Morgunblaðið - 11.08.1996, Blaðsíða 11

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 11. ÁGÚST 1996 11
FRÆÐSLURAÐ REYKJAVIKUR
( Umboðsmaður
( foreldra og skóla !
\Ás!aug BrynjólfsdóttirJ_
I
Fræðslustjóri
Gerður G. Óskarsdóttir
29 grunnskólar (Reykjavík
5 sérskólar
5 einkaskólar
Forstöðumaður m Forstöðumaður 1 Forstöðumaður
þjónustusviðs I þróunarsviðs 1 rekstrarsviðs
Arthur Morthens Guðbjorg Andrea Jónsd. 1 Ólafur Darri Andrason
Gerður G. Óskarsdóttir fræðslustjóri tekur við lykli að Fræðsl-
umiðstöð úr hendir fráfarandi fræðslustjóra Aslaugar Brynjólfs-
dóttur.
Úttekt verður gerð með
reglubundnum hætti á því
hvernig grunnskólalögum er
framfylgt í borginni
Hugmynd Gerðar er að
borginni sé skipt í hverfi, sem
listaskólarnir skipta með sér
eða verða með útibú
ars vegna ráðherraskipta.
Einnig höfum við hugsað okkur
að innan þróunarsviðs yrði gerð
úttekt með reglubundnum hætti á
því hvernig grunnskólalögum er
framfylgt í borginni."
Hröð tækniþróun
Tæknideild Fræðslumiðstöðvar
er ennþá í mótun og segir Gerður
að líklega muni hún flytjast undir
þróunarsvið. „Það verður spenn-
andi, því tölvur eru að verða æ
stærri þáttur í daglegu skólastarfi
og stutt er í að hver nemandi verði
með einhvers konar tölvuborð. Nú
þegar er komið takkaborð með ör-
litlu minni til að kenna ritvinnslu
og ég sé fyrir mér hraða þróun í
þeim efnum.“
Gerður líkir þjónustusviði við þá
starfsemi sem fram fór á Fræðslu-
skrifstofu Reykjavíkur. „Hún verð-
ur svipuð en þó verðum við með
áherslubreytingar hvað varðar sál-
fræðiþjónustu og sérkennsluráð-
gjöf. Þær eru í mótun einmitt núna
og ég legg áherslu á samvinnu við
skólana. Eg get þó sagt að breytt
form verður á teymisvinnu. Við
erum að reyna að gera starfið
áhrifa- og árangursríkara og við
viljum auka samstarfið á milli
deilda.“
- Sálfræðideild skóla hefur ekki
getað sinnt öllum þeim sem á hafa
þurft að halda á undanförnum
árum. Kennarar segja að töluvert
sé um að stór hluti barna í hveijum
bekk hafi upplifað skilnað foreldra.
Danir hafa meðal annars komið til
móts við þennan hóp og gefið út
kennsluefni um sorg og sorgarvið-
brögð. Er ekki orðið tímabært að
huga nánar að þessum hópi og
fylgja fordæmi Dana?
„Jú, það getur verið rétt. Ég á
ekki von á að sálfræðideildin
stækki mikið á næstu árum þannig
að mér finnst mjög mikilvægt að
sálfræðiþjónustan beinist fyrst og
fremst að því að aðstoða kennara
í daglegu starfi. Við getum ekki
sinnt meðferð eða fjölskyldum
vegna skorts á mannafla, en sorg
og sorgarviðbrögð eru dæmi um
það sem sálfræðingar geta mjög
vel miðlað til kennara, sem síðan
geta nýtt sér þá þekkingu frá ári
til árs.“
Reynst illa í Finnlandi
Gerður bendir á að ákvörðun um
breytingar á rekstri grunnskólans
hafi verið mjög umdeild. Áhugi
stjórnmála- og sveitarstjórna-
manna var mjög mikill en kennara-
samtökin vöruðu við yfirfærslunni.
Þau óttuðust að lítil sveitarfélög
réðu illa við umfangið og því myndi
draga úr þeim jöfnuði sem hefur
verið í skólasókn grunnskólabarna.
„Þar miðuðu þau við reynslu ann-
arra Norðurlandaþjóða, sem hafa
gengið í gegnum þetta allt að 10
árum á undan okkur,“ segir Gerð-
ur, sem var gestakennari við há-
skólann í Oulu i Finnlandi í vetur
og leitaði víða eftir viðbrögðum um
hvernig til hefði tekist. „Þar hefur
þetta reynst mjög illa. Mörg lítil
sveitarfélög úti um landið hafa
ekki ráðið við rekstur skólanna,"
segir hún, en bætir við að Finnar
hafi ekki haft Jöfnunarsjóð, sem
hún væntir mikils af.
- Voru Finnar með virkt eftirlit
eins og gert er ráð fyrir af hálfu
menntamálaráðuneytis hér?
„Já, en þó að eftirlitið sé virkt
og gott nægir það ekki. Eftirlitið
getur bent á að eitthvað sé að, sem
sveitarfélagið viðurkennir að sé
rétt en hefur ekki fjármagn til að
leysa. Þar með breytist ekkert.
Þarna er ég fyrst og fremst að
hugsa um sálfræðiþjónustu,
kennslufræðilega ráðgjöf, ráðgjöf
um þróunarstarf og mat á skóla-
starfi, sem skólaskrifstofurnar
gátu sinnt þó að þær hefðu ekki
mikinn mannafla. Nú er mun erfið-
ara fyrir lítil sveitarfélög að vera
með starfsmann í 'h starfi eða 'U
hluta starfs, það verður aldrei það
sama.“
Hún segir ennfremur að fyrir
Reykjavík komi breytingin sér vel,
enda sé borgin stór og sterk og
bendir á að stærðarmunur milli
Fræðslumiðstöðvar og annarra
skólaskrifstofa á landinu aukist
verulega. „Ég sé ábyrgð Reykjavík-
ur enn meiri en áður, því ég ímynda
mér að hún verði meira forystuafl
en hún hefur verið á undanförnum
árum.“
- Er ekki um að ræða aftur-
hvarf til miðbiks aldarinnar með
því að færa fræðsluskrifstofu aftur
til borgarinnar?
„Á vissan hátt er það rétt. Þegar
fyrsti fræðslustjóri Reykjavíkur,
Jónas B. Jónsson, hóf störf 1943
var starfsemin öll á einni hendi,
en þó með þeim hætti að ríkið
greiddi borginni ákveðna upphæð
á ári. Þetta fyrirkomulag hélst um
landið allt fram að grunnskólalög-
um 1974, en þá var ákveðið að
skipta landinu í átta fræðsluum-
dæmi og í hverju umdæmi skyldu
verða reknar fræðsluskrifstofur af
ríkinu. Nú hafa þessi fræðsluum-
dæmi verið lögð niður en sveitar-
stjórnir komið sér saman um skóla-
umdæmi eða skólaskrifstofur sem
eru um 20 á landinu öllu. Ný verka-
skiptalög hafa nokkrum sinnum
verið gerð þannig að í tímans rás
hafa ýmsar breytingar orðið eins
og verkaskiptalögin frá 1988 þegar
rekstur allra skólabygginga og
stofnkostnaður grunnskóla var al-
farið færður til sveitarfélaganna."
Betri nýting fjár
Gerður reiknar ekki með auknu
fé til reksturs skóla að svo komnu
en vonar að hægt verði að hagræða
og nýta þannig fjármagn betur.
„Það sem ég sé strax og finnst
vera okkar stærsta verkefni er að
móta heilsdagsskóla, þ.e. frá
morgni og fram á miðjan dag, fyr-
ir alla nemendur á grunnskóla-
aldri. Núna er alveg sérstakt tæki-
færi þegar allt er á einni hendi.
Ég vil stuðla að því að viðbótar-
tímar sem koma í skólana fari í
verk- og listgreinar og að með
sveigjanlegri stundaskrám megi
blanda nemendum saman innan
valgreina, þótt það sé þvert á ár-
ganga.“ Hún lýsir hins vegar
áhyggjum sínum yfir því, að erfítt
verði að fá sérmenntaða kennara
í listgreinum til starfa. Nú þegar
sé erfítt að fá tómenntakennara
og því þurfí að mennta fleiri slíka.
„Þar horfi ég til Listaháskólans,
þannig að þeir sem þangað fara
geti bætt við sig kennaramenntun
eins og fólk gerir núna sem lýkur
Myndlista- og handíðaskólanum og
sækir uppeldis- og kennslufræði í
HÍ.“
Þá segir Gerður ekki síður mikil-
vægt verkefni að þróa hvernig
hægt sé að skipuleggja vinnudag
nemenda eftir einsetningu. Tengja
þurfi allt það sem hefur verið utan
hefðbundins skólatima eins og tón-
list og dans, íþrótta- og félagsstarf-
semi og fleira inn í vinnudag nem-
enda. „Ekki er hægt að manna
tónlistarskóla ef þeir eiga aðeins
að starfa síðari hluta dags. Verði
ekkert að gert er hætta á að þeir
deyi út. Menn verða að koma að
þessu máli með opnum hug og þá
er ég einnig að tala um foreldra,
því þeir velja listaskólana, sem
geta verið langt frá skólahverfínu.“
Nýstárleg stundaskrá
Hún er með hugmyndir um að
borginni sé skipt í hverfi og annað-
hvort verði listaskólarnir að skipta
með sér hverfum eða vera með
útibú. „Grunnskólarnir þurfa líka
að upphugsa nýja stundaskrá. Þar
gæti stundatöflum verið skipt í
ákveðnar blokkir og hver þeirra
væri með 2-3 kennslustundir. Síðan
hefðu sumir nemendur lausar
blokkir kl. 8-10 einhveija daga,
aðrir frá 10-12 o.s.frv. Skólinn yrði
síðan að sjá þeim nemendum fyrir
tómstundastarfí, sem ekki sækja
slíkt utan skóla. Allt krefst þetta
óhemju mikillar skipulagsvinnu og
samhæfingar innan hverfanna og
auðvitað verður Fræðslumiðstöð
Reykjavíkur að hafa forystu og
leiða alla saman. Nú þegar er byij-
að mikið samstarf skólanna við
íþrótta- og tómstundaráð og við
félagasamtök, en til dæmis eru
tónlistarskólar ekki komnir inn með
þeim hætti sem ég vildi sjá þá.“
Helmingur skólanna í borginni
er þegar einsetinn og segir Gerður
að einsetningin gangi hratt, þrír
skólar verði einsetnir í vetur og
aðrir þrír þarnæsta vetur. Hún tel-
ur ennfremur raunhæft að reikna
með að allir skólar borgarinnar
verði orðnir einsetnir árið 2003 eins
og áætlanir gera ráð fyrir.
- Með einsetningu og lengri
skóladegi breytist vinnutími kenn-
ara væntanlega, en kjarasamning-
ar gera skólastjórum ekki kleift að
fara fram á að kennarar séu í skól-
anum nema þijár stundir á viku
umfram kennsluskyldu. Hvernig
fer þetta saman?
„Ég er hrædd um að þetta verði
vandamál sem þarf að taka á og
auðvitað þarf að vinna í mjög nánu
sambandi við kennarasamtökin.
Kennarar eru þegar farnir að
gegna störfum í lengdri viðveru.
Ég sé þá koma í meira mæli inn í
umsjón með annars konar starfi
nemenda. Samkvæmt núverandi
kjarasamningum fá þeir greitt öðru
vísi fyrir þetta starf og það hefur
ekki verið vandamál."
- Nú borga foreldrar fyrir
lengda viðveru og er reyndar ætlað
að standa að mestu undir skólaat-
hvarfí. Er hugmyndin þá sú að
foreldrar greiði að hluta fyrir heils-
dagsskólann, sem þú talar um?
„Nei, ég sé fyrir mér að foreldr-
ar borgi fyrir tómstundastarf utan
skóla eins og þeir gera nú. Við
reiknum með skólamáltíðum sem
foreldrar greiða fyrir og í það fer
ákveðinn tími. Mér finnst til dæmis
skemmtileg tilraun í Ölduselsskóla,
sem kölluð er næðisstund. Börnin
hafa hálftíma til að borða og leika
sér og auðvitað þarf að greiða ein-
hveijum fyrir að hafa umsjón með
þessu. Þannig hefur borgin lagt
fram fé til að lengja skóladaginn
hjá ákveðnum árgöngum. Ég tel
að þegar ríkisframlagið sem verður
að fullu komið inn árið 2003 muni
viðbót borgarinnar fara í ýmisleg
störf sem tengjast heilsdagsskóla."
Hvað með námsráðgjafa?
- Reykvískir skólastjórar álykt-
uðu í vor um að fá námsráðgjafa
til starfa í öllum skólum. Verður
orðið við því?
„Ég trúi því að skólastarfí sé til
farsældar að hafa námsráðgjafa.
Ég sé þó ekki að við getum bætt
við stöðugildum en við getum hugs-
anlega fært til fé. Ég veit að hluti
af því sem nú er notað af sér-
kennslukvóta fer til verkefna sem
væru kannski betur komin í hönd-
um námsráðgjafa. Ég veit að sál-
fræðiþjónusta nýtist betur í skólum
þar sem eru námsráðgjafar.
Fræðslumiðstöðin er að auglýsa
eftir tímabundinni stöðu námsráð-
gjafa til að skoða hvernig hægt er
að koma upp hlutastöðum í náms-
ráðgjöf með því að nýta kvóta sem
fyrir eru. Ég veit að sérkennarar
verða ekki glaðir með að heyra
þessi orð og vil auðvitað gera þetta
í náinni samvinnu við skólastjórn-
endur, kennara og sérkennara."
- Nú hefur þú lagt mikla
áherslu á starfsnám og verkmennt-
un og rannsakað tengsl atvinnulífs
og skóla. Sjá Reykvíkingar breyttar
áherslur í þessum málum?
„Ég styð allt það góða sem ver-
ið er að gera í borginni bæði á
vegum fyrrverandi Fræðsluskrif-
stofu og í skólunum. Til dæmis er
verið að stofna starfsdeildir í tveim-
ur skólum í haust. Menn hafa ver-
ið að tala um starfsmenntun alla
þessa öld og margoft hefur verið
reynt að gera átak en aldrei tek-
ist. Ef við lítum á heilan árgang
þeirra sem útskrifast úr grunnskóla
reyna 90% við framhaldsskóla, 40%
ljúka stúdentsprófi, 15% iðnnámi
og hinir detta út. Iðnnám vex ekki
og mun aldrei gera eins og það er
nú byggt upp, því fjölda nemenda
er stýrt af atvinnulífinu. Til þess
að ljúka iðnnámi þarf að komast á
samning og plássin eru alltaf tak-
mörkuð, sem von er.“
- Byrjar ekki áherslan strax í
grunnskóla þar sem samræmdu
prófin eru öll í bóklegum greinum?
Þeim sem ná ekki tilskilinni eink-
unn er ráðlagt að fara í iðnskóla
í 0-áfanga til að geta haldið áfram.
Væri ekki eðlilegt að hefja iðnnám
til vegs með því að hafa samræmt
próf einnig í verklegum greinum?
„Það er alveg rétt að auðvitað
hefur þetta áhrif á viðhorf til verk-
legs náms. Það er líka rétt að kenn-
arar hvetja meira til bóklegs náms
og nota þá gjarnan þau rök að stúd-
entspróf þurfí til alls frekara náms.
Það er hins vegar ekki rétt og ég
vil ítreka að aðeins 40% nemenda
í árgangi ljúka stúdentsprófi. Okk-
ar vandi er sá að við höfum ekkert
námsframboð í framhaldsskólum
fyrir 50% nemenda, Ég vildi sjá
stóraukið framboð á alls kyns
starfsmenntun á sviðum sem ekki
er til neitt_ starfsnám nú,“ segir
Gerður G. Óskarsdóttir.