Morgunblaðið - 30.12.1986, Blaðsíða 41

Morgunblaðið - 30.12.1986, Blaðsíða 41
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 30. DESEMBER 1986 41 r— <*r ár. í fylkingarbrjósti sumra mótmælagangnanna gengu jafnvel forsætisráðherrar. Hérna í Afganistan eru Sovét- menn hins vegar að gera miklu verri hluti — tíu sinnum eða hundr- að sinnum verri — en Bandaríkja- menn nokkru sinni gerðu í Víetnam. Það er augljóst; þeir vilja tortíma þjóð okkar og taka land okkar. Þeir svífast einskis. Þú hefur séð þorpin, sem þeir hafa brennt til ösku. I fjöllunum mættirðu fólkinu á leið í flóttamannabúðirnar. Þú hefur séð limlest börnin með fætur stýfða um hné eftir jarðsprengjur. Segðu mér nú — hversu margir andófsmenn hafa verið í kröfu- göngum í París eða Róm eða London að mótmæla hinni sovézku árás? Viltu segja mér það — hversu margir? Það eru vaktaskipti hjá vörðun- um. Eldurinn er kveiktur á ný fyrir þá, sem voru að koma inn, og þeir hrista snjóinn af herðunum. Teið er hitað og dyrnar eru aftur látnar standa opnar til að hleypa reyknum út. Við erum alls tuttugu og fj'órir; tvær bardagasveitir, sú sem ég er með og hin, sem ræður svæðinu er við förum um. Sumir þeirra sofa, aðrir hreinsa rifflana; enn aðrir eru að ná upp hinum fimm tilskildu daglegu bænum — þeir misstu nokkrar úr í gær vegna göngunn- ar. Það er svo þröngt að þeir verða að skiptast á að biðjast fyrir; það rétt hefst að einn maður geti kropið. Einn þeirra hafði spurt mig hvað ég væri að gera þarna. Þeir vissu upp á hár hvers vegna þeir voru þarna. Þeir höfðu ákveðið að segja nei — og taka afleiðingunum. Eg visi líka hvers vegna ég var með þeim, sá dagur hafði komið að ég hafði lika ákveðið að segja nei. Það var eftir að Sovétmenn hand- sömuðu franska sjónvarpsfrétta- manninn Jaques Abouchar. Fyrirsátinni hafði greinilega verið ætlað að fanga hann, vegna þess að kúlugötin á vörubílunum voru öll á hjólum og vélarhúsi, ætluð til að stöðva en ekki til að drepa. I sendiráðssamkvæmi stuttu síðar hafði sovézki sendiherrann í Pakist- an gefið sig á tal við fréttaritara Agence-France-Presse fréttastof- unnar í Islamabad. „Abouchar-málið," sagði hann, „er viðvörun. Næsti Frakki, sem reynir að fara yfir landamærin með svokölluðum „Andspyrnumönnum" — hver sem hann er — verður drep- inn. Rauði herinn mun sjá um það." AFP-fréttaritarinn varð undrandi vegna þessara óvenjulegu kokdill- issamræðna, en spurði samt samvizkusamlega: „Má ég vitna til orða yðar, heiðraði herra?" Sovézki sendiherrann tók í hand- legg hans og sagði: „Það er ekki spurning um að „mega", þér verð- - ið." AFP birti söguna. Rás franska sjónvarpsins númer tvö, Antenne 2, stóð síðan fyrir umræðu um málið. Ritstjórar og eigendur blaða, er voru þátttakend- ur, lýstu því yfir, að eftir hina sovézku hótun gætu þeir ekki tekið á sig þá ábyrgð að senda fréttarit- ara til afgönsku frelsissveitanna. Þetta kvöld tók ég ákvörðun og gerði ráðstafanir til að komast í samband við Mujaheddin-hreyfing- una. Fyrir þá hafði handtaka Jaques Abouchar og viðbrögðin við henni verið þrefalt áfall. í fyrsta lagi var heiður þeirra í veði; hann hafði ver- ið gestur þeirra. í annan stað hafði orðstír þeirra beðið hnekki; þeir höfðu virzt vanhæfír og ábyrgðar- lausir. En verst af öllu var að Sovétríkin höfðu fengið það, sem þau vildu, þögn — engar fréttir af styrjöld þeirra í Afganistan. Til þess að lifa af í Andspyrn- unni þarfnastu matar og vopna en líka vonar. Vonin lifir ekki ef allir aðrir þegja. Mujaheddin-mennirnir í fjöllunum, skógunum og fenjunum þarfnast þeirrar vitneskju, að þeir séu ekki gleymdir. • Héruðin milli Pakistan og Afgan- istan eru kölluð „ættbálkasvæðið" eða „Norð-vestur-landamærin". Þetta risastóra svæði heyrði á sínum tíma til brezka heimsveldinu. Nú á dögum er það hluti af Pakist- an, en hvorki Bretum né Pakistön- Kiplings. Þeir hafaf aldrei lotið neinum framandi lögum. Stjórn Pakistans hefur komið upp ókeypis rafveitu í skiptum fyrir réttinn til þess að leggja bundna vegi, en utan þessara mjóu malbiksstrimla gilda hvergi lög né réttur nema í pakist- anska hernum. Lík við vegarbrún- ina vitnar aðeins um ættflokkahefð, hvort heldur sem lagið kom að aft- an eða framan, hvort heldur sem blóðhefndin var forn eða ný. Afgönsku flóttamannabúðirnar með þremur milljónum íbúa eru nýjar eyjar sjálfræðis í þessu eyja- hafi ættflokkanna. Athugasemd fangelsisstjórans í Kabúl-fangels- inu er í minnum höfð: „Þótt ekki yrði nema ein milljón Afgana eftir, þá yrði byltingin bara þess auðveld- ari! ... „I búðunum þrauka fyrrum foringjar hins Konunglega hers og bíða þess að frelsissveitirnar sigri. Limlestir læra að ganga aftur — á hækjum. Konur þrá börn sín. Fjöl- skyldur harma fallna ástvini — eins og til dæmis fólkið frá þorpi í Kun- ar 1980, þar sem kommúnistar skutu meira en 1.500 manns. Skot- in voru svo ónákvæm, að þegar jarðýtur husluðu líkin þá hreyfðist fjöldagröfin; þeir sem aðeins voru særðir brutust um og reyndu að sleppa. Jarðýturnar bættu meiri mold ofan á. Það krefst ákveðinna varðúðar- ráðstafana að fara gegnum ætt- bálkasvæðið. Hver sá sem þú hittir gæti verið kvislingur, ef ekki tvö- Fórnarlömb stríðsins í Afg- anistan. Mohammed Hassan, frelsishermaður, krýpur hér við hlið 4 ára dóttur sinnar, Zaremnu. Með þeim á myndinni eru fjögur afgönsk börn, Muza- far, 10 ára, Utmarkhil, 10 ára, og Shafi-ullah, 7 ára. Myndin ertekin í Banda- ríkjunum, þar sem börnin fengu gervilimi. Sovéski herinn hefur stundað það að dreifa jarðsprengjum í mynd leikfanga. um hefur nokkru sinni tekizt að ná fullum yfírráðum yfir því. íbúarnir eru eins og íbúar Austur-Afganist- ans papanskir ættbálkar og „grimmd" þeirra er útlistuð í ritum faldur eða þrefaldur njósnari. Það ber að forðast þau mitök að gista á hóteli í Peshawar eða Quetta áður en lagt er af stað til landamær- anna, og sömuleiðis að reyna að fljúga í átt til þeirra frá annarri hvorri þessara borga. Hálf tylft leyniþjónusta mundi samstundis frétta af því að „einhverjir Vestur- landabúar" væru á leið til Afganist- ans. Eftir að ég hafði komið farangri mínum gegnum toll í Karachi tók ég þess vegna fjórum stundum síðar og án þess að hafa yfirgefið flugvöllinn, vél til Isl- amabad, höfuðborgar Pakistans, sem er hinn eðlilegi áfangastaður útlendinga, hvort heldur sem erind- ið er viðskipta- eða stjórnmálalegs eðlis. Bíll beið eftir mér með tveimur vinum úr afgöngsku Andspyrnunni. A minna en fimm mínútum vorum við horfnir inn í umferðina og héld- um til öruggs húss á landamæra- svæðinu. Við vorum kyrrir í bílnum unz hann hafði stanzað í húsagarð- inum og hliðinu verið lokað fyrir aftan okkur. Síðan vorum við dul- búnir sem Afganir. Við héldum kyrru fyrir innan dyra fram í myrk- ur og gættum þess að segja ekki eitt einasta franskt orð þegar aðrir voru nærstaddir. Við fórum gegn- um ættbálkasvæðið liggjandi á gólfi bílsins af ótta við eftirgrennslanir pakistanska hersins. Við komum til annars húss með gluggalausum moldarveggjum og biðum aðra nótt. Mujaheddin höfðu sent víkinga- sveit til að fylgja okkur. I landi þar sem maður, sem þarf að skreppa eftir eldpýtum, væri líklegri til að gleyma fötunum sínum en Kals- hnikov-rifflinum skipti sér enginn af hinni vopnuðu varðsveit okkar — allir eru vopnaðir og alltaf. Tvisvar stöðvuðu embættismenn okkur og munduðu riffla sína; í eitt skiptið „til að vita, hverjir eru að flandra um land okkar", og aftur vegna þess að herinn hafði stöðvað alla umferð til þess að auðvelda ein- hverjar dularfullar samningavið- ræður milli öldunga ættbálkanna og ríkisstjórnarinnar um endur- greiðslur vegna almannatrygginga. Vegurinn varð að vegleysu og við urðum að ganga. Landslagið var stórkostlegt og stórt í sniðum; það var ekki bara hæðin, sem fékk okk- ur til að grípa andann á lofti. Við vorum komnir meira en 150 km norður fyrir Peshawar. Hér eru náttúrleg skil í landinu. í dalbotnun- um við árfarvegina eru gríðarstórar og grýttar auðnir. Ofar eru stalla- engi með fyrirstöðuveggjum úr steini; þá koma ferköntuð steinhús með flötum þökum. Síðan eru skóg- ar, en yfír þeim gnæfa snævi þakín fjöll, er teygja sig upp í meira en 4500 m hæð og tindar þeirra hverfa í skýin. Við klifum hægt upp stalladalina, frá fljótinu til árinnar, frá ánni til flúðanna og frá fluðunum til foss- anna. Þau fáu hús, sem við fórum framhjá, voru eins og víggirt, vegg- irnir úr steini og mold með örmjóum raufum og turni efst. Táknuðu hæstu turnarnir auð og völd eins og í Evrópu miðaldanna? „Ó, nei! Þeir sýna aðeins að eigendurnir eru óvinsælir og þarfnast sterkari varna..." Loks voru engin hús og færri stallaengi. Hlíðin varð að hamri. Það byrjaði að snjóa og snjórinn fraus við jörðina. Með snjónum kom myrkrið. Langt fyrir neðan okkur hurfu ljósin í Pakistan. Fyrir fram- an okkur, ofan okkur og úr sjónmáli voru landamærin. • Það tekur óhjákvæmilega á taug- arnar að fara ólöglega yfír landa- mæri til þess að styðja skæruliða- hreyfingu. Þú ert að fara úr almennri, óvirkri tegund leynilegs lífs, þar sem það eitt er mikilvægt að vekja ekki á sér athygli, yfir í aðra tengund þar sem þú verður að sýna þig, en aðeins ákveðnu fólki. Það táknar að skipta á einni tegund áhættu — handtöku og brottrekstri úr landi — og öðrum tegundum er gætu reynzt alvar- legri. Það táknar athafnir í tað endalausrar biðar. Nemendur, sem eru að fara í próf, og íþróttamenn á ráslínunni, þekkja þessa tilfínn- ingu mjög vel. Það er eins og að losna undan fargi. Loksins stöndum við öll jafnfætis vegna þess að það er sjálfsagt og eðlilegt að vera hræddur — fyrir okkur öll og óvin- inn líka. Það eina, sem nú skiptir máli er að halda áfram þrátt fyrir óttann. Ég heyrði einu sinni Carm- en Ordonez, konu hins mikla spænska nautabana, kalla það „tímann þegar skeggið vex hrað- ast". Við fórum yfír afgönsku landa- mærin fótgangandi í náttmyrkri og snjó og yfír fjallaskarð svo hátt að þar voru engir verðir. Það var varla einu sinni hægt að nefna það skarð, bara staður þar sem fjallseggin lækkaði ofurlítið. Eftir bið í sótug- um kofa, sem á sumrin var skýli fyrir múldýrahirði, héldum við af stað aftur í dögun. Við létum snjó- inn að baki, síðan skóginn; loks komum við að fyrstu varðstöð And- spyrnunnar. Á leið okkar niður grýttan stíginn birtust vopnaðir menn líkt og þeir spryttu upp úr jörðinni og bættust þöglir í gönguna. Dimm skýin grúfðu lágt. Á jörð- inni við veggi stallaengjanna voru skaflaleifar orðnar að ís. Það var nístandi næðingur. Við héldum áfram klukkustund til viðbótar í einfaldri röð. Áður en langt um leið var röðin okkar orðin að heilli fylk- ingu, heilt byggðarlag á ferð. Það var gefíð merki og einn hópurinn skaut upp í loftið. Undir eins var svarað úr ýmsum áttum um allan dalinn og úr öðrum dölum líka. Allt héraðið virtist hleypa af vopn- um sínum. Það var ekki lengur eins og bergmál, heldur tröllaukinn stór- kostlegur trumbusláttur. I dalnum komum við að nokkrum hávöxnum trjám er stóðu í kringum reit með stórum steinum. Þetta var grafreitur. Jörðin var dekkri þar sem tvær nýjar grafír höfðu verið teknar, hvor um sig með sínum hrjúfa bautasteini, fyrir þá tvo Mujaheddin er fallið höfðu í síðustu orrustu.Á stöfum kringum grafírn- ar voru strimlar með áletrunum úr Kóraninum, hvítir borðar og græn flögg, sem blöktu í kvöldgjólunni. I hernaðargrafreitnum í Kabúl heiðra kommúnistar sína föllnu á svipaðan hátt, en þeirra fánar eru rauðir. Sá grafreitur — þeir kalla hann „Torg píslarvotta byltingar- innar" — er stundum svo fullur af fánum að hann lítur út eins og skemmtigarður. Hérna kalla Muja- heddin sína föllnu píslarvotta trúarinnar. I fordyri næsta örugga húss, sem við komum tjl og jafnframt var notað sem moska, afhenti Alain Boinet frá Guilde européenne du raid, hjálparfé, er safnað hafði ver- ið í Evrópu, Frakklandi og víðar. Mujaheddin-leiðtogarnir sátu með Kalashnikov-rifflana sér við hlið, en ættbálkaöldungarnir, sem oft eru nefndir gráskeggirnir, báru regnhlífar sem stöðutákn. Aðstoð okkar var í peningum, afganskri mynt, sem er auðveldara að flytja en mat eða fatnað, sérstak- lega á þessum árstíma, þegar snjór í fjallaskörðunum lokar þeim fyrir múldýralestunum. Það voru útbúin fjögur lítil seðlabúnt til að dreifa í aðaldölunum fjórum. Eftir langar umræður var tekið af hverju þeirra til að útbúa fimmta búntið til að tryggja réttláta hlutdeild og að all- ir fengju einhverja hjálp. Það er langbezta tryggingin að afhenda aðstoðina á þennan hátt, fyrir allra augum — allir vita hver fær hvað. Tekið var tillit til þeirra, er höfðu misst uppskeru, þeirra er áttu fjöl- skyldu { flóttamannabúðunum, þeirra er höfðu verið særðir eða tekið að sér munaðarlaus börn. All- ir, bæði hermenn og og öldungar, gáfu hátíðlega kvittun; þumalfar í bleki á pappírsblað. Allt í einu stökk einn gráskegg- urinn á fætur og veifaði regnhlífinni sinni. „Við ættum ekki að taka við peningum!" hrópaði hann. „Við þurfum hvorki mat né klæði. Við getum barizt nakin og með tóma maga. Okkur vantar ekkert nema vopn og skotfæri!" Hinir róuðu hann og fengu hann til að setjast niður aftur með regnhlífina sína. Þá var kominn bænatími. Á eftir tóku þeir vopn sín, við skipuðum okkur í röð og héldum af stað til fjallanna eftir þröngum klettastíg, sem var lítið meira en spor í snjón- um. Þegar við vorum að fara kom einn öldunganna á eftir mér, tók í öxlina á mér og sagði: „Komdu aftur, jafnvel þótt þú komir tóm- hentur. Komdu aftur. " Að skrifa er ein leiðin til þess að koma aftur. • Við gengum mjög lengi, stundum í mikilli hæð, ofar skýjum. Til við- bótar við skriðdrekana, loftárásir úr mikilli hæð og stórárásir með þyrlum, hafa Sovétmenn nýlega enn bætt rið aðferðum; hermenn eru fluttir upp á fjallstoppana með þyrl- 1.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.