Morgunblaðið - 20.07.1988, Blaðsíða 39

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 20. JÚLÍ 1988
39
í þingbundnu lýðveldi
eftirHaUdór
Kristjánsson
Stuðningsmenn Sigrúnar Þor-
steinsdóttur í forsetakosningum eru
iðnir við blaðaskrif og lýsa fram-
boði sínu sem sérstakri, mikils-
verðri þjónustu við lýðræðið. Þeir
telja að ef forseti vildi nota það
vald sem hann hafí samkvæmt
stjórnarskránni gæti það mjög fuli-
komnað lýðræðið.
Þetta er þó byggt á misskilningi
þar sem málið er ekki hugsað til
enda.
Þegar stóð til að stofna lýðveldi
á Islandi var samkomulag um að
breyta stjómarskránni einungis að
því leyti sem þyrfti af því að kon-
ungsríki var breytt í lýðveldi. Hins-
vegar var sérstakri nefnd falið að
endurskoða stjómarskrána í heild
og gera sínar tillögur.
í stjómarskránni 1874 hafði kon-
ungur vald til að stöðva löggjöf.
Hann gat neitað að staðfesta lög
og þá náði það ekki lengra. Þetta
varð því þannig í reynd að enda
þótt ekkert gæti orðið að lögum á
Islandi nema það sem Alþingi sam-
þykkti þýddi þinginu ekki að sam-
þykkja neitt sem ríkisstjóm Dan-
merkur var á móti. Danska stjómin
þurfti að samþykkja lög íslendinga.
Þetta stöðvunarvald var þráfaldlega
notað í nafni_ konungs allt fram
undir það að ísland varð fullvalda
ríki með sambandslögunum 1918.
Þegar stjómarskránni var breytt
Halldór Kristjánsson
„Stjórnarskráin segir í
fyrstu grein að Island
sé lýðveldi með þing-
bundinni stjórn. Stjóm-
in er þingbundin og þvi
verður forsetinn að lúta
eins og aðrir.“
vegna lýðveldisstofnunarinnar var
enginn vilji til þess að forsetinn
hefði fullt stöðvunarvald eins og
konungur hafði. Farinn var sá milli-
vegur, sem nú hefur verið allmjög
ræddur, að forsetinn gæti fengið
þjóðaratkvæði um lög sem hann
væri á móti. Hins vegar skyldu iög-
in þó taka gildi. Frumvarpið „fær
þó engu að síður lagagildi".
Um þessa tillögu var ágreiningur
enda er hún vægast sagt vandræða-
leg. I 19. grein segir að undirskrift
forseta veiti lögum gildi „er ráð-
herra ritar undir þau með honum“.
Hér vantar ákvæði um það að undir-
skrift einhvers skuli gilda ef forseti
neitar að staðfesta. Hvers undir-
skrift ætti það að vera?
Það er ljóst að neitun forseta
getur leitt til stjómarkreppu og
raunar stjómleysis þegar lengra er
haldið. Þó að forseti fái stjómar-
fmmvörp felld hefur hann ekkert
vald til að koma með neitt í stað-
inn. Þó að stjómarskráin segi að
forseti geti látið leggja frumvörp
fyrir Alþingi er það bundið því að
einhver ráðherra standi að því með
honum. Undirskrift forseta gildir
ekki nema ábyrgur ráðherra skrifi
undir með honum.
Það er því útilokað að forsetinn
geti haft forgöngu um löggjafar-
starf undir núverandi stjómarskrá.
Hann kæmist hugsanlega það
lengst að hindra löggjafarstarf Al-
þingis eins og danska stjórnin á
sínum tíma. Hann kjmni að geta
leitt til stjómleysis en það yrði eng-
in fullkomnun á lýðræðinu.
Það er aum stjóm sem ekki er
til muna skárri en stjómleysi. Þrátt
fyrir allt bendir margt til þess að
þjóðin sé nú að átta sig á því að
slæm stjóm er skárri en engin
stjóm.
Guðmundur Finnbogason sagði á
Frá heimsókn ungverska kórsins í íshúsfélag Bolungarvikur.
Morgunblaðið/Gunnar Hallsson
Ungverskur stúlknakór í
heimsókn í Bolungarvík
Bolungarvik.
STARFSFÓLK íshúsfélags Bol-
ungarvíkur fékk góða heimsókn
í siðdegiskaffinu í gær er ung-
verskur unglingakór kom og
söng fyrir starfsfólkið í kaffi-
stofu íshússins.
Hér var á ferðinni kór Radnóti
Miklós menntaskólans frá Szeged í
Ungveijalandi skipaður 24 stúlkum,
sem hér eru í heimsókn að endur-
gjalda heimsókn Sunnukórsins á
Isafírði til Ungveijalands fyrir
skömmu. Alls eru í þessari ferð 4g
manns.
Tilurð þess að kórinn heimsækir
ísland er eins og áður sagði sú að
Sunnukórinn á Isafirði fór í söng-
ferðalag til Ungveijalands fyrir
skömmu en stjómandi kórsins er
Beata Joó sem er Ungveiji og star-
far sem tónmenntakennari á
Isafírði, hún er dóttir Ete Joó stjóm-
andi þessa ungverska kórs. í stuttu
spjalli við fréttaritara Mbl. sagði
Ete Joó að eins og að þau hefðu
haft mikla ánægju af heimsókn
Sunnukórsins til Ungveijalands og
hefðu þau ekki síður ánægju af því
að fá tækifæri á að heimsækja Is-
land, sem þau hefðu vitað næsta
lítið um.
Ete hvað þau öll vera snortin af
náttúrufegurð landsins og þessi ferð
yrði þeim áræðanlega lengi minnis-
stæð. Guðfinnur Einarsson, fram-
kvæmdastjóri íshúsfélagsins, þakk-
aði gestunum fyrir komuna og fyr-
ir skemmtilegan söng.
Kórinn hefur haldið tvær söng-
skemmtanir í Hafnarfírði og á
ísafirði, auk þess hefur kórinn
sungið fyrir íbúa ásambýli aldraðra
á ísafirði og fyrir vegfarendur á
Silfurtorginu á ísafirði.
— Gunnar
sínum tíma að lýðræðið með al-
mennum kosningarétti væri tilraun
að láta hnefaréttinn ráða með frið-
samlegum hætti. Það má til sanns
vegar færa. En við þurfum skipulag
sem er stjórnhæft. Þar þurfum við
fyrirkomulag sem felur kjömum
frilltrúum tímabundið vald.
Stjómarskráin segir í fyrstu
grein að Island sé lýðveldi með
þingbundinni stjórn. Stjómin er
þingbundin og því verður forsetinn
að lúta eins og aðrir.
Vitanlega er hægt að breyta
stjórnarskrá. Okkar lýðræði vill
þingbundna stjóm og því fara átök
um stjómarstefnu fram í alþingis-
kosningum. Þar getur ábyrgðarlaus
þjóðhöfðingi ekki gegnt forustu-
hlutverki. Hins vegar getur hann
gegnt mikilsverðu starfí við stjóm-
armyndanir án þess að hann segi
þingi eða þingflokkum fyrir verk-
um.
Reynslan hefur sýnt að okkur
gefst vel að hafa forseta sem vinn-
ur sín verk sem þjóðhöfðingi utan
við flokkabaráttuna. Þjóðin hefur
hafnað fyrirmælum flokkanna við
forsetakjör.
Sumum fínnst að embætti valdifcr
lauss forseta sé lítt merkilegt.
Reynslan hefur þó sýnt að það er
alls fjarri því að vera tómur hé-
gómi. En við veljum mann til þess
göfuga embættis eftir öðru en þeg-
ar við kjósum forustumenn í stjóm-
málabaráttu.
Eigi forsetinn að vera áhrifamáð-
ur um löggjöf þarf að breyta stjóm-
arskránni til samræmis við það.
Undir þeirri stjómarskrá sem við
höfum nú er ekki um það að ræða.
Það eiga menn að geta skilið ef
þeir endast til að hugsa sér gang
mála eftir að barátta forsetans gej?k>
þinginu er hafín.
Höfundur er fyrrum bóndi að
Kirkjubóli.
Við erum flutt
og tekin til starfa, að
Suðurlandsbraut 4.
.stensill
Ljósritun - fjölritun
stöðug sökn, í þína þágu!
Aö Suöurlandsbraut 4 hefur Stensill hf. komiö sér
upp sérhönnuöu framtíöarhúsnœöi sem bœta mun
þjónustuna enn meir, meö auknum afköstum og
styttri afgreiöslutíma.
Verið velkomin,
starfsfólk Stensils hf.
Suöurlandsbraut 4.
Ath. nýtt símanúmer:
689 777
Sýning á Hlíðarenda
MARÍA Jónsdóttir listakona frá
Kirkjulæk í Fljótshlíð hefur
þessa dagana til sýnis og sölu
gripi í nýju þjónustumiðstöðinni
Hlíðarenda á Hvolsvelli.
Á sýningunni eru myndir unnar
úr íslensku gijóti og vatnslitamynd-
ir. Grjótmyndirnar eru unnar þann-
ig að mislitt gijót er mulið niður
og notað í viðfangsefnin sem eru
myndir af mönnum, dýrum og
íslenskri náttúru.
Þetta er 9. einkasýning Maríu
en hún hefur einnig tekið þátt í
samsýningum. Sýningin opnaði 16.
júlí sí. og stendur í hálfan mánuð.
SUBSTRAL
MblómaáburðurU