Morgunblaðið - 01.09.1992, Blaðsíða 24

24
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 1. SEPTEMBER 1992
AF INNLENDUM
VETTVANGI
AGNES BRAGADÓTTIR
Bolungarvík
Riðar rísinn til falls?
ÞAÐ verður hvarvetna Ijóst, þegar farið er um Vestfirði, hverskonar
ófremdarástand er framundan í fjórðungnum, þegar áhrif skerðingar
á aflaheimildum fara að segja til sín. Greinilegt er að menn eru mjög
uggandi um sinn hag og framtíð byggðar við Vestfirði. Það hriktir í
höfuðundirstöðu atvinnulífsins í Boiungarvík, Einari Guðfinnssyni, hf.
og telja margir að þessi risi atvinnulífsins í plássinu riði nú til falls.
Raunar er ]5að svo, samkvæmt mínum upplýsingum, að forráðamenn
fyrirtækisins hafa skelfst daginn í dag, 1. september, þar sem dóm-
hléi lýkur í dag. Nokkrir aðilar, sem eiga kröfur á hendur fyrirtæk-
inu hafa lagt fram beiðni um uppboð, en forstjóri fyrirtækisins Einar
Jónatansson sagði mér nú fyrir helgi að um slíkt hefði verið samið
við viðkomandi aðila, þannig að ekki yrði af uppboði. Þótt fyrirtækið
hafi fengið gálgafrest um hríð, er ekki þar með sagt að háskanum
hafi verið forðað. Skuldir Einars Guðfinnssonar hf. eru samkvæmt
upplýsingum Einars Jónatanssonar um 1.100 milljónir króna og Júpit-
er sem E.G. á 50% í og bræðslan í eigu fyrirtækisins skulda veruleg-
ar fjárhæðir, samkvæmt mínum upplýsingum. Þannig má áætla að
fyrirtækin í heild skuldi nálægttveimur milljörðum króna.
Morgunblaðið/Agnes Bragadóttir
Það hriktir í burðarás atvinnulífsins í Bolungarvík, Einari Guðfinnssyni hf. Þegar blaðamaður var á ferð
í Bolungarvík var þar einstaklega kuldalegt um að litast. Fjöll voru grá niður í miðjar hlíðar og hitastig
var rétt yfir frostmarki. Til sanns vegar má færa að veðrið hafi endurspeglað það ástand sem nú ríkir
í atvinnulífinu í Bolungarvík.
Bæjarsjóður Bolungarvíkur veitti
Einari Guðfinnssyni hf. fyrir-
heit um 100 milljón króna lánveit-
ingu og á gamlársdag í fyrra fékk
fyrirtækið 50 milljónir króna frá
bænum að láni. Ólafur Kristjánsson
baéjarstjóri sagði við mig þegar ég
hitti hann í Bolungarvík að niður-
staða bæjarstjórnar í fyrra hefði
verið sú að bærinn teldi sér ekki
fært að leggja fram hlutafé í fyrir-
tækið, eins og óskað hefði verið eft-
ir og því hefði verið ákveðið að veita
fyrirtækinu þetta lán.
Því var ítrekað haldið fram við
mig á for minni um Vestfirði, að
staða Einars Guðfinnssonar hf. væri
svo erfið, að það væri ekki lengur
spursmál um hvort, heldur hvenær
fyrirtækið yrði gjaldþrota. Þessum
staðhæfíngum vísar Einar Jónatans-
son forstjóri fyrirtækisins á bug, en
segir það ekkert launungarmál að
rekstur fyrirtækisins gangi mjög
treglega. „Það eina sem ég vil segja
í þeim efnum er, að það hafa epgar
ákvarðanir verið teknar um ácT gera
fyrirtækið upp og engin umræða í
þá veru hefur farið fram í okkar
hóp,“ sagði Einar.
„Kvótaskerðingin, ekki bara
núna, heldur til margra ára, lækkun
dollars, og röng gengisskráning, allt
er þetta bara til þess að auka við
þann vanda sem var til staðar fyr-
ir,“ sagði Einar er ég ræddi við hann
á skrifstofu hans í Bolungarvík.
Einar segir að skuldsetning sjáv-
arútvegsfyrirtækja sé of mikil, ekki
síst eftir síðustu kvótaskerðingu.
„Það er alveg ljóst, miðað við núver-
andi aðstæður að greinin er ekki í
stakk búin til þess að gjeiða niður
skuldir, og okkar fyrirtæki er auðvit-
að í hópi þeirra fyrirtækja, sem
þannig er ástatt um. Þá má benda
á að söluverðmæti og markaðsvirði
skipa hefur verið allt annað en
rekstrarvirði skipanna. Mjög mörg
sjávarútvegsfyrirtæki, geta átt fyrir
skuldum við sölu á skipum, þótt þau
hafi sáralitla möguleika til að standa
við greiðslu af þessum skuldum, í
rekstri."
- Um langa hríð hefur fyrirtækið
Einar Guðfínnsson notið nokkurrar
sérstöðu, þegar rætt hefur verið um
sjávarútvegsfyrirtæki í landinu. Það
hefur einfaldlega verið sagt um ykk-
ur að þið væruð lifandi dæmi um
góðan einkarekstur í sjávarútvegi.
Mér finnst ég hafa orðið vör við það
í ferð minni um Vestfirði nú, að
umtalið um ykkur sé annað og nei-
kvæðara. Menn segja sem svo að
það sé ábyrgðarhluti, bæði ykkar
og stjórnvalda að halda áfram
rekstri, þar sem staða fyrirtækisins
sé sú, að það sé búið að tapa öllu
eigin fé, og nú séuð þið bara að
tapa fé annarra, þ.e. lánardrottna
ykkar. Hveiju svarar þú þessari
gagnrýni? ^
„Eg hef ekkert um þetta að segja
annað en það að við höfum verið í
mjög góðu samstarfí við okkar Ián-
ardrottna, og þær aðgerðir sem við
kunnum að fara út í, verða fram-
kvæmdar í mjög miklu samráði við
þá. Það er háð ákvörðunum stjórn-
valda hveiju sinni, við úthlutun afla-
heimilda, hvert eigið fé fyrirtækj-
anna er. Með niðurskurði aflaheim-
ilda getur það breyst um tugi og
jafnvei hundruð milljónir króna.“
- En hvað sérðu fyrir þér að
hægt verði að gera? Eigið þið ein-
hver raunhæf ráð til þess að snúa
dæminu við?
„Almennt séð, er vandi fyrirtækj-
anna hér á Vestfjörðum sá, að fjár-
festingar þeirra miðuðust við að-
stæður, þegar miklu meiri afli kom
upp úr sjó. Nú horfum við fram á
tíma, þar sem fískveiðiheimildir í
þorski eru 30% til 40% af því sem
við vorum að veiða árið 1981. Okkar
vandi er umfram afkastagetan, ekki
hvað síst í landi, þar sem það hefur
gerst á undanfömum árum að fryst-
ingin hefur að hluta til flust út á
sjó. Við getum ekki komið þessum
eignum í landi í neina aðra vinnslu,
en ég er sannfærður um að það er
enn meiri ástæða nú en áður að
fara út í aukna samvinnu, bæði hvað
varðar veiðar og vinnslu."
- En þvælist ekki smákóngasjón-
armiðið fyrir ykkur hér á Vestfjörð-
um, eins og annars staðar, þegar
um samvinnu er rætt? Vilja ekki
allir veiða sjálfir og landa í „sinni
heimahöfn"?
„Ég tel að bæði sveitarstjórnar-
menn og þeir sem standa fyrir at-
vinnurekstri, verði að láta öll landa-
mæri liggja milli hluta. Það verður
að þurrka út landamæri milli byggð-
anna. Það er að mínu rhati eina von-
in hjá þessum byggðum á þessu
svæði, að auka samstarf og sam-
vinnu og gera þetta svæði helst að
einu atvinnusvæði.
Bærinn setti ákveðin skilyrði fyrir
því að veita okkur seinni 50 millj-
ónirnar að láni, og sum þeirra var
ekki í okkar valdi að uppfylla, án
þess ég vilji ræða það frekar," sagði
Einar þegar hann var spurður hvers
vegna fyrirtækið hefði ekki fengið
alla þá lánafyrirgreiðslu frá bænum,
sem um var samið í fyrra. „Þegar
við fengum vitneskjuna um kvóta-
skerðingu þess fiskveiðiárs sem nú
er að hefjast, þá lá það fyrir að við
þyrftum að endurskoða allar okkar
rekstraráætlanir og við erum að
vinna í því nú. Vel má vera að frek-
ari viðræður við bæinn verði ákveðn-
ar, en sú ákvörðun hefur enn ekki
verið tekin.“
Einar var spurður hvers vegna
bæjarfélagið fengi ekki upplýsingar
um stöðu fyrirtækisins, samkvæmt
„Það eru ýmsir þættir sem gera
það að verkum, að þeim mark-
miðum sem menn settu sér hefur
ekki verið náð,“ segir Ólafur
Kristjánsson bæjarstjóri í Bol-
ungarvík.
því bráðabirgðauppgjöri sem nú lægi
fyrir.
„Það er einfaldlega vegna þess
að við munum ekki fjalla um þá stöðu
við aðra, áður en hún verður rædd
í stjórn fyrirtækisins. Þær umræður
í stjórninni munu fara fram nú á
næstunni," sagði Einar.
Ólafur Kristjánsson bæjarstjóri
sagði um lánafyrirgreiðslu bæjarins
til Einars Guðfínnssonar: „Við þessa1
lánveitingu okkar til fyrirtækisins
um síðustu áramót fengum við veð
í Dagrúnu, Heiðrúnu og frystihús-
inu. Okkar aðalkeppikefli er auðvitað
að halda skipum, kvóta og vinnslu
í gangi. Ég tel að það hafi verið
hárrétt ákvörðun bæjarstjórnar á
Ekkí mikið réttlæti í kvótakerfinu
- segir Hávarður Olgeirsson, skipstjóri í Bolungarvík sem hefur sótt sjóinn í meira en hálfa öld
HÁVARÐUR Olgeirsson frá
Bolungarvík var skipstj'óri hjá
Einari Guðfinnssyni í 32 ár,
þar af í 17 ár á togaranum
Dagrúnu. Til sjós hefur hann
verið í meira en hálfa öld.
Hann hætti um síðustu ára-
mót, þegar hann varð það sem
hann nefnir „löggilt gamal-
menni“ 67 ára, og keypti sér
trillu og krókaleyfi og rær nú
til fiskjar þegar veður leyfir.
Ég ræddi lítillega við Hávarð
þegar ég kom til Bolungarvík-
ur nú um daginn.
„Ég var skipstjóri hjá Einari
Guðfinnssyni í 32 ár, þar af var
ég í 17 ár skipstjóri á togaranum
Dagrúnu. Ég hef sótt sjóinn í
meira en 50 ár, eða allt frá því
ég var um fermingu. Ég gerði
bara hlé til þess að ljúka Stýri-
mannaskólanum."
- Löggilt gamalmenni segir þú.
Hvernig var fyrir þig að fara í
land eftir alla þessa áratugi á sjó?
„Það voru nú blendnar tilfínn-
ingar sem því fylgdu. í aðra rönd-
ina var ég orðinn þreyttur á sjó-
mennskunni, en því er ekki að
leyna að ég sakna hennar líka.
Ég fékk mér trillu nú í sumar, því
ég hafði ekkert að gera og leidd-
ist bara. Ég hef heilmikla ánægju
af trillustandinu og sæki þorskinn
með færum, þegar til þess viðrar.“
- Hvernig finnst þér ástandið
vera, við þá skerðingu sem orðin
er í aflaheimildum?
„Þetta er auðvitað ófremdar-
ástand. Þetta er búið að vera ósköp
erfitt og leiðinlegt, alveg frá því
að kvótakerfið var tekið upp.
Raunar hefur ástandið alltaf farið
versnandi. Auðvitað hefur maður
miklar áhyggjur af ástandi þorsk-
stofnsins og er uggandi um það
sem fiskifræðingarnir eru að segja
— að stofninn sé í mikilli hættu.
Aflabrögðin hjá togaraflotanum í
sumar hafa verið svo léleg að það
er með ólíkindum.
Maður er auðvitað einnig ugg-
andi um ástandið hér í Bolungar-
vík, því það er mikið um það rætt,
að aðalfyrirtæki atvinnulífsins hér,
Einar Guðfinnsson sé afar illa
stætt. Enda kemur maður ekki
auga á það, miðað við ástandið nú
í sumar og sl. vetur, hver fjandinn
ætti að geta hjálpað því við að
rísa upp. Úr því þetta gat farið
svona niður, á meðan allt var í
Hávarður Olgeirsson, sjómaður
í meira en hálfa öld og skipstjóri
í 32 ár, telur ekki mikið réttlæti
felast í kvótakerfinu.