Morgunblaðið - 30.11.1996, Qupperneq 34

Morgunblaðið - 30.11.1996, Qupperneq 34
34 LAUGARDAGUR 30. NÓVEMBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ AÐSENDAR GREINAR Ofbeldi - fíkniefni - fallinn skóli Hjálmar Arnason HIN friðsama þjóð, íslendingar, er að vakna u})p við vondan draum. I okkar litla landi eru að rísa upp vandamál sem við höf- um ekki þurft að glíma við áður. Börnin okkar sum virðast vera að breytast í skrímsli sem ráðast á jafnaldra sína, foreldra eða gamal- menni og skeyta engu um aðferðir eða afleið- ingar. Blóð vellur og fólk þjáist. Fíkniefni og afbrot taka á sig sífellt skelfilegri mynd. Og nú hefur skólakerfið okkar fallið á prófi þjóð- anna. Skeggöld, skálmöld, vindöld, vargöld. Hvað veldur þessum ósköpum? Svarið er ekki einhlítt og enginn einn verður dreginn til ábyrgðar. Þjóðfélagið allt ber sök og því verðum við öll að bregðast við. Við megum ekki hverfa ofan í skotgrafírnar og byija gamla leik- inn um að benda á „hina“ alla sem sökudólga. Ég leyfi mér að nefna nokkur atriði til skoðunar. Agalaust heimili? Æ oftar má heyra fólk tala um að agaleysi sé orðið alvarlegt í sam- félagi okkar. Erfitt er að henda SILFURBUÐIN Kringlunni 8-12 • Sími 568 9066 - ÞarfœrÖu gjöfina - reiður á hvað við er átt með hugtakinu agi. En ég hygg að nokkur sannleikur sé til í þess- um vangaveltum. I mínum huga er ekki nokkur vafi á því að langur vinnutími, lágt kaup og miklar kröfur um lífsins gæði eigi ríkan þátt í rótleysi barna og unglinga. Foreldrar, flestir, vinna utan heimilis, gjarnan langan vinnu- dag og eru svo þreyttir við heimkomuna að lít- ill ef nokkur tími gefst til að sinna þeirri frum- skyldu okkar foreldra að vera með og elska börnin okkar. í mörgum tilvikum er orsök hins langa vinnu- dags sú nauðsyn að geta brauð- fætt sig og sína. En skyldi ekki í örum tilvikum líka spurningin snú- ast um forgangsmál, veraldleg lífs- gæði, stærri bíl, utanferðir, stærra hús og aðeins fínni mublur? Þar með eru hinir forgengilegu hlutir farnir að stjórna lífi okkar og tíminn handa börnunum víkur fyrir hinum harða húsbónda - næstu afborgun. í foreldra stað setjast til umönnunar kvikmyndir, sem ein- kennast af ofbeldi og frumlegum drápum þar sem jafnvel hinir lim- lestu standa upp snyrtilegir með bros á vör og kaldriíjaðan húmor. Það er töff að lemja og vera lam- inn. Það verður töff að dópa og deyða. Örþreyttir foreldrar koma sér fyrir í nýjum hægindastólum og hafa ekki orku til að hlusta á nöldrið í krökkunum sem vita vart sitt ijúkandi ráð. í miðborg Reykja- víkur safnast um helgar nærri 5 þúsund krakkar, margir á barns- aldri og illa drukknir. Þetta jafn- gildir því að um hálf milljón krakka safnaðist um helgar á Times Square í New York. Er nema von að útlendingum bregði? Og hver ræður? Allir mega vera úti og af því að allir mega vera úti í nótt má mitt barn það líka. Þetta er uppgjöf, þreyta og agaleysi. Börnin glata því agaða umhverfi sem þau Topptilboð Barnaskór Tegund: 4119a Tegund: 4119b Litir: Svartir, hvítir og rauðir. Stærðir: 22-30 Verð: 995, Ath.: Mikið úrval af barnaspariskóm Póstsendum samdægurs joppskórinn • Veltusundi við Ingólfstorg •Sími 552 1212. þurfa til að ná áttum í lífinu. Aga og ástúð foreldra til að geta rækt- að í sér manneskjuna og væntum- þykjuna - til að hafa fótfestu í til- verunni. Grun hef ég um að tími sé kominn fyrir okkur til að endur- Er ekki tímabært, spyr Hjálmar Arnason, að herða agann á okkur öllum? skoða forgangsröðunina - fórna einhveiju í þágu barnanna. í skólanum Skólakerfi okkar hefur um ára- bil fengið svipað hlutfall af þjóðar- tekjum og hinar vanþróuðustu þjóðir heims veita til menntunar. Skyldi vera tilviljun að geta okka í stærðfræði og raungreinum er svipuð o g hjá þessum sömu þjóðum. Og við ætlum kennurum okkar að leysa vandann sem við ráðum illa við heima. 25-28 krakkar í bekk, af öllum þroskastigum og mörg hver vanrækt heima við. Svo á kennarinn að leysa vandann, þessi sami kennari og neyðist til að kenna tvöfalt til að geta séð sínum farboða nema hann/hún sé svo lán- söm að eiga fyrirvinnu og geti því tekið kennsluna sem hálfs dags starf. Nýjum vandamálum samfé- lagsins er velt inn í skólann til lausnar, kynfræðslu, bindindis- fræðslu, fíkniefnafræðslu, umferð- arfræðslu og flestu öðru til viðbót- ar þessum hefðbundnu námsgrein- um. Sama upplausnin gerir vart við sig innan veggja skólans enda þrífst hún víðast í þjóðfélaginu. En kennarar hafa hugsanlega ekki fylgt eftir tímans kalli. Er hugsanlegt að kennarar hafi ein- angrað starf sitt um of frá lífínu utan skóla? Getur verið að við höf- um fest okkur í úreltum kennsluað- ferðum? Getur verið að blöndun i bekki hafi ekki gengið upp með þeim afleiðingum að kröfur og agi hafa farið hnignandi með ári hveiju? Fyrir nokkrum árum var dregið úr svonefndum utanbókar- lærdómi. Var það rétt stefna? Fá krakkarnir okkar nóga hreyfingu? Eru þau nógu vel nærð? Erum við e.t.v. að kenna allt of margar náms- greinar í einu? Án þess samt að gera nógu miklar kröfur til hvers og eins? Af hveiju leiðist svona mörgum börnum í skóla, jafnvel á fyrstu árum? Hafa þau ekki nóg að gera? Að sinna börnunum Fleiri spurningum má velta upp. Hér skal þó staðar numið. Við verð- um að horfast í augu við alvöru málsins. Við skuldum börnum okk- ar það að leysa vandann í samein- ingu. Mennt er máttur. Hún er máttur af því í henni á að felast sá nauðsynlegi sjálfsagi sem leiðir hvern einstakling til þroska og visku. Til þess að barnið fái lært þarf það að búa við agað umhverfí á öllum sviðum. Það þarf að vita til hvers af því er ætlast og hversu langt það má ganga. En það þarf líka að þekkja takmörk. Og í þessu agaða umhverfi á barnið okkar að finna umhyggju og ástúð frá sínum nánustu. Til þess þurfum við hinir fullorðnu líka að raða börnum okk- ar í þá forgangsröð sem þeim ber - ofar lífsþægindum og sjálfsdekri okkar. Þessi sama röðun ætti þá líka að endurspeglast í vilja okkar til að byggja upp öflugt mennta- kerfí og tala af virðingu og trausti um þá sem vilja sinna börnum okk- ar í skólum landsins í stað þess að ausa stöðugum fúkyrðum yfír fólk sem gerir sitt besta við erfiðar aðstæður. Er ekki orðið tímabært að herða agann á okkur öllum? Höfundur er alþingismaður og fyrrverandi skólameistari. ISLENSKT MAL Umsjónarmaður Gísli Jónsson 877 þáttur RÚNAR Kristjánsson á Skagaströnd leggur fyrir mig úrlausnarefni sem ég hef gaman af að fjalla um. Mér þykir rétt að birta bréf hans allt, en töluset efnisatriði og svara hveiju fyrir sig jafnóðum. 1) „Ég hef að undanförnu tek- ið eftir því, að í fjölmiðlum segja menn „gosmakkarins" þegar þeir tala um gosið í Vatnajökli. Ég hef tilhneigingu til að segja gosmökksins, hitt þykir mér ekki gott. En heyrt hef ég þetta sagt oftar en einu sinni. Hvað segir þú um þetta?“ Svar: Orðið mökkur er í þeim beygingaflokki sem kallast u- stofnar. Við skulum ekki flækja málið að óþörfu. í þessum flokki er gott beygingardæmi köttur. Það er í eignarfalli með greini kattarins. Sömuleiðis er eignar- fall af örn með greini arnarins og af fjörður fjarðarins. Það er því rétt að segja gos- makkarins. Hitt skal viðurkennt að sum orð í þessum flokki hafa fengið eignarfall í stíl við „mökksins“, svo sem björn. Við segjum ekki alltaf til bjarnar, einkanlega ekki þegar þetta er mannsnafn. Þá förum við gjama til Björns sem vel gæti verið Björnsson. Gamlir menn sögðu hins vegar Bjarnarson, en það vildi í framburði ruglast saman við Bjarnason. Aðeins viðbót: Orðið kökkur er víst ekki mjög algengt í eign- arfalli, en ég segði kakkarins, fremur en „kökksins". 2) „í fréttum hef ég séð að á hurðum í húsi réttargæslunnar stendur „Dómsalur"! Mér finnst að þar eigi að standa Dómssalur." Hér verður umsjónarmaður að viðhafa nokkrar málalengingar. íslenska er svo rík að eiga þrenns konar samsetningarfæri. Við getum búið til stofnsamsetning- ar (fast samsett), eignarfalls- samsetningar (laust samsett) og tengistafs- eða bandstafssam- setningar. Síðasta gerðin er svo sjaldgæf, að ég sleppi að útskýra hana frekar nú. Stofn nafnorða kemur fram í þolfalli eintölu lýsingarorða í kvenkyni, eintölu og frumstigi og sagna, þegar numin hefur verið aftan af nafnháttarending. Dæmi: Stofn orðsins dómur er dóm, lýsingarorðsins stór er stór og sagnarinnar að dæma dæm. Nú höfum við fijálst val um samsetningar af dómur: annað- hvort tökum við stofninn dóm eða eignarfallið dóms. Mér þykir dómsalur fallegra en ’dómssal- ur, einkanlega vegna þess að síðari hlutinn hefst á s-hljóði. Á sama veg vel ég orðmyndirnar skipstjóri og hreppstjóri frem- ur en *skipsstjóri og *hrepps- stjóri. 3) „Guðmundur Bjarnason ráðherra sagði í hádegisfréttum 11. okt. sl. að nú væri farið að „grafa ofan í skurðina“ og meinti þá að mokað yrði ofan í þá! Er þetta hægt?“ Svar. Tæknilega er þetta hægt, en ég held að ráðherra hafí mistalað sig. 4) „Annað vil ég nefna. Ég hef yfirleitt talað um regnskúrir (kvk. flt.), en hitt hef ég hér menn sem segja „regnskúrirnir" (kk. flt.)! Einn maður sagði mér að hann hefði alltaf heyrt talað um „regnskúra" en ekki skúrir. Mér þykir fara betur á því að talað sé um skúrir, en gaman væri að heyra þitt sjónarmið í þessu. Með hlýrri norðankveðju.“ Svar. Ég held að flestir lands- menn séu þarna sammála Rún- ari. En karlkyn orðsins skúr (= regnskúr) tíðkast þó víða um Norðurland austanvert að minnsta kosti, og við það er ég alinn upp og tala því svo. Skylt er að geta þess að Éyfirðingurinn Jónas Hallgrímsson hafði þó skúr kvenkyns í sögunni Grasa- ferð. Sjónarmið mitt er það, að þarna skuli málvenja eftir lands- hlutum og svo smekkur ráða. Mörg orð eru til í fleiri en einu kyni. Kveð ég svo Rúnar Kristjáns- son með virktum. Vilfríður vestan kvað: Þau hjónin Gautur og Grima af gimd ekki stóðu í bríma; aldrei sáust þau saman, og ef þau gerðu sér gaman, var gripið til Pósts & síma. ★ Erlingur Sigtryggsson kom mér í nokkum vanda með þessari vísu: Um Intemetið ykkur fetið, ef þið getið, því þar eru margar fagrar frúr farnar úr. Hrynjandin (rutminn) í þessu er þó slík, að ég flokka þetta í þeirri grein ferskeytluættar sem heitir úrkast. Fyrri hluti vísunn- ar með aðalhendingar bæði lang- setis og þversetis er eins og í því afbrigði úrkasts sem fiðlulag nefnist. Síðari hlutinn er einna helst valstýfa (af stafhendu- ætt). Vísan er því bastarður. ★ Glðggur var gamli Cató, svo greinir víst sérhvert dató. Hann legði sitt lag, ef hann lifði í dag við leiðandi menn innan Nató. (Rúnar Kristjánsson.) ★ Skilríkum mönnum þóknast ekki (né heldur umsjm.) þegar hér í blaðinu er sagt „niður und- ir Afríkustrendur“ í stað suður undir o.s.frv. Orðtakið norður og niður merkir t.d. ekki norður og suður, heldur norður og ofan. En fréttastofa útvarpsins fær plús fyrir að muna eftir að ísland er í Evrópu, þó að ekki sé það á meginlandi hennar. Kyndugt hins vegar að heyra að Páll Pét- ursson hefði vísað ásökunum Jó- hönnu Sigurðardóttur heim „til föðurhúsanna". ATH. í síðasta þætti féll niður að hundi var gefin ijúpa „að borða“. Beðist er velvirðingar á þessu.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.