Morgunblaðið - 30.12.1986, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 30.12.1986, Blaðsíða 11
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 30. DESEMBER 1986 nr 11 Ljóðrænt meistaraverk Bækur Arnór Hannibalsson Mychailo M. Kotsjúbínskí: Skuggar feðranna. Ástarsaga frá Ukraínu. Guðmundur Daní- elsson og Jerzy Wielunski þýddu. Bókaútgáfa Menningarsjóðs, Reykjavík 1986. Við fyrstu sýn gæti virzt, að ein- angruð fjallaþjóð í austurhluta Karpatafjalla ætti lítið sameiginlegt með bændum og búaliði á Islandi. En hvað kemur í ljós, þegar við lesum þetta meitlaða listaverk, sem segir frá lífi bænda af Húzúl-þjóð- flokki í Úkraínu? Líf bænda er hvarvetna svipað. Það er látlaus barátta við náttúruna og höfuð- skepnurnar. Þegar frostið nístir, vindurinn næðir og biksvart myrkr- ið þrengir sér inn í hvern krók og kima, læðist þá ekki að manni sú hugsun að skrattinn sjálfur búi í myrkrinu og eigi það til að læsa krumlunum um mann, þegar minnst vonum varir? En Húzúlar segja meira en þetta. Það var sá vondi sjálfur sem bjó til háfjöllin. Þegar Guði datt í hug að skapa jörðina, kom sá Vondi til hjálpar. Hann reif handfylli sína af leir á hafsbotni og lét Guð fá. Afganginum tróð hann uppí gúlann á sér. Jörðin tók að gróa að blessan Guðs, og kölski varð að skyrpa henni út úr sér. Og skyrpurnar hrúguðust upp í fjöllin. Aridnyk — sá Vondi — hefur verið til frá upphafi heimsins. Hvernig verður þá mannlífið í þessum fjöll- um? Ivan og Marítska komust að raun um það. ívan fór til selja. Þá tók vatnsandinn til sinna ráða og slengdi Marítsku niður straum og fossa. ívan þekkti ekki lík hennar, þegar það loksins fannst. Hvers vegna þurftu ætt ívans og ætt Marítsku að berast hatursfullar á banaspjót? Enginn vissi það. Enginn mundi það. En lífið er hart og gef- ur engin grið. Og þeim sem tekst að ná tökum á galdri getur margt myrkraverkið unnið. Hvað er til ráða? Skuggar forfeðranna fylgja okkur, og við getum ekki flúið þá. Ef þeir skuggar eru myrkir og grimmir og fullir af illum vilja, sjáum við dauðann læðast á næsta leiti. Hvers erum við þá megnug, þegar hann sendir glyðrur og púka til að væflast um skóga og til að glotta til okkar úr klettum og lækj- um? Við þekkjum huldufólk og álfa, galdra og grettistök. En þarna aust- ur í Beskíðfjöllum eru það grimmúð- ugir Glámar, sem sitja um að ráða örlögum manna. Þetta má ráða af bók Kotsúbínskís. Ég veit ekki hversu trúverðuglega hann lýsir þjóðtrú Húzúl-manna. Myrkrið og harkan, sem að lokum ná yfirráðum í sögunni, tengjast þeim pólitíska boðskap, sem höfundur vill koma á framfæri. í hans augum þurfa bændur á hjálp að halda til þess að koma lífinu á nýjan grunn sam- vinnu, samhjálpar og nýrra hugmynda. Þótt Kotsúbínskí lifi sig aðdáanlega vel inní hugarheim söguhetja sinna, leit hann samt svo á, að líf þeirra væri frumstætt og bundið í viðjar hefða og þjóðtrúar, sem samræmist ekki nútíma skyn- semi. Upplýsing og menntun var leið til menningarinnar. Kotsúbínskí vildi þrengja upplýs- ingu inn í líf fólksins. Hann hreifst af byltingunni 1905 og þóttist sjá fram á bjarta daga fyrir Úkraínu- menn. Hugur og sál Úkraínumanna hafa mótast af harmsögu þjóðarinn- ar. Þeir búa í landi á stærð við Frakkland og eru um það bil jafn- margir. En enn þann dag í dag hefur þeim ekki tekizt að sigra í baráttunni fyrir sjálfstæði og full- veldi þjóðarinnar. Á dögum Kotsúbínskís (1864-1912) lifðu menn fullir eftirvæntingar að nú tæki að rofa til. Nútíminn myndi halda innreið sína með menntun og tækni, sjálfstæði og sjálfræði þjóð- arinnar. Kotsúbínskí lifði ekki þau áföll, harðræði og vonbrigði, sem yfir áttu að dynja. Hann hafði farið í pílagrímsför til Capri árið 1909 til að hitta að máli rússneska rithöf- undinn Maxím Gorkí. Sá maður átti eftir að lýsa því yfir skömmu fyrir dauða sinn, að fangabúðir, þrælavinna og fjöldamorð væru framlag til framfara. Kotsúbínskí lifði ekki fyrri heimsstyrjöld og úkraínska lýðveldið sem stofnað var 1918, en stóð aðeins stutta stund. Kannski var það vegna þess, að úkraínskir bændur voru ekki undir það búnir og hugsuðu ekki um lýð- veldið eða úkraínska ríkið heldur um sveit sína, ætt og hérað. Kotsúbínskí lifði ekki atförina að úkraínskum bændum á árunum eft- ir 1930. Þá voru þeir úkraínsku bændur, sem kunnu að búa, rifnir upp með rótum og tvístrað um Síberíu og Asíu. Ekki færri en 6 milljónir fórust úr hungri. Húzúl- fólki var þá hlíft við þessum örlög- um, því að milli heimsstyrjaldanna tilheyrðu þeir hinu nýfrjálsa pólska ríki. En þeir fengu að kenna á því, hvar Davíð keypti ölið, eftir að Vesturveldin afhentu Sovétríkjun- um austurhelrriing Póllands í Jalta 1945. Ein skáldsaga Kotsúbínskís (I fjötrum satans) fjallar um líf Tatara þeirra, sem bjuggu á Krímskaga. Hann lifði ekki það að horfa upp á örlög þeirra. Skömmu eftir að herir Hitlers tóku að flæða austur alla Úkraínu og Rússland skipaði Stalín svo fyrir, að fiytja skyldi alla Krímtataraþjóðina í útlegð. Dögum og vikum saman snigluðust langar fangalestir fra Krímskaga austur í miðja Asíu, þar sem fólkinu var sturtað út og látið mæta örlögum sínum. Enn þann dag í dag eru Krímtatarar dreifðir víða og enn hafa þeir ekki fengið uppreisn æru né leyfi til að setjast að í heima- landi sínu. Harka hins vonda var í rauninni miklu meiri en Kotsúbínskí gat ímyndað sér. Hún var ekki í þeim lifnaðarháttum og hugsun, sem bændur höfðu tamið sér um aldir, heldur í þeim stjórnarháttum, sem menntun og menning byltingarinn- ar flutti þeim. Kotsúbínskí lifði það heldur ekki, að kvikmyndaleikstjórinn Sergéj Paradsjanoff, sem gerði kvikmynd eftir Skuggum feðranna, var fang- elsaður fyrir að standa skakkt að gerð mynda sinna. Hann sat inni 1973-1977. Þá fékk hann frí um tíma en var ekki leyft að kvik- mynda. Hann var aftur fangelsaður Mychailo Kotsjúbínskí 1982, en var hleypt út 1984 eftir að kvikmyndamenn víða um heim höfðu mótmælt fangelsun hans. Hver bók á sín örlög. Skuggar feðranna voru ritaðir af ást og inn- lifun til þess að vekja athygli á lífi og striti úkraínskra bænda og brýna það fyrir þeim sjálfum og um- heiminum að þeir þörfnuðust menntunar og nútímaviðhorfa. En þegar saga bókarinnar er rakin, læðist óhjákvæmilega að les- andanum sú hugsun, að ef til vill hefði Húzúlbændum farnazt betur, ef þeir hefðu mátt halda áfram að fylgja hjörðum sínum til fjalla og yrkja jörðina í sveita síns andlits í friði og sátt við guð og menn, eins og þeir gerðu um aldir. Ef til vill gaf þjóðtrú þeirra og sögur og nátt- úrusýn þeim haldbetra veganesti um lífið en háþróuð vísindaleg tækniménning. Draugar og skóg- arglyðrur tilheyra ekki hugarheimi upplýstra manna. En hvað eru þau í samanburði við þau myrkraöfl, sem hafa valdið tveim heimsstyrj- öldum á einni öld og morðum tuga milljóna manna með köldu blóði? Skuggar feðranna eru langt ljóð, sem hlýtur að snerta djúpan streng í brjósti hvers manns, sem leggur það á sig að lesa það með athygli. Orlög bókarinnar og öriög þjóðar- innar, sem hún segir frá, koma okkur við. Bréf Bjarna Thoraren- sens í tveimur bindum - útgefin á 200 ára afmæli skáldsins 200 ÁRA afmæli skáldsins Bjarna Thorarensens, yfirdóm- ara og síðar amtmanns á Möðruvöllum í Hörgárdal, er í dag 30. desember. Hann fæddist þennan dag árið 1786 í Brautar- holti á Kjalarnesi. I tilefni þessa afmælis hefur Hið íslenska fræðafélag í Kaup- mannahöfn (stofnað 1912) gefið út heildarsafn allra bréfa Bjarna, sem kunnugt er um, í tveimur bindum. Hefur prófessor Jón Helgason séð um útgáfuna. Fyrsta bindi bréfanna var gefið út í Kaupmannahöfn árið 1943 og er löngu uppselt. Hefur það því verið prentað að nýju, um leið og síðara bindi kemur nú fyrst fyrir almenningssjónir. í fyrra bindi eru bréf til Gríms Jónsson- ar, amtmanns á Möðruvöllum, og Finns Magnússonar, leyndar: skjalavarðar í Kaupmannahöfn. í síðara bindi eru yfir 30 viðtakend- ur bréfa, m.a. Grímur Thorkelín, leyndarskjalavörður, Bjarni Thor- steinsson, amtmaður á Stapa, Bogi Benediktsson á Staðarfelli (tengdafaðir Bjarna), Þórður Sveinbjörnsson, háyfirdómari, Baldvin Einarsson og Grímur Thomsen, auk þess ýmsir Danir, m.a. Kristján Friðrik prins, síðar Kristján konungur 8. Alls eru bréfih 294 talsins, það elsta, sem er til Gríms Thorkelíns, er skrifað í Reykjavík 10. september 1811, þegar Bjarni var 24 ára gamall, en síðasta bréfið er til Finns Magnússonar, skrifað á Möðru- völlum sama daginn og Bjarni lést 23. ágúst 1841. Bréf Bjarna Thorarensens er prentuð stafrétt og þeim fylgja ýtarlegar athugasemdir útgef- anda, ennfremur skrá yfir bréfin í tímaröð, yfirlit yfir viðtakendur og varðveislustaði, svo og registur yfir mannanöfn, staðanöfn ofl. Sem fyrr segir hefur prófessor Jón Helgason í Kaupmannahöfn séð um útgáfuna og ber hún glögg merki lærdóms hans og rómaðrar vandvirkni. Þar sem hanr lagði hönd á plóginn, þurfti sjaidnast að bæta um betur. Er þetta verk hvort tveggja í senn, eitt af því fyrsta, sem hann fékkst við, er hann kom til Kaupmannahafnar til náms árið 1916, svo og eitt af síðustu útgáfuverkum hans, en próf. Jón lést, sem kunnugt er, snemma á þessu ári. Hefur ekkja hans, Agnete Leth, mag. art., gengið endanlega frá útgáfunni. í síðara bindi er endurprentað æviágrip Bjarna Thorarensens eftir Jón Helgason, sem áður hef- ur birst í útgáfu hans á kvæðum Bjarna (Ljóðmæli Bjarna Thorar- ensens I.-IL, Hið íslenska fræða- félag, Kaupmannahöfn 1935). Er það rækilegasta ævisaga Bjarna Thorarensens, sem enn hefur ve- rið rituð. Bjarni Thorarensen Fyrra bindi bréfanna er 315 bls. að stærð, prentað í Kaup- mannahöfn, en síðara bindið er 461 bls. unnið í Prentsmiðjunni Odda. Mikill fengur er að útgáfu bréfa Bjarna Thorarensens. Þau auka við vitneskju um ævi hins þjóð- kunna skálds og embættismanna og gefa góða innsýn í aldarfar á lokaskeiði einveldistímans, segir í frétt frá Hinu íslenska fræðafélagi og Sögufélaginu. Umboð hérlendis fyrir Hið íslenska fræðafélag hefur Sögufé- lagið, Garðastræti 13B (gengið inn úr Fischerssundi), Reykjavík og er opið kl. 1-5 daglega. QIMAR 911i;n-9117n S0LUSTJ LARUS Þ VALDIMARS OIIVIMn Í.IÍDV ÉIJ/U LOGM J0H Þ0ROARS0N HDL Til sýnis og sölu m.a. Ágæt íbúð laus strax 3ja herb. á 2. hæö 85,6 fm nettó við Engjasel. Ágæt sameign. Full- gert bílhýsi. Útsýni yfir borgina. Úrvals íbúð — bílskúr — útsýni 2ja herb. óvenju stór ib. 80,6 fm nettó á 2. hæð við Blikahóla. Stór og góður bílskúr fylgir. Skuldlaus. Frábært útsýni. Ein bestu kaup á markaðnum ídag Stórt og glæsilegt raðhús í byggingu rétt viö Gullinbrú i Grafarvogi. 4 rúmgóö svefnherb. Tvöf. bílskúr. Sólsvalir um 24 fm. Allur frágang- ur utanhúss fylgir. Húnl sf. er byggjandi. Aðeins eitt hús eftir. Raðhús og einbýlishús Höfum á skrá nokkrar glæsilegar eignir t.d. í Seljahverfi, Fossvogi og á Nesinu. Nánari upplýsingar á skrifstofunni. Birtum á morgun miðvikudag meðaltal seldra eigna á árinu. ALMENNA FASTEIGNASALAN LAUGAVEGI18 SÍMAR Z1150-21370 1,6 millj. við samning Höfum traustan kaupanda að 3ja herb. nýl. íb. í Vosturbænum. helst m. bilhýsi eöa bilsk. Einbýlishús í Vesturborginni 280 fm glæsil. einbhús á mjög góðum stað. Verð 8,6-8,7 millj. Hafnarfjörður — 2ja Ca 65 fm björt og góð ib. i 2. hæö við Suðurbraut. Laus fljótlega. Verð 1850 þús. Baldursgata — 2ja Ca 66 fm mjög fal'.ega stands. ib. á 2. hæð. Verð 1,9-2 millj. Ásgarður — 2ja Ca 55 fm góð íb. á jarðhæð. Verð 1,8 þús. Kleppsvegur — 2ja Ca 70 fm góð kjfb. f litilli blokk. VerS 1,8 þús. Laus strax. Næfurás — 2ja og 3ja — lúxus Glæsil. óvenju stórar 2ja (89 fm) og 3ja (119 fm) herb. fb. sem afh. tilb. u. trév. og máln. Ib. eru með tvennum svölum. Fallegt útsýni. Mjög hagst. greiðslukjör. Víðimelur — 2ja-3ja 60 fm góð kjib. Sérhiti. Verfl 18B0- 1900 þús. Grenimelur — 2ja 65 fm mjög falleg kjfb. Verð 1960- 2000 þús. Hlíðar — 3ja 82 fm góð íb. i kj. í fjórbhúsi. VerS 2,1 milíj. Lindargata — 3ja-4ra 80 fm góð íb. á 2. hæð í tvfbhúsi. Verð 1900 þús. Hverfisg. — hæð og ris Ca 100 fm fb. sem er hæð og ris ! steinh. Mögul. á 2 fb. VerS 2,5 millj. Goðheimar — hæð Vönduö 130 fm björt hæð ésamt bílsk. Verð 4,6 millj. Vesturgata — 4ra 117 fm góð íb. i lyftublokk. VerS tllboS. Skipti — Melar Höfum 150 fm góða neðri sérhæð i sölu, uinungis i skiptum fyrir litið einb. eða raðhús i Vesturbænum. Eskihlíð — 4ra-5 117 fm björt ib. á 4. hæð ásamt ca 100 fm innangengnu geymslurisi. Verð 2,9 millj. Grettisg. — hæð og ris Ca 140 fm íb. sem er hæð og ris ásamt sérherb. í kj. m. sérsnyrtiaðst. VerS 3,3 millj. Gunnarssund — 4ra 110 fm góð fb. á 1. hæö. Laus fljótl. VerS 2,2 millj. Háteigsvegur — einb. 300 fm glæsil. einbhús á þromur hæðum, alls 40 fm bflsk. Stór og fal- leg lóð. Teikn. á skrifst. Logafold — parhús Ca 170 fm glæsil. parhús á 2 hæöum. VerS 4,9 millj. Við miðborgina — einb. Járnvarið timburhús á steinkj. Húsið er kj., hæð og rishæð samt. 120 fm og hefur verið töluvert endurn. VerS 3 millj. Arnarnes einb. Ca 190 fm glæsil. einbhús, mest á einni hæð ásamt 45 fm bílsk. VerS 8,6 millj. Langholtsv. — raðhús Til sölu 3 glæsil. raðhús sem nú eru í byggingu. Húsin eru á tveimur hæð- um, alls 183 fm aö stærð. Húsin afh. fullfrág. að utan en fokh. eða tilb. u. trév. eð innan. VerS 4,5-5,2 millj. Á sunnanv. Álftanesi 216 fm mjög glæsil. einbhús við sjáv- arsíöuna. Einstakt útsýni. Teikn. og allar nánari uppl. á skrifst. (ekki i sima). Skipti mögul. Byggingarlóð í Kóp. Til sölu eignarlóð á góðum stað í Vesturborginni fyrir tvíbhús. Uppl. á skrifst. Selás — einb. 171 fm fokh. einlyft einbhús ásamt bilskplötu (48 fm). Verð 3,4 millj. Arnarnes — einbýli Gott einbhús á tveimur hæðum við Blikanes, meö mögul. á séríb. i kj. Skipti á sérhæð í Reykjavik koma vel til greina. Verð 9 millj. Einbhús í Miðborginni Vandað einbýlishús á eignarlóð sem skiptist í hæð, rishæð m. góðum kvistum og kj. Tilvalio sem skrifst- húsn. og íb. Laust fljótl. EK.nnmiiH.unm ÞINGHOLTSSTRÆTI 3 SIMI 27711 Söluttjóh: Svarrir Kristinaaon t>orl«ifur Guðmjndnaon. SÖIum. UnnsUinn B%ck hrl., nmi 12330 Þörólfur Halldórason, löglr.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.