Morgunblaðið - 29.08.1999, Page 4

4 SUNNUDAGUR 29. ÁGÚST 1999
FRETTIR
MORGUNBLAÐIÐ
VIKAN 22/8 - 28/8
► FORSTJÓRI Kaupþings
hf. vfsaði á bug þeim um-
mælum Davíðs Oddssonar
forsætisráðherra að fyrir-
tækið hefði starfað á skjön
við lög eða almennt siðferði
við kaup á hlutabréfum í
Fjárfestingarbanka atvinnu-
lífsins. Kaupþing hefur ósk-
að eftir því við Fjármálaeft-
irlitið að umrædd viðskipti
verði tekin til rannsóknar.
►SAMTÖK sveitarfélaga á
Austurlandi afgreiddu álykt-
un á aðalfundi sínum þar sem
lýst var yfir afgerandi stuðn-
ingi við Fljótsdalsvirkjun.
Ályktunin var samþykkt með
42 atkvæðum gegn tveimur.
Þá voru samtökin Afl fyrir
Austurland, samtök um nýt-
ingu orkuauðlinda til at-
vinnuuppbyggingar stofnuð á
Egilsstöðum og er ætlað að
mynda mótvægi við málflutn-
ing andstæðinga virkjunará-
forma norðan Vatnajökuis.
► KVIKMYNDAHÁTÍÐ í
Reykjavík hófst á laugardag
og verða þar sýndar 39
myndir. Serbneski kvik-
myndaleikstjórinn Emir
Kusturica var heiðursgestur
hátíðarinnar og var kvik-
mynd hans „Svartur köttur,
hvítur köttur" jafnframt
opnunarmynd hátíðarinnar.
►ALLIR íslensku keppend-
urnir á Heimsmeistaramótinu
í Sevilla á Spáni era dottnir
úr leik. Guðrún Arnardóttir
varð nítjánda í undanrásum í
400 m grindahlaupi og komst
ekki í úrslit. Vala Flosadóttir
og Þórey Edda Elísdöttir
höfnuðu í 12. og 13. sæti í
stangastökki kvenna og tug-
þrautarkappinn Jón Arnar
Magnússon hætti keppni eftir
tognun í nára.
Leifar Skálholtsstaðar
fundnar
LEIFAR gamla bæjarins í Skálholti
hafa fundist á svo að segja sama stað
og hann var sagður vera á korti frá
1784. Minjarnar fundust með viðnáms-
mælingum sem gerðar voru á svæðinu
yfir þeim, auk þess sem notast var við
tölvutækni. Breski fornleifafræðingur-
inn og jarðeðlisvísindamaðurinn Tim
Horsley hefur dvalist hérlendis í sumar
við mælingar og er fundurinn niður-
staða mælinga hans og samstarfs-
manna hans.
Alþingi taki ákvörðun
um Fljótsdalsvikjun
HALLDÓR Ásgrímsson, utamnkisráð-
herra og formaður Framsóknarflokks-
ins, sagði það koma til greina að sínu
mati að þingmenn tækju afstöðu um
það hvort afturkalla ætti virkjunarleyfi
Fljótsdalsvirkjunar. Sagði hann að
kanna mætti vilja þingsins í málinu
með til dæmis tillögu til þingsályktun-
ar.
Ríkissjóður gerður
upp með 17 milljarða
lánsfjárafgangi
RÍKISSJÓÐUR var gerður upp á síð-
asta ári með 17 milljarða lánsfjáraf-
gangi samanborið við 3 milljarða árið
1997. Þrátt fyrir auknar tekjur ríkis-
sjóðs varð 8,8 milljarða halli á rekstri
hans og er meginskýringin á því mikil
hækkun á lífeyrisskuldbindingum ríkis-
ins sem hækkuðu um 18 milljarða um-
fram áætlun fjárlaga
Skortur á starfsfólki
á leikskólum
MIKILL skortur er á starfsfólki hjá
Leikskólum Reykjavíkur og hefur einn
skóli brugðið á það ráð að senda for-
eldrum viðvaranir um að böm gætu
verið send heim vegna skorts á starfs-
mönnum. 150 stöður af 1.700 eru laus-
ar hjá Leikskólum Reykjavíkur.
Öll von úti
í Tyrklandi
HJÁLPARSTARFSMENN á jarð-
skjálftasvæðunum í Norðvestur-Tyrk-
landi hafa gefið upp nær alla von um að
finna megi fólk á lífi í húsarústunum og
stórvirkar vinnuvélar hafa tekið við af
leitarhundum og háþróuðum leitarbún-
aði. Tyrknesk stjómvöld segja að rúm-
lega þrettán þúsund lík hafi fundist í
rústunum og að næstum þrjátíu þúsund
manns hafi slasast í jarðskjálfta sem
reið yfir á þriðjudag í fyrri viku. Nokk-
ur reiði hefur ríkt meðal almennings í
Tyrklandi
með skipu-
lagsleysi á
jarðsýálfta-
svæðunum og
á mánudag
kröfðust fjöl-
miðlar í land-
inu afsagnar
heilbrigðis-
ráðherrans,
Osmans Dur-
mus, vegna
þess. Bulent
Eeevit, for-
sætisráðherra
Tyrklands, hvatti hins vegar til þjóðar-
einingar á miðvikudag og sagði nei-
kvæða fjölmiðlaumfjöllun aðeins gera
illt verra. Á fimmtudag tilkynntu
stjórnvöld að þau hygðust hækka
skatta á landsmenn til að standa
straum af uppbyggingarstarfi í kjölfar
jarðskjálftans.
Uppreisnarmenn
farnir frá Dagestan
UPPREISNARMENN múslíma, sem
undanfarnar vikur háfa átt í bardögum
við rússneska hermenn í fjöllum
Kákasushéraðsins Dagestans, hafa
hætt hernaði og flúið yfir landamærin
til Tsjetsjeníu. Talsmenn rússneska
hersins sögðu þó á miðvikudag að of
snemmt væri að fagna sigri og vörpuðu
þeir sprengjum á bækistöðvar upp-
reisnarmanna í Tsjetsjeníu á fimmtu-
dag.
►TIL átaka kom á Austur-
Tímor í Indónesíu í vikunni
en gengið verður til kosninga
á mánudag um framtfð eyj-
unnar. Gefst landsmönnum
þá tækifæri til að velja hvort
A-Tímor verði áfram sjálf-
stjórnarhérað í Indónesi'u,
eða hvort landið hlýtur sjálf-
stæði. Herskáir andstæðing-
ar sjálfstæðis hóta stríði í A-
Tímor kjósi landsmenn sjálf-
stæði og a.m.k. fimm fórust í
átökum á fimmtudag miili
þeirra og stuðningsmanna
sjálfstæðis.
►LÍNUR skýrðust nokkuð í
rússneskum stjórnmálum í
vikunni en stjórnarandstæð-
ingar keppast nú við að
styrkja stöðu sína fyrir þing-
kosningar, sem fram eiga að
fara í landinu í desember.
Grígorí Javlinský, ásamt
fijáislyndum flokki sínum
Jabloko, og Sergej Stepas-
hín, fyrrverandi forsætisráð-
herra, hafa tilkynnt að þeir
hyggi á samstarf; nokkrir
ungir umbótasinnar, Borís
Nemtsov, Anatóh' Tsjúbajs
og Sergej Kírfjenkó, fyrrver-
andi forsætisráðherra, gerðu
slíkt hið sama og þegar hef-
ur komið fram að Júrí
Lúzhkov, borgarstjóri í
Moskvu, og Jevgenf Príma-
kov, fyrrverandi forsætisráð-
herra, hyggjast fylkja liði
saman.
► SÁ úrskurður Mo Mowlam,
N-írlandsmálaráðherra
bresku ríkisstjórnarinnar, á
fimmtudag að Irski lýðveldis-
herinn (IRA) teldist ekki hafa
rofið vopnahlé sitt, jafnvel
þótt víst þyki að herinn hafi
staðið fyrir nokkrum ódæðis-
verkum að undanfömu, vakti
mikið uppnám í röðum sam-
bandssinna á Norður-Irlandi.
Hóta þeir að fara í hart og
vi'sa málinu til dómstóla.
Morgunblaðið/Kristján
Kyrrðar-
rjóður í
Kjarnaskógi
MARGIR hafa lagt leið sína í
kyrrðarrjóður í Kjarnaskógi
sem sr. Bolli Gústavsson
vígslubiskup vígði á ijöl-
skylduhátíð kirkjunnar í
júlí. I ijóðrinu er svokallað-
ur Kirkjusteinn, en þar get-
ur fólk sest niður eitt með
sjálfu sér. Á myndinni er
Hallgrímur Indriðason,
framkvæmdastjóri Skóg-
ræktarfélags Eyfirðinga, að
ræða við Málmfríði Kristian-
sen, úr Kópavogi, við
Kirkjusteininn. Sagt var frá
rjóðrinu í blaðinu í gær, en
þá birtist röng mynd með
fréttinni.
Island lykill jarð-
fræðirannsókna í sjó
SAMSTARF íslendinga og Banda-
ríkjamanna í jarðfræðirannsóknum
mun koma til með að skila góðum
árangri er mat þeirra Bob Emb-
leys og John Sintons, sem hafa
dvalið hér á landi á vegum Nor-
rænu eldfjallastöðvarinnar til að
kynna sér íslenska jarðfræði. Sá
fyrrnefndi er hér ásamt hópi
bandarískra jarðfræðinga í viku
kynnisferð en sá síðarnefndi hefur
dvalið við rannsóknir undanfarna
tvo mánuði.
„Það er mikilvægur lykill jarð-
fræðirannsókna hér á landi vegna
þess hve lengi rannsóknir hafa ver-
ið stundaðar," segir Bob Embley,
sérfræðingur hjá National Oceanic
and Atmospheric Administration,
NOAA, í Oregon í Bandaríkjunum.
Embley hefur eins og John Sinton,
sem starfar hjá Háskólanum á
Hawaii, unnið að rannsóknum á
jarðfræði undirdjúpanna, nánar til-
tekið á úthafshryggjum. För þeirra
er fjármögnuð af United States
National Science Foundation, sem
nú í ár veitir 9 milljónir dollara til
rannsókna á úthafshryggjum.
Þær rannsóknir eru erfiðar við-
fangs, bæði er aðgengi erfitt og
tækjabúnaður sem til þarf dýr, skip
og kafbátar. Því segja þeir Sinton
og Embley að það sé mjög gagnlegt
að koma hingað til Islands til að
skoða jarðfræðina hér. ísland ligg-
ur eins og kunnugt er yfir Atlants-
hafshryggnum og eldgos hér á
landi því af sama toga og eldgos
sem þeir félagar hafa verið að
skoða neðansjávar. Rannsóknir eru
því óneitanlega auðveldari viðfangs
hér þar sem hægt er að ganga um
og skoða eldgosabeltin.
„Það er ómetanlegt að koma
hingað, það er alls ekki það sama að
lesa það sem fræðimenn hér hafa
skrifað og að koma á staðinn, skoða
svæðin og tala við íslenska fræði-
menn,“ segir Sinton, sem hefur ver-
ið hér í tvo mánuði og unnið að
rannsókn á Þingvallasvæðinu,
rannsakað eldfjöll, reynt að
ákvarða aldur og umfang jarðhrær-
inga og svo framvegis. Þessar rann-
sóknir munu koma til með að nýt-
ast við rannsóknir á eldgosum neð-
ansjávar að sögn Sintons. Hann
bendir einnig sérstaklega á að
rannsóknir á eldsumbrotum í
Kröflu á áttunda og níunda ára-
tugnum séu sérlega gagnlegar
þeirra rannsóknum enda hafi þau
eldsumbrot verið mikið skoðuð og
skráð.
Samstarf verði öflugra
En það er ekki bara að íslenskar
rannsóknir nýtist Bandaríkjamönn-
um, Islendingar njóta einnig góðs
af samstarfinu sem þeir félagar
vonast til að verði öflugra. Undh-
þetta tekur Freysteinn Sigmunds-
son, forstöðumaður Norrænu eld-
fjallastöðvarinnar. „Það er alltaf
gagnlegt í jarðfræðirannsóknum að
geta gert samanburð við önnur eld-
gosasvæði. Sumt er einnig auðveld-
ara að rannsaka varðandi gerð út-
hafshryggja neðansjávar og eldgos
þar,“ segir Freysteinn og Sinton og
Embley samsinna því.
En það er ekki hlaupið að því að
ná þeirri vitneskju og ekki nema
eitt og hálft ár síðan tókst að mæla
jarðskorpuhreyfingar í tengslum
við eldgos neðansjávar í fyrsta
skipti. Bob Embley segir að það
hafi nánast verið tilviljun að tókst
að gera þessar mælingar. Gosið átti
sér stað um 400 km undan strönd
Oregon og því stutt að senda mæli-
tæki á staðinn þegar vart varð við
eldsumbrotin. „Þetta er í fyrsta
skipti sem við náum svona góðum
gögnum um eldgos neðansjávar og
nú getum við borið þau saman við
gögn héðan,“ segir Embley.
En það gekk þó ekki klakklaust
að ná þessum mælingum segir
Embley og segir annað af tveimur
mælitækjum hafa fest í hrauninu
sem rann á hafsbotninum. I sumar
var farið á stúfana og reynt að
nálgast mælitækið og til þess notað
vélmenni sem stýrt var úr rann-
sóknarskipi. Mælitækið fannst og
það tókst að losa það úr hrauninu
og nú er verið að vinna úr þeim
gögnum sem það geymdi.
Það er því ekki ofsögum sagt að
það sé fyrirhöfn að stunda rann-
sóknir neðansjávar. „Þetta eru
mikilvægar grunnrannsóknir, á því
hvernig ný jarðskorpa verður til,
hegðun eldfjalla og jarðarinnar í
heild,“ segir Sinton og bætir við að
talið sé að rannsóknir á jarðhita-
svæðum neðansjávar muni jafnvel
geta sagt til um upphaf lífs. Næsta
öruggt sé að þær gefi a.m.k. vís-
bendingar um þróun lífvera.
Kortlagning í kafbáti
Karl Grönvold, sérfræðingur á
Norrænu eldfjallastöðinni, hefur
stundað rannsóknir á jarðfræði út-
hafshryggja. Hann skoðaði m.a.
jarðhitasvæði neðansjávar í þeim
leiðangri sem hann tók þátt í ásamt
John Sinton og fleiri vísindamönn-
um sl. vor. Ferð Karls er hluti af
samvinnu íslendinga og Banda-
ríkjamanna og var hans hópur á
skipinu að sinna kortlagningu á ein-
stökum hraunum á svæði undan
ströndum Chile, 17-18 gráður suð-
lægrar breiddar.
Karl segir ferðina hafa verið
mikla upplifun. „Við notuðum kaf-
bát við rannsóknirnar, reyndar
mjög frægan kafbát, Alvin, sem
m.a. fann Titanic í fyrsta sinn. Við
vorum 3.000 m undir yfirborði sjáv-
ar og það var mjög sérstakt að sjá
jarðhitasvæðin þarna og það líf sem
þar þrífst, skeljar, fiska og kol-
krabba." Karl segir íslenska fræði-
menn búa við gífurlega yfirbm’ði í
aðgengi að jarðfræðirannsóknum,
einhver hafi komið með þá samlík-
ingu, að rannsaka neðansjávar-
hraun væri svipað og ef maður
reyndi að rannsaka hraun á landi
um niðdimma nótt með vasaljós eitt
að vopni.