Morgunblaðið - 26.11.1988, Blaðsíða 46

Morgunblaðið - 26.11.1988, Blaðsíða 46
46 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 26. NÓVEMBER 1988 § NORRÆNTTÆKNIÁR1988 Sljörnuskoðun — Opið hús í TILEFNI af Norrænu tækniári 1988 býður Stjörnuskoðunarfé- lag Seltjarnarness almenniugi til stjörnuskoðunar í Stjörnuskoð- unarturni Valhúsaskóla, eflir kl. 20, kvöldin 26. nóvember—1. desember. Þar er stærsti stjörnusjónauki á íslandi, og munu fé- lagsmenn veita leiðsögn við stjörnuskoðun. Stjörnuskoðun er mjög háð veðri. Það verður að sjást til stjarna og vindur verður að vera hægur. Einnig er rétt að taka fram, að húsrými í turninum er takmarkað. Þess vegna er vænt- anlegum gestum bent á að hringja í Stjörnuturn félagsins þessi kvöld, milli kl. 20 og 21.30, og fá upplýsingar um hvort þar verði opið og hægt verði að taka á móti þeim. Síminn í turninum er 612424. Frá örófi alda hafa menn velt vöngíim yfír himinhvolfinu, sól- inni, tunglinu og stjörnunum. Hugmyndir um fyrirbæri himins- ins og alheiminn hafa þróast smám saman. Þegar aldir liðu sáu menn sífellt lengra út í geiminn og kynntust alheiminum æ betur. Fleiri reikistjörnur fundust. Fylgitungl þeirra voru uppgötvuð eitt af öðru. Geimþokur, vetrar- brautir og stjörnuþyrpingar komu í ljós. Stjarneðlisfræðin varð til og menn uppgötvuðu ýmis furðu- leg fyrirbæri eins og dulstirni, tif- stjörnur, hvíta dverga, nifteinda- stjörnur og svarthol. Á himinhvolfinu er fjölmargt sem ekki sést með berum augum. Margt af því má hinsvegar greina Mynd af tunglinu, tekin gegn- um sjónauka stjörnuskoðunar- félagsins. í sjónauka, og þeim mun betur sem sjónaukinn er stærri. Veður ræður miklu um aðstæð- ur til stjörnuskoðunar, einkum skýjafar og vindhraði. Allt það sem lýsir upp himininn er einnig til tafala, t.d. tunglið, norðurljós og síðast en ekki síst borgarljósin. Því er nokkuð misjafnt hve vel sést til fyrirbæra himinsins. Við góð skilyrði má skoða gígana á tunglinu, gaumgæfa yfirborð reikistjarna og ryna i fjarlægar vetrarbrautir, geimþokur og stjörnuþyrpingar. Stærsti stjörnusjónauki á ís- landi er í Stjömuskoðunarturni Valhúsaskóla á Seltjarnarnesi og er rekinn af félagi sem nefnist Stjörnuskoðunarfélag Seltjarnar- ness. Það er félag áhugamanna Valhúsaskóli á Seltjarnarnesi. Hálfkúlan ofan á honum er stjörnuskoðunarturninn. um stjörnuskoðun og stjörnu- fræði, hið eina á fslandi. Félagið var stofnað árið 1976, og eru félagar nú um 110 talsins. Ollum er heimil innganga í félag- ið. Stjörnusjónaukinn í Valhúsa- skóla er þungamiðja starfseminn- ar og er félagsmönnum heimill aðgangur að kíkinum hvenær sem er. Utanaðkomandi aðilar, svo sem skólanemendur, geta fengið að skoða stjörnur í kíkinum undir leiðsögn félagsmanna. Félagið heldur fræðslu- og rabbfund um stjörnufræði og stjörnuskoðun. Stjórn þess gefur út fréttabréf, þar sem sögð eru tíðindi af starfseminni og tíndir til fróðleiksmolar um málefhi him- inhvolfsins. í litlu herbergi fyrír neðan stjörnusjónaukann hafa stjörnuskoðunarmenn aðstöðu til að glugga í blöð og þækur, og þar hanga á veggjum kort af al- heíminum. Félagið býður gesti velkomna í kvöld og næstu kvöld, — ef veð- ur leyfir! Tvær tengdar vetrarbrautir, M-51 og NGC-5195, sem eru í litla ref, skammt frá stóra birni. LAUFABRAUÐ í þætti mínum 29. nóvember í fyrra skrifaði ég um laufabrauð. Þar birti ég smáklausu úr fyrstu matreiðslubók, sem gefin var út á íslandi, en það er Einfaldt matreiðslu vasaqver eftir Mörtu Maríu Stephensen, en þessi grein hljóðar svo: „Laufa-brauð eður kökur af hveiti-deigi vættu í sikur-blandinni góðri mjólk eður rjóma, útskornar ýmislega, og soðnar í bræddu smjöri, eru svo algeng- ir, að frá þeim þarf ekki meir að segja." Eg tók svo mikið upp í mig að segja að ekki væri hægt að steikja laufabrauð í smjöri, en þar varð mér heldur betur á í messunni. Frú Elsa E. Guðjónsson hringdi í mig og sagði mér að þetta væri rangt hjá mér, hún hefði ásamt fleiri konum steikt laufabrauð úr smjöri. Hefur Elsa tekið saman grein um laufabrauð, sem birtist { Árbók h'ins íslenska fornleifafélags árið 1986 og var útbúið sérprent með þessari grein. Þar er mikill fróðleikur um laufa- brauð og mynd af laufabrauði steiktu í smjöri og væri gaman að birta allt það sem þar er skrif- að, en mér er skammtað rúni í þessum þætti. Ég gerði tilraun með að steikja laufabrauð úr smjöri fyrir 5 árum og mistókst það, en úr því að ég veit að þetta er hægt, vil ég ekki gefast upp og um heígina steikti ég laufabrauð úr smjöri og viti menn, það tókst. Ég hafði samt ýmsar tilfæringar við smjörið. Keypti t.d. ósalt smjör, bræddi það, lét stirðna aftur, en skar þá undan því og hellti frá syrjunni. Bræddi síðan á ný og var dugleg að veiða froðuna ofan af. Hafði ekki mjög sterkan hita, en laufa- brauðið var mjög fallegt, ljóst og geysilega bragðgott. Eg á ekki djúpsteikingarpott, en mér datt í hug að auðvelt væri að steikja laufabrauð úr smjöri í honum, þar sem hann er með hitastilli. Ég velti síðan fyrir mér hvort miklu dýrara væri að steikja í smjöri en jurtafeiti, smjörstykkið kostar kr. 187 en jurtafeitisstykkið 120, svo að munurinn er ekki ýkja mikill. Oft er erfitt að fletja út laufa- brauð, einkum ef það er úr hveiti. Gæta verður þess að degið sé ekki of þurrt. Deigið þarf líka að vera heitt, sem það er alltaf í byrjun þar sem við setjum heita mjólk út í mjölið. En deigið er fljótt að kólna, og erfitt getur verið að eiga við það, þegar svo er komið. Ég skipti deiginu í litla bita. Set þá síðan í hreint stykki ofan í pott með loki. Sem ég set síðan í bakara- ofninn. Hef minnsta straum á ofninum. Tek síðan hvern bita úr pottinum jafnóðum og ég flet út. Sé þetta gert er auðvelt að fletja deigið út. Við fletjum síðan deigið út eins þunnt og við getum. Notið stóran pott, þegar þið steikið laufabrauð. Hafið bruna- teppi við hendina. Munið að aldrei má skvetta vatni á feitiseld. Hann á að kæfa. Oft er nóg að setja hlemminn á pottinn. Hafið hann alltaf við hendina. Feitin þarf að vera vel heit, þegar steikt er. Skerið smábita af deiginu og setj- ið í feitina. Ef bitinn brúnast mik- ið, er feitin of heit, ef hann brún- ast ekkert, er hún of köld. Ekki er gott að steikja laufabrauð í djúpsteikingarpotti, þar sem hann nær ekki nægum hita. Umsjón: KRISTÍN GESTSDÓTTIR Teikningar: SIGURÐUR ÞORKELSSON Og svo að lokum. Látið börn ekki vera nærri meðan þið steikið laufabrauðið. Laufabrauð úr hveiti 1 kg hveiti IV2 tsk. lyftiduft 1 tsk. salt 7 dl mjólk 3—4 pakkar jurtafeiti, Palmín, IV2-2 kg l.Sjóðið mjólkina. 2. Blandið saman hveiti, lyfti- dufti og salti. Setjið mjólkina út í. 3. Hnoðið deigið þar til það er gljáandi og sprungulaust. 4. Skiptið deiginu í litla bita sem eru hæfilegir fyrir hverja köku. 5. Fletjið út, leggið disk ofan á og skerið í kring með kleinu- hjóli eða hníf. 6. Leggið kökurnar á stykki og breiðið yfir þær þar til þær eru skomar út og síðan aftur þar til þær eru steiktar. Athugið: Ef þið viljið steikja úr smjöri, farið þið eins að og segir í formála hér á undan, gæti þess að hafa ekki mjög mikinn hita. Laufabrauð með heilhveiti 750 g hveiti 250 g heilhveiti 1 tsk. salt IV2 tsk. lyftiduft 7V2 dl mjólk Farið að eins og segir í upp- skriftinni hér að framan. Laufabrauð úr rúgmjöli 500 g hveiti 500 g rúgmjöl 2 tsk. lyftiduft 2 msk. sykur 2 tsk. salt 70 g smjörííki V2 lítri sjóðandi mjólk V4 lítri sjóðandi vatn 3—4 pk. jurtafeiti, IV2—2 kg 1. Blandið saman hveiti, rúg- mjöli, lyftidufti, sykri og salti. 2. Skerið smjörlíkið smátt og myljið út i mjölið. 3. Sjóðið saman mjólk og vatn og hrærið út í deigið. 4. Skiptið deiginu í litlá bita, fletjið hvern bita út þunnt, leggið síðan disk ofan á og skerið í kring með kleinuhjóli eða hníf. 5. Farið að eins og segir í upp- skriftunum hér að framan.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.