Morgunblaðið - 11.08.1995, Qupperneq 8

8 FÖSTUDAGUR 11. ÁGÚST 1995
MORGUNBLAÐIÐ
I DAG
■TGtMuMID
Nei, nei Laugi minn, þetta á ekki að bætast við í skuldaklukkuna. Þessa milljarða ætla
ég bara að geyma hjá fótanuddtækinu, hljómborðinu og hinu draslinu, góði...
Verzlunarráð leitar álits ESA á nýjum áfengislögum
Telja áfengislög
enn andstæð EES
VERZLUNARRAÐ Islands hefur
farið fram á að Eftirlitsstofnun
EFTA (ESA) í Brussel gefi álit sitt
á því hvort hin nýja áfengislöggjöf,
sem samþykkt var á Alþingi í júní
og taka á gildi í desember næst-
komandi, uppfylli skilyrði samn-
ingsins um Evrópska efnahags-
svæðið. Með nýju lögunum var
einkaréttur ríkisins á innflutningi
og heildsölu áfengis afnuminn og
heildsölu- og smásölustarfsemi
Áfengis- og tóbaksverzlunar ríkis-
ins aðskilin. Breytingarnar voru
meðal annars gerðar vegna þess
að ESA hótaði að draga íslenzka
ríkið fyrir EFTA-dómstólinn ella,
en Verzlunarráð gerir eftir sem
áður athugasemdir við fjögur atriði
hinnar nýju löggjafar.
Ríkisstuðningur brenglar
samkeppni
I fyrsta lagi segir Verzlunarráð
ÁTVR njóta ríkisstuðnings, sem
brengli samkeppni á milli einkaað-
ila og ÁTVR og hafi áhrif á við-
skipti milli aðildarríkja
EES. VÍ bendir m.a. á
að sömu stjórnendur séu
yfir smásölu- og heild-
söludeild ÁTVR, þótt ______________
þær hafi nú verið að-
skildar. „Ljóst er því að sömu aðil-
ar taka ákvarðanir fyrir báðar
deildir og ýmsar ákvarðanir geta
varðað eða haft áhrif á báða þætti
rekstursins, t.d. setning reglna um
innkaup_ og sölu áfengis," segir í
bréfi VÍ til ESA. Þar segir jafn-
framt að hætt sé við að í verzlunum
ÁTVR verði fremur mælt með
áfengi, sem heildsöluþáttur fyrir-
tækisins flytji inn, en vöru einkaað-
ila.
VÍ bendir á að ÁTVR sé undan-
þegin tekju- og eignasköttum, ekki
sé gerð skilgreind arðsemiskrafa
Viðskipti milli
aðildarríkja
torvelduð
til fyrirtækisins og tapáhætta fyrir-
tækisins sé engin vegna ótakmark-
aðrar ábyrgðar ríkisins á rekstri
þess.
Leyfisveitingar án ástæðu
í öðru lagi gerir Verzlunarráð
athugasemd við að samkvæmt nýju
áfengislögunum skuli fjármálaráð-
herra, æðsti yfirmaður ÁTVR, eiga
að veita leyfi til innflutnings og
heildsölu áfengis og jafnframt geti
hann sett skilyrði fyrir slíkri leyfis-
veitingu. Ráðið bendir á að þetta
ákvæði hafi ekki verið í uppruna-
legu frumvarpi, heldur bætzt inn í
frumvarp, sem lagt var fyrir vor-
þingið, án þess að ástæður eða
nauðsyn leyfisbindingarinnar væru
útskýrðar sérstaklega.
Verzlunarráð bendir á að heild-'
salar og innflytjendur áfengis verði
að afla sér tilskilinna leyfa eins og
önnur fyrirtæki, t.d. heildsöluleyfis
og skráningar hjá skattstjóra
vegna innheimtu áfengisgjalds, og
sæti heilbrigðiseftirliti. „[...]
áskilnaður um leyfisveit-
inguna verður ekki rösk-
studdur með skírskotun
til heilbrigðissjónarmiða,
_________ neytendaverndar, gjald-
tökusjónarmiða eða .
vegna opinbers eftirlits. Þetta er
allt til staðar óháð viðkomandi
leyfísveitingu," segir í bréfi VI.
„Verzlunarráð íslands telur að í
áskilnaði um sérstakt leyfi til inn-
flutnings eða heildsölu á áfengi séu
fólgnar hindranir í viðskiptum á
milli aðildarríkja, þar sem viðskipt-
in eru gerð erfiðari en ella.“
Auglýsingabann
í þriðja lagi gagnrýnir Verzl-
unarráð auglýsingabann það, sem
kveðið er á um í áfengislögum, og
bendir á að það hafi verið hert frá
eldri lögum, meðal annars vegna
tregðu dómstóla til að skýra þau
ákvæði rúmt. Ráðið bendir á að
auglýsingabannið hindri markaðs-
setningu áfengis og komi í veg
fyrir að innflytjendur geti kynnt
vörur sínar fyrir yeitingamönnum
eða neytendum. Ákvæðið verði til
þess að auglýsingastofur og fjöl-
miðlar fái ekki viðskipti og neyt-
endur fái ekki upplýsingar. Aukin-
heldur mismuni bannið fyrirtækj-
um eftir þjóðerni, því að áfengis-
auglýsingar í erlendum ritum, sem
flutt séu til landsins, séu beinlínis
heimilaðar í lagaákvæðinu. VÍ tel-
ur það vera íslenzkra stjórnvalda
að sýna fram á að auglýsingabann
sé eina leiðin til að ná skilgreindum
heilbrigðismarkmiðum í áfengis-
málum.
Álit ESA hunzað
Loks bendir VÍ á að í rökstuddu
áliti ESA ‘hafi komið fram að ís-
lenzkum stjómvöldum hafi verið
skylt að breyta áfengislögum til
samræmis við EES-samninginn
strax 1. janúar 1994. í febrúar
1995 hafi stjórnvöldum verið gef-
inn sex vikna frestur til að bæta
úr. í frumvarpinu, sem síðan varð
að lögum, hafi verið gert ráð fyrir
að ný lög tækju gildi 1. júlí á þessu
ári, en að tillögu Friðriks Sophus-
sonar, ijármálaráðherra og æðsta
yfirmanns ÁTVR, hafi gildistöku
verið frestað til 1. desember.
„Með seinkuninni er vísvitan li
gengið gegn rökstuddu áliti Eftir-
litsstofnunar EFTA. Má ætla að
með frestun þessari, sem og því
að samræma ekki áfengislöggjöf-
ina EES-samningnum fyrir 1. jan-
úar 1994, hafi íslenzka ríkið bakað
sér skaðabótaskyldu, ef innflytj-
endur og heildsalar geta sýnt fram
á tjón af þessum sökum,“ segir í
bréfi Verzlunarráðs.
Pottur brotinn í lögnum heitra potta
Menntun iðnaðar-
manna ábótavant
Lagnafélag íslands
hefur nýlega látið
gera könnun á því
hvernig er háttað með
lagnir í kringum heita
potta og öryggisloka í
þeim. í skýrslu sem gefín
hefur verið út um málið
segir að víðast sé ástandið
slæmt, fyllsta öryggis sé
ekki gætt þegar pottar eru
settir upp og telur Kristján
Ottósson framkvæmda-
stjóri félagsins að víða sé
pottur brotinn.
- Hvernig er frágangi
pottanna almennt háttað
og hvað má betur fara?
„Frágangurinn er yfir-
leitt mjög slæmur og má
segja að við iðnaðarmenn
svo og hönnuðir kerfanna
berum ábyrgð á því. Við
stöndum okkur ekki í stykkinu og
er menntun iðnaðarmanna um að
kenna að verulegu leyti. Sveins-
bréf og meistarabréf til lagna-
starfa gilda hreinlega ekki lengur
því þetta eru úrelt próf hvað varða
stjórn- og stýribúnað lagnakerfa.
Vandamálið sem við eigum við að
etja er í sambandi við menntunina
og er sambærilegt við að fólki
væri kennt á bifreið með því að
sýna því myndband og láta það
lesa bók en leyfa fólki aldrei að
setjast undir stýri. Kennslan mið-
ast við útbúnað sem var notaður
fyrir 30 árum og orðinn er úrelt-
ur. Það er til dæmis ekki langt
síðan að ekki var hitastýring á
ofnum í íbúðum heldur var það
handstýrt.
Síðan heldur fólk sem við vinn-
um fyrir að það sé að borga fyrir
fagvinnu og telur að það sé með
gott og öruggt verk í höndunum.
Svo er ekki.“
- Hvað er það sem helst er að?
„Víða þar sem við skoðuðum
heita potta rann heitt vatn fram-
hjá stjórnbúnaðinum og beint í-
pottinn þ.e. lögnin lá fram hjá og
var hægt að dæla heitu óblönduðu
vatni beint í pottinn. Síðan er
önnur leiðsla þar sem stýribúnað-
ur og öryggislokar eru. Það á alls
ekki að vera gengið frá pottunum
á þennan hátt.
Það er eins og menn hafi ekki
breytt framkvæmdinni við upp-
setningu heitra potta eftir að stýr-
ing kemur og lagnamenn halda
áfram að nota beinu leiðina.
Stjórnbúnaður á heita og kalda
vatninu í pottinum er það sem
skiptir máli. Sá búnaður á að vera
þannig frá genginn að fólk geti
ekki breytt þessu, sérstaklega þar
sem sumarbústaðir eru leigðir út.“
- Er öryggisbúnaður víða til
staðar?
„Já hann er það en það er al-
gengt að til dæmis skynjarar séu
ekki á réttum stöðum. Þeir eru
oft settir á frárennslið ------
en ekki innstreymið,
sem er rangt. Þeir eiga
að vera í leiðslunni sem
rennur inn í pottinn."
- Hvað er helst til ~~~~~~~~
ráða?
„Lykillinn er fræðsla, fyrst og
fremst fyrir iðnaðarmenn og einn-
ig almenningsfræðsla eins og
Slysavarnarfélagið hefur staðið
fyrir. Það er ekki mikið af reglum
til um uppsetningu heitra potta
og það er lítið gagn í að setja þær
því reglur eru einskis virði ef ekk-
ert er farið eftir þeim.“
- Er fólk meðvitað um þessa
vankannta?
„Nei það er það ekki. Margir
búa við þetta vandamál heima hjá
sér, til dæmis þegar látið er renna
í bað þar sem ekki er blöndunar-
tæki og því þarf að láta renna
heitt fyrst og síðan kalt vatn. í
Kristján Ottósson
►Lagnafélag íslands var
stofnað árið 1986 og hefur
Kristján Ottósson verið fram-
kvæmdastjóri þess frá upphafi
og einnig var hann formaður
fyrstu tvö árin. Lagnir telst
allt það sem flytur loft og
vökva sem og rafmagn sem
tilheyrir stjórnbúnaði kerf-
anna. Krislján er blikksmíða-
meistari og vélsljóri að mennt.
Árið 1956 lauk hann prófi í
vélstjórn, hann tók sveinspróf
í blikksmíði árið 1962 og meist-
arapróf tveimur árum síðar.
Jafnframt því að vera fram-
kvæmdastjóri Lagnafélagsins
rekur Krislján fyrirtækið Hita
- og loftræstiþjónustuna. Krist-
ján er 58 ára gamall, kvæntur
Þóru Hafdísi Þórarinsdóttur
og eiga þau þrjú börn.
sumum pottanna er svipað fyrir-
komulag. Því þykir mörgum þessi
frágangur ekki skrýtinn."
- Stendur til að breyta kennslu
lagnasveina og meistara?
„Lagnafélagið er í samvinnu við
Rannsóknastofnun byggingariðn-
aðarins, Háskólann, Tækniskól-
ann, Samband iðnmenntaskóla,
samtök iðnaðarins og fleiri að
vinna að því að setja á stofn lagna-
kerfamiðstöð á íslandi. Skólarnir
geta ekki kennt þessa nýju tækni,
til þess hafa þeir ekki aðstöðu.
Þessu ætlum við að breyta því
gjafir til styrktar skólum sem
kenna lagnir nýtast betur á einum
stað og eiga allir lagnamenn að
fara í gegnum stöðina á meðan á
námi stendur. Einnig verða haldin
endurhæfingarnámskeið því við
þurfum alltaf að vera að end-
urnýja þekkingu okkar."
- Hvað þarf hinn almenni borg-
ari að vita ef hann ætlar að setja
upp pott úti í garði?
--------- „Það er erfitt að
ætlast til þess að fólk
almennt hafi þekkingu
á þessum málum þegar
iðnaðarmennirnir hafa
það ekki. En fólk þarf
að afla sér upplýsinga, til dæmis
með því að hringja í Lagnafélagið
eða lagnadeild Rannsóknarstofn-
unar byggingariðnaðarins þar sem
við erum að setja á stofn þekking-
arbanka. Fólk þarf að nýta sér
þessa aðila til að fyrirbyggja að
það sé hlunnfarið af tækninni.
Það er vert að geta þess að það
er enginn sem tekur svona verk
út, en Lagnafélagið er að vinna í
að koma því á. Ef vel á að vera
þá eiga að vera sérstakir úttektar-
menn sem er trygging verkkaupa
fyrir vel unnu verki. Húsbyggjandi
í dag veit ekki hvort hann hefur
fengið það sem hann hefur borgað
fyrir.“
Öryggislokar
á vitlausum
stað