Morgunblaðið - 29.08.1999, Blaðsíða 18

18 SUNNUDAGUR 29. ÁGÚST 1999
MORGUNBLAÐIÐ
í upphafi var
Þjóðhildur
Fyrir rúmum þúsund árum stóð Þjóðhildur
húsfreyja við elda á Eiríksstöðum í Hauka-
dal, þar sem fornleifafræðingar eru að
grafa í rústum bæjarins og hleðslumenn að
endurskapa bæinn skammt frá, svæðið allt
búið til sviðssetningar á næsta ári. Þjóð-
hildur var í raun upphaf þessa alls. Hefði
Eiríkur rauði ekki sótt þangað kvonfang
og fengið jarðarskika hjá tengdafólkinu úr
landi Vatnshorns svo hann í þröngu nábýli
lenti í vígaferlum við nágrannana og var
útlægur gerr, hefði hann vísast aldrei farið
til Grænlands, Leifur sonur þeirra ekki
fæðst þarna og fundið svo Ameríku fyrir
1000 árum. Elín Pálmadóttir heimsótti þá
sem eru að endurskapa bæjarhús og um-
hverfí Eiríksstaða og þáði kaffísopa hjá
Guðrúnu húsfreyju á Stóra-Vatnshorni.
, Morgunblaðið/Epá.
Árni Benediktsson og Guðrún Ágústsdóttir á svölunum á Stóra-Vatnshomi. Séð út dalinn þar sem sjá má gesta-
húsin og Haukadalsvatnið með silungi og laxi.
r
APERÐALAGI með Zontakon-
um fyrir skömmu lét fararstjór-
inn og Dalakonan Birna Lárus-
dóttir þau orð falla að þrátt fyrir
allt sem er að sjá í dölum frammi
renni ferðamenn framhjá eftir þjóð-
veginum. Það verður ekki mikið
lengur hvað Haukadalinn snertir
a.m.k. Þar vinnur nefnd Dalamanna,
Eiríksstaðanefnd, undir forustu
Friðjóns Þórðarsonar, fyrrv. sýslu-
manns, nú í sumar við að gera bæ
Eiríks og Þjóðhildar og fæðingar-
stað Leifs og allt umhverfíð sýnilegt
og aðgengilegt gestum fyrir hina
miklu hátíð í tilefni 1000 ára landa-
fundaafmælisins á næsta sumri.
Enda var mikið um að vera í dalnum,
er fréttamaður Morgunblaðsins
eyddi þar góðviðrisdegi.
Þjóðminjasafnsmenn voru að
grafa í bæjarstæði Eiríks rauða uppi
í hlíðinni undir stjórn Guðmundar
Ólafssonar fornleifafræðings og
skammt frá hleðslumenn að hlaða
upp tilgátubæ svokallaðan, sem
byggist á uppgi-eftrinum og gefur al-
menningi mynd af því hvernig búið
var fyrir þúsund árum og Einar E.
Sæmundsen landslagsarkitekt að
stika um svæðið, þar sem umhverfið
á að verða sem líkast umhverfinu þar
sem drengurinn Leifur Eiríksson
hefur vísast leikið sér, m.a. endur-
gera eyddan birkiskóginn kring um
bæinn, og koma fyrir bílastæðum,
snyrtihúsi og upplýsingahúsi fyrir
væntanlegan ferðamannastraum.
Haukadalur er sumarfagur all-
breiður dalur með háum grónum
hálsum eða fjöllum á báðar hliðar.
Inn í dalinn er ekið meðfram fjög-
urra kílómetra löngu breiðu vatni;
Haukadalsvatni. Uppi í hlíðinni við
fjarri vatnsendann stendur bærinn
Stóra-Vatnshom, kirkjustaður frá
miðöldum og sögustaður úr Eiríks-
sögu. Þar segir að Eiríkur rauði og
faðir hans hafi komið af Jaðri til Is-
lands fyrir víga sakir og numið land
á Hornströndum. Eftir lát föðurins
fékk Eirijkur Þjóðhildar dóttur Jör-
undar Úlfssonar og Þorbjargar
knarrarbringu er þá átti Þorbjörn
hinn haukdælski. Þorbjörn hinn
haukdælski bjó á Vatni utar í daln-
um. „Réðst Eiríkur þá norðan og
raddi land í Haukadal og bjó á Ei-
ríksstöðum hjá Vatnshorni" eða eins
og það er orðað í Landnámu eftir að
hann fékk Þjóðhildar: „réðk Eiríkur
þá norðan og ruddi lönd í Haukadal ;
hann bjó á Eiríksstöðum hjá Vatns-
homi“. „Stuttan stekkjarvegg“ innar
eru rústirnar af Eiríksstöðum, þar
sem fornleifafræðingarnir telja af
ummerkjum að ekki hafi verið búið
eftir að Eiríkur og Þjóðhildur fóru
þaðan. Sagan segir að þau hafi farið
um 15 árum fyrir kristnitökuna.
Sama ættin í 350 ár
Á Stóra-Vatnshorni búa Árai
Benediktsson og Guðrún Ágústs-
dóttir. Eitthvað hefur Þjóðhildur ef-
laust borið gestum, en Guðrún hellir
upp á könnuna í sínum rúmgóða nú-
tímabæ. Guðrún er Dalakona, frá
Kirkjuskógi í Miðdölum, en amma
hennar var fædd á Stóra-Vatnshomi.
Á Stóra-Vatnshorni hefur sama ætt-
in, ætt Árna, búið og átt jörðina nær
óslitið um 350 ára skeið. Segir Þor-
steinn Þorsteinsson sýslumaður í Ár-
bók FI að Hákon Árnason hafi eign-
Jún Ragnar Benjamínsson og Steinar Þór Ragnarsson að hlaða hina
fallegu veggi í nýja húsinu úr streng og klömbrum.
Stefán Örn Stefánsson arkitekt (t.v.) og Gunnar St. Ólafsson verkfræð-
ingur (t.h.) benda á vegg nýja skálans, þar sem voru í skála Eiríks dyr
sem fyllt var upp í og eru látnar halda sér á nýja bænum.
ast Stóra-Vatnshorn með konu sinni
Herdísi Bjarnadóttur frá Staðarhóli
og þeirra sonur var Jón faðir Helgu
á Jörva. Ég hafði samband við Odd
Helgason ættfræðing, sem gat snar-
lega rakið og upplýst að Guðríður
Þorbjarnardóttur tengdadóttur,
Þjóðhildar og Eiríks rauða, var for-
móðir þessara elstu eigenda bæjar-
ins af þessari ætt. Ekki þó gegn um
Þorstein son þeirra. Má semsagt
rekja ætt bænda á Stóra- Vatnshorni
nú til húshalds Þjóðhildar frá Vatns-
horni og síðan húsfreyju á Eiríks-
stöðum fyrir ramum þúsund áram.
í Árbók FÍ frá 1997 segir: „í einni
uppsveiflu sinni árið 1942 keypti
Óskar Halldórsson útgerðaraiaður
(„íslands Bersi“) Stóra- Vatnshorn.
Ekki vissu menn hvað hann ætlaði
sér með jörðina en kom einna helst í
hug að hann hygðist egna fyrir Am-
eríkumenn þar sem finnandi heims-
álfunnar Leifur Eiríksson mundi
fæddur á Eiríksstöðum. Þegar erf-
ingjar Óskars seldu Stóra-Vatnshorn
undanskildu þeir nokkra spildu um-
Langsnið, suðurhlið
Svonefnt „tilgátuhús“ sem verið er að byggja skv. grunni Eiríksstaða-
rústanna. Arkitektar Grétar Markússon og Stefán Örn Stefánsson.
Þversnið,
vestrurendi

Mynd/Landmótun - Einar E. Sæmundsen
Svæðið gert gestavænt með bflastæðum, snyrtihúsi, stígum og útsýnispalli við rústirnar og jafnframt líkast
því sem var kring um bæ Eiríks. M.a. endurvakinn birkiskógurinn.
Landnámsskógur
Nuverandi
sumarhus