum rennur fast hlutfall
af gróða fyrirtækja, t.d. 5% í
Kanada, til lista og menningar i
landinu. Slíkt fyrirkomulag gæti
orðið íslenskri menningu mikil
lyftistöng, bæði innávið og útá-
við, því ég hef ekki hitt einn ein-
asta útlending sem ekki hrífst af
feikilegum sköpunarkrafti Is-
lendinga og því hve listin hér er
í háum gæðaflokki."
— Hafa Islendingar þá enga
galla?
„Nei.“
Málið er sem næst útrætt en
þegar Tomas Holton hefur þagað
í smástund bætir hann við: „Það
er hægt að gagnrýna allt ef út í
það er farið, en það eina sem
angrar mig á íslandi er að hér
eins og annars staðar eru til ein-
staklingar sem virðast vera bún-
ir að gleyma meginstefi íslend-
ingasagnanna, að orð skulu
standa. Ef menn hætta að
standa við orð sín þá er endirinn
skammt undan.“
H.HJS.