Morgunblaðið - 11.08.1995, Side 30

30 FÖSTUDAGUR 11. ÁGÚST 1995
MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
í BLAÐI kvenna-
listakvenna í Kópa-
vogi, Kvennapóstin-
um, 2. árg. 1. tbl.
1995, skrifa sex kon-
ur um ágreining
minn við Kvennalist-
ann, brottför mína
úr honum og stefnu
mína í kvenfrelsis-
málum. Greinin heit-
ir Löglegt en sið-
laust. Mér er borið á
brýn að hafa spillt
fyrir Kvennalistan-
um í bæjarstjórnar-
kosningunum í fyrra,
ég er sökuð um svik
við pólitíska stefnu listans, ég er
sögð hafa bolað konum úr bæjar-
málastarfi og loks er því haldið
fram að ég hafi ekki verð valin í
forvali í 1. sæti Reykjaneslistans.
Auk þess er dylgjað um persónu
mína á svo rætinn hátt að fáheyrt
er. Ég hafði raunar ekki ætlað
mér að ijalla frekar um þetta mál
en úr því að konumar sex í Kópa-
vogi vilja halda málinu vakandi
skal ekki standa á mér.
Um hvað snýst málið?
Það snýst um þijú grundvall-
aratriði; lýðræðisleg vinnubrögð,
skoðana- og tjáningarfrelsi og um
pólitíska stefnu Kvennalistans.
Byijum á lýðræðinu. Svokallað
grasrótarlýðræði varð vinsælt í
kjölfar 68-byltingarinnar á Vest-
urlöndum og var talið henta vel
mannréttinda-hreyfingum sem
ætlað var að lifa í skamman tíma
en fráleitt í stjórnmálaflokki.
‘ Grasrótarlýðræði á að tryggja
tvennt; jafnan rétt allra til að tjá
hug sinn, koma í veg fyrir að ein-
staklingar eða hópar beiti aðra
félagsmenn ofríki eða notfæri sér
málstaðinn í eigin þágu. Þetta
væri prýðilegt ef ekki
væri fyrir breyskleika
mannsins. í stáð form-
legrar, kjörinnar
stjómar verður til
óformleg stjórn. Óhjá-
kvæmlega safnast í
kringum þessa „stjórn"
fólk í eiginhagsmuna-
poti. Vegna stjórnar-
leysis verður erfitt að
komast að því í höndum
hverra valdið liggur en
slíkar aðstæður era
kjörinn vettvangur fyr-
ir ófýrirleitið fólk. Þeir
sem telja á sér brotið
eiga í engin hús að
venda og ábyrgðarleysi verður því
megineinkenni á starfsháttum
grasrótarhreyfinga. Auk þess leyf-
ist minnihluta að ógilda löglegar
meirihlutasamþykktir nánast um
leið og þær eru gerðar og geð-
þóttaákvarðanir þykja ekki til-
tökumál. Þetta er aðalástæðan
fyrir því að ég neyddist til að yfir-
gefa Kvennalistann, á máli sex-
menninganna heitir þetta að „út-
húða fyrram samstarfskonum sín-
um í fjölmiðlum sem valdníðingum
og ofbeldiskonum“.
Skoðanafrelsi
Víkjum næst að atriði númer
tvö; frelsi mannsins til að tjá skoð-
anir sínar. „Sök“ mín var sú að
segja frá. Konurnar sex snerast
gegn mér í framboðsmálinu. Ég
átti að leika skrípaleik í þágu „heil-
ags“ málstaðar. Þegar blaðamaður
DV hringdi til mín 6. janúar, dag-
inn eftir að ákveðið hafði verið að
endurtaka forvalið, og spurði mig
hvað ég segði um málið, svaraði
ég því til að mér þætti sorglegt
hvernig komið væri fyrir Kvenna-
listanum. Ég var margsinnis búin
að segja konunum, sem stjórnuðu
Sexmenningarnir at-
yrða mig, segir Helga
Sigurj ónsdóttir, fyrir
að hafna jákvæðri
mismunun.
þessari atburðarás, að ég myndi
ekki taka þessu þegjandi. Þær
brugðust samt ókvæða við, þeirra
á meðal áðurnefndar konur. Um
þetta leyti var ég búin að skipu-
íeggja bæjarmálastarfið á vor-
misseri og boða fund 16. janúar
og taldi að afstaða mín og gagn-
rýni á framboðsmálin hefði engin
áhrif á starf okkar í Kópavogi sem
hafði gengið ágætlega. En það var
nú eitthvað annað, konurnar sex
komu undirbúnar á fundinn og
neituðu að ræða fyrirliggjandi
dagskrá. Fundurinn varð e.k. „for-
dæmingarfundur" í anda menn-
ingarbyltingarinnar!! Ég átti að
játa syndir mínar og iðrast. Mér
var tjáð að ég ætti að líta á
Kvennalistann sem litla heimilið
mitt og „maður ber jú ekki heimil-
isvandamálin á torg“. Mér varð
ekki um sel, voru konurnar ruglað-
ar? Var ekki konum einmitt nauð-
synlegt að opinbera það ofbeldi
sem beitt er innan veggja heimilis-
ins? Auðvitað reynir maður að
leysa vandamálin fyrst heima fyr-
ir, það hafði ég vissulega gert, en
þegar það dugði ekki var ekki um
annað að ræða en rísa upp og
mótmæla. Félagslegt og andlegt
ofbeldi þarf ekki að vera hótinu
skárra en líkamlegt ofbeldi.
En það hékk fleira á spýtunni
á áðurnefndum fundi sem smalað
var á. Mér hafði borist til eyrna
að ætlunin væri að fá samþykkta
vantraustsyfirlýsingu á mig. Slík
yfirlýsing hefði jafngilt brott-
rekstri og þar með væri ég komin
út í kuldann alls staðar og sjálf-
skipaðir flokkseigendur í Kópavogi
alls ráðandi. Konurnar vissu þá
ekki betur en svo að flokkurinn
ætti sætið. Ég fékk fundinum
frestað, neitaði að mæta á fleiri
slíka fundi en sendi ítrekuð fund-
arboð um bæjarmálafundi. Engin
áðurnefndra kvenna kom og eftir
tvo máuði fannst mér ekki eftir
neinu að bíða og forðaði mér. Aft-
ur á móti komu á fundina konur
sem voru neðar á listanum, þeirra
á meðal Þorbjörg Daníelsdóttir
sem nú er fyrsti varamaður minn.
Sem sagt; Hvorki einni né
neinni konu í Kvennalistanum í
Kópavogi hefur verið bolað frá
bæjarmálastarfi, þær sem kvarta
nú og bera mig röngum sökum
völdu útlegðina sjálfar. Hins vegar
er hver þeirra sem er velkomin
aftur til starfa en þó því aðeins
að starfshættir breytist þannig að
bæjarfulltrúinn, sem ber alla
ábyrgð, hafi skýrt skilgreind völd
og verksvið. Hann á ekki að vera
ofurseldur „grasrót“ sem í reynd
eru örfáar, ráðríkar konur, sjálf-
skipaðir eigendur Kvennalistans í
Kópavogi. Meint siðleysi mitt felst
í þessum hógværa kröfum.
Femínismi
Þriðja atriðið er stefna Kvenna-
listans. Sexmenningarnir segja
mig hafa svikið hana. Það er best
að lesendur dæmi sjálfir, en á
bæjarstjórnarfundi 11. apríl sl. lét
ég bóka eftirfarandi um stefnu
mína í kvenfrelsismálum sem er
sú „að konur og karlar eigi að
njóta jafnréttis, frelsis og sjálf-
stæðis og að ákveðnar aðgerðir
þurfi af hálfu ráðamanna til að
svo verði í reynd. Ekki samt með
jákvæðri mismunun og heldur ekki
með hugmyndum um að annað
kynið sé hinu æðra á einhvern
hátt. Frelsi kvenna og karla verð-
ur aldrei nema svipur hjá sjón á
meðan börnum er ýtt til hliðar.
Þjóðfélag, sem lítur á börn sem
byrði, hlýtur að vera á fallanda
fæti. Þjóðfélag sem skilur og met-
ur raunveruleg verðmæti miðar
skipulag sitt og starfshætti við
þarfir og velferð barna. Framhjá
þessu verður ekki komist og þetta
er hægt ef skilningur og vilji bæði
karla og kvenna er fyrir hendi.
Annar „femínismi" er mér fram-
andi og ekki að skapi“.
Þetta kalla sexmenningarnir ill-
skiljanlegt, þeir atyrða mig fyrir
að hafna jákvæðri mismunun og
segja mig komna í blindgötu með
femínisma minn. Aldeilis ekki,
„femínismi" minn segir mér að
ráðamenn geti vel séð svo um að
frelsi mæðra og feðra til atvinnu
kosti ekki vanlíðan bama og hann
segir mér líka að misrétti verði
aldrei afnumið með misrétti. Gagn-
rýni mín á stefnu Kvennalistans
felst einnig í því að vara við oftrú
á kenningar, sbr. það sem segir í
greinargerð með úrsögn minni úr
Kvennalistanum: „Við höfum séð
hvernig vísindalegur sósíalismi
varð að kreddu, hvers vegna skyldi
vísindalegur femínismi ekki verða
það líka?“.
Ef til vill samræmist barátta
mín fyrir velferð barna ekki kven-
frelsis-stefnu Kvennalistans. Ef til
vill er það mergurinn málsins. Sé
svo á að ræða það málefnalega.
Konurnar sex í Kópavogi, þær
Sigrún Jónsdóttir, Brynhildur Fló-
venz, Þóranna Pálsdóttir, Birna
Siguijónsdóttir, Hafdís Benedikts-
dóttir og Guðbjörg Emilsdóttir,
gera það ekki. Þær fara hefð-
bundna leið þess sem hefur veikan
málstað - að veitast persónulega
að andmælanda sínum með svigur-
mælum og dylgjum.
Til fremari upplýsinga skal vís-
að á grein Þorbjargar Daníelsdótt-
ur í Mbl. 12. júlí sl., Ólýðræðislegt
og siðlaust, og grein Helgu Einars-
dóttur í sama blaði, Siðlaust og
tæpast löglegt? Einnig á grein
mína í Mbl. 12. janúar 1995,
Kvennalistinn - fallinn á prófi?.
Höfundur er bæjarfulltrúi
í Kópavogi.
Hver er siðlaus?
Helga
Siguijónsdóttir
Betri réttur þingmanna?
GREIN sem ég
skrifaði í Morg-
unblaðið fyrir nokkr-
um dögum um rétt
■'iþingmanna til fæð-
ingarorlofs sam-
kvæmt nýjum lögum
um pingfararkaup
hefur valdið nokkru
fjaðrafoki og verður
að segjast eins og er
að viðbrögðin hafa
komið mér nokkuð á
óvart. Að minnsta
kosti tveir þeirra sem
málið snertir, fjár-
málaráðherra og for-
maður þingflokks
Sj álfstæðisflokksins,
hafa látið hafa eftir sér í fréttum
Ríkisútvarpsins að ég fari með
rangt mál. Það er hins vegar mið-
ur að þeir hafa ekki bent mér á
hvað það sé sem ég hafi misskilið
í hinum nýju lögum um þingfarar-
kaup. Eftir að hafa rætt málið við
lögfræðinga og embættismenn er
ég enn sannfærður um að túlkun
mín á þessum nýju lögum sé í alla
staði eðlileg.
í greininni taldi ég að með
umræddum lögum hefðu þing-
menn öðlast rétt varðandi fæðing-
arorlof sem væri betri en aðrir
hópar þjóðfélagsins byggju við.
Þetta sýndi sig varðandi tvö atr-
iði, greiðslur í fæðingarorlofi og
rétt feðra. Sagt hefur verið í um-
ræðunni síðustu daga að þing-
heimur hafi stefnt að því að réttur
þeirra yrði hinn sami og réttur
annarra opinberra starfsmanna.
Hér að neðan mun ég því bera
saman rétt almennra opinberra
rstarfsmanna og rétt þingmanna
varðandi þessi tvö atr-
iði.
Betri kjör?
Samkvæmt reglu-
gerð nr. 410 frá 1989
um barnsburðarleyfi
starfsmanna ríkisins
getur kona í opinberri
þjónustu haldið launum
í sex mánaða barns-
burðarleyfí. Fyrstu
þtjá mánuði þessa leyf-
is „skal auk dagvinnu-
launa greiða meðaltal
þeirra yfirvinnu-,
vakta-, gæsluvakta- og
óþægindaálagsstunda,
sem konan fékk
greiddar síðustu 12 mánaða upp-
gjörstímabil yfírvinnu áður en
barnsburðarleyfi hófst.“ (4. gr.)
Seinni þijá mánuðina er síðan
greítt samkvæmt grunntaxta.
Ef litið er á fréttabréf Kjara-
rannsóknarnefndar opinberra
starfsmanna sést að dagvinnulaun
eru ekki nema milli 60 og 70%
heildarlauna og þó svo þar komi
vafalaust eitthvað fleira til en yfir-
vinna, vaktir og óþægindi og er sá
hluti drýgstur. Það má því vera ljóst
að opinber starfsmaður sem tekur
sex mánaða barnsburðarleyfi verð-
ur fyrir kjaraskerðingu.
í nýsamþykktum lögum um
þingfarakaup segir í 12. grein: „...
þingmaðurinn skal einskis í missa
af launum og föstum greiðslum
samkvæmt lögum þessum meðan á
fæðingarorlofi stendur." Þingmenn
fá ekki greidda yfírvinnu en auk
þingfararkaupsins eru fastar
greiðslur samkvæmt þessum lögum
að minnsta kosti fjárhæð til
Það misrétti sem karlar
eru beittir varðandi töku
fæðingarorlofs, er að
mati Ingólfs V. Gísla-
sonar, slík tímaskekkja
að með ólíkindum er.
greiðslu kostnaðar við ferðalög inn-
an kjördæmisins og húsnæðis- og
dvalarkostnaður alþingismanna
utan Reykjavíkur og Reykjaness.
Að auki fá varaforsetar Alþingis,
formenn þingnefnda og formenn
þingflokka 15% álag á þingfarar-
kaup. Og ef ákveðið verður að
greiða þingmönnum starfskostnað
sem fasta fjárhæð í stað endur-
greiðslu samkvæmt reiknigum,
eins og heimilt er samkvæmt 9.
grein, þá bætist það við fastar
greiðslur, sem þingmenn eiga ekki
að missa í fæðingarorlofi.
Höfuðatriði málsins er að með
þessum lögum er þingmönnum
tryggt að þeir verði ekki fyrir kjara-
skerðingu ef þeir taka sér fæð-
ingarorlof. Aðrir opinberir starfs-
menn verða hins vegar fyrir kjara-
skerðingu. Er réttur þingmanna og
annarra opinberra starfsmanna þá
hinn sami eða er réttur þingmanna
betri?
Réttur feðra
Réttur opinberra starfsmanna til
greiðslu í fæðingarorlofí er bundinn
við konur. Feður í opinberri þjón-
ustu hafa ekki rétt til að halda laun-
um í fæðingarorlofi og séu þeir
kvæntir konum í opinberri þjónustu
eiga þeir ekki heldur rétt á greiðsl-
um frá Tryggingastofnun. I þing-
fararkaupslögum er á hinn bóginn
ekki gerður neinn greinarmunur á
kynjum. Tólfta grein hefst þannig:
„Alþingismaður á rétt á fæðingar-
orlofi..." Og í greinargerð með
frumvarpinu segir m.a. varðandi
þá grein: „Konum, sem sæti hafa
átt á Alþingi, hefur fram að þessu
verið veittur þessi réttur án beinnar
lagastoðar en með ákvæðum grein-
arinnar eru tekin af tvímæli um
þetta efni, svo og rétt feðra..."
(mín leturbreyting).
Ég fæ ekki betur séð en þetta
sé kristaltært. Karlmaður á þingi
getur tekið sér fæðingarorlof og
haldið launum og föstum greiðsl-
um. Karlmaður í opinberri þjónustu
sem tekur sér fæðingarorlof heldur
ekki launum og sé barnsmóðir hans
í opinberri þjónustu fær hann ekki
heldur greiðslur frá Trygginga-
stofnun. Er réttur þingmanna og
annarra opinberra starfsmanna þá
hinn sami eða er réttur þingmanna
meiri?
Viðhorfsbreytingar
Þegar ég sá þessi lög fyrst var
það fyrst og fremst ákvæðið um
rétt feðra sem mér þótti fagnaðar-
efni. Það misrétti sem íslenskir
karlar eru beittir varðandi töku
fæðingarorlofs er slík tímaskekkja
að með ólíkindum er. Ég trúði því
ekki öðru en þingmenn hefðu hugs-
að sér að breyta hér til og afnema
þetta kynjamisrétti. Ef vilji þeirra
hefði verið að halda því áfram hefði
tólfta greinin getað hafist með orð-
unum „Alþingismaður, sem er kona
...“ Þá hefði staða karla á Alþingi
verið hin sama og karla í opinberri
Ingólfur V.
Gíslason
þjónustu. Þessi leið var hins vegar
ekki valin og það var mér fagnaðar-
efni.
Ég taldi mig hafa enn frekari
ástæðu til að ætla að hér væri um
að ræða raunverulegan vilja til
breytinga í ljósi ýmissa yfirlýsinga
og þróunar þessara mála hjá ná-
grönnum okkar. Á öðrum Norður-
löndum er markvisst unnið að því
að fá feður til að taka fæðingar-
orlof og hefur náðst veralegur
árangur. Kærunefnd jafnréttismála
hefur í tvígang lýst þeirri skoðun
sinni að það misrétti sem karlar í
opinberri þjónustu séu beittir sé
brot á jafnréttislögum. Við umræð-
ur um þá niðurstöðu á Alþingi í
október 1993 sagði fjármálaráð-
herra, Friðrik Sophusson, meðal
annars: „Það er auðvitað rétt að
takmörkun á launaðri fjarvist feðra
við fæðingu barns rímar ekki við
almenna réttarstöðu og ríkjandi
viðhorf í dag.“
Það er því almennt viðurkennt
að misrétti það sem karlar eru
beittir hérlendis sé ekki í samræmi
við ríkjandi viðhorf og að öllum lík-
indum brot á lögum um jafna stöðu
og jafnan rétt kvenna og karla.
Alþingismönnum var í lófa lagið
að viðhalda því misrétti í lögum
um þingfararkaup, en þeir gerðu
það ekki. Ég vil ekki trúa því að
karlar á þingi hafi hugsað sér að
hafa meiri og betri rétt hvað þetta
atriði varðar en aðrir karlar í opin-
berri þjónustu. Þess vegna fagnaði
ég þessu ákvæði. Mér þykir ákaf-
lega miður ef þetta hefur ekki ver-
ið ætlan þingsins og trúi því ekki
fyrr en ég sé það, að ætlunin sé
að halda fram mismunun kynjanna
varðandi rétt til greiðslna í fæðing-
arorlofi. Slíkt er hvorki í takt við
almenn viðhorf né jafnréttislög.
Höfundur er starfsmaður á Skrif-
stofu jafnréttismála og ritari
karlanefndar Jafnréttisráðs.