Morgunblaðið - 17.02.2000, Blaðsíða 59

MORGUNBLAÐIÐ
FIMMTUDAGUR 17. FEBRÚAR 2000 59
FÓLK í FRÉTTUM
Barcelona
fMudaginn 18/02 hiuUtan 21
kr. 27.500
Alicante
kr. 27.500
Malaga
kr. 29.900
London
kr. 7.900
Heimsferðir bjóða vikulegt flug
til Barcelona, Alicante og
London og tvö flug í viku til
Malaga í allt sumar. Njóttu
þess að fljúga beint í ftíið í
sumar, á lægsta verðinu.
Tilboð gilda ef bókað fyrir 15.
mars, tilboð til Alicante gilda
fyrir Félag húseigenda á Spáni.
Flugvallarskattar kr. 2.490
bætast við fargjald. Flugsæti til
London er verð aðra leiðina.
HEIMSFERÐIR
Austurstræti 17, 2. hæð,
sími 595 1000.
www.heimsferdir.is
FRESCA
......................
.
Heluítis Slaguerhssinfónían: matthías Hemstoch telur í
með tÍU trommurum scm Klæddlr uerða úr trommuscttum sinum.
TnL-símgjömingurinn Telefónían undir stjórn Rndreui HtacKenzie.
Titraunaeldhúsið & ITlenningarborgin kynna:
ITlegas + Gjörningahlúbburinn
lcelandic
Loue Corporation
f einni sæng.
plBtusmíður hudldslns: Dr. Gunni
Maðurinn sem gerði Casablanca
MICHAEL
CURTIZ
HANN var álitinn einn grimmasti
harðstjóri í röðum leikstjóra í
allri kvikmyndasögunni. Átti þó í
harðri samkeppni við orðlagða
harðjaxla eins og Cecil B. De-
Mille, Eric Von Stroheim, Otto
Preminger og Henry Hathaway,
svo nokkrir séu nefndir. Michael
Curtiz verður þó ekki minnst fyr-
ir andlega og líkamlega valdbeit-
ingu, einræðistilhneigingar né
basl við að gera sig skiljanlegan
á enskri tungu. Heldur nokkrar
stórkostlegar myndir, þar sem
ber hæst, ástsælustu mynd allra
tíma, sjálfa Casablanca.
Curtiz (1888-1962), var af gyð-
ingaættum, fæddur í Búdap-
est á aðfangadag jóla.
Faðir hans var arkitekt,
móðirin óperusöngkona
og er talið að hann
hafi komið fram á sviði
með móður sinni að-
eins 11 ára. Sex árum
síðar strauk Curtiz að
heiman og lagðist á
flakk með fjölleikahúsi
og var kominn á leiksvið
í Búdapest aðeins 18 ára.
Árið 1912 fékk hann fyrsta
kvikmyndahlutverkið og örfá-
um mánuðum síðar var Curtiz
tekinn til við framtíðar-
hlutverkið, kvikmyndaleik-
stjórn.
Skömmu síðar lá leiðin til
Kaupmannahafnar þar sem
hann nam það nýjasta í grein-
inni hjá Nordisk Studio, sem
þá stóð framarlega í evrópskri
kvikmyndagerð. Árið 1917 var
Curtiz ráðinn í stjórnunarstöðu
við Phönix Film, stærsta kvik-
myndaver Ungverjalands. Tveim-
ur árum síðar komust kommún-
istar til valda og þjóðnýttu
kvikmyndaiðnaðinn. Curtiz, og
flestir dugandi menn, flúðu land
sem fætur toguðu. Curtiz hélt til
Austurríkis, síðar Þýskalands.
Kunnustu myndir leikstjórans frá
þessu tímabili eru Sodoma, Gom-
orra, (22) og Moon Of Israel, (24).
Báðar myndirnar vöktu athygli
Hollywoodrisanna, enda leið ekki
á löngu uns Harry Warner bauð
honum vinnu. Curtiz gerði um
100 myndir fyrir Warner Bros.,
frá 1927, framá sjötta áratuginn,
og setti jafnan svip á umhverfið.
David Niven skrifar einkar
skemmtilega um Curtiz í ævi-
minningum sínum, nafn annars
bindisins, Bring On the Empty
Horses, er einmitt sótt í eitt spak-
mælasafn leikstjórans, sem ein-
kennist öðru fremur af litlum
tökum hans á enskunni - „sem
veitti okkur mikla ánægju", segir
Niven. Verið var að kvikmynda
The Charge Of the Light Brigade
þegar Curtiz gaf þessa söguf-
rægu skipun, sem þýddi að þá
átti að sieppa lausum 100 hestum
- án knapa. Niven segir að Ung-
verjinn hafi jafnan stikað um tök-
ustaði á hnébuxum og reiðstígvél-
um með flugnaspaða að vopni.
Joan Blondell sagði hann
„grimmlyndan" mann gagnvart
mönnum, dýrum og börnum.
Hvað um það, hann reyndist
Warnerbræðrum ómetanlegur í
röskan aldarfjórðung. Snjall fag-
maður með listræna sýn og ótrú-
lega hagsýnn, sem kom sér vel
miðað við þau knöppu peninga-
mörk sem kvikmyndaverið setti
framleiðendum sinum, ekki síst á
tímum kreppunnar.
Eitt metnaðarfyllsta verk
Warner frá fjórða áratugnum er
einmitt hin sögufræga gangster-
mynd, Angels With Dirty Faces
(38). Hún var gerð fyrir litla
600.000 dali, tók inn stórfé,
ávann bæði Curtiz og James
Dansletkur með Wjomsveítínní Kos
í Asgarði, Glæsibæ, föstudaginn 18. febrúar.
Húsið opnað kl. 22.00. Allir velkomnir!
Ekkl elnu sinni
ðlaukarnir uerða látnír
ááremir, þui
mun prulukcgra
ittrstefnulegur
Ir i gltjugum
gegn usgu gjaldi
Cagney fyrstu Óskarstilnefning-
arnar og var umsvifalaust skipað
á bekk með sígildum verkum.
Cagney vann þau fjórum árum
síðar, fyrir aðra Curtiz-
mynd.Yankee, Doodle Dandy. Ári
síðar lentu þau loks hjá leikstjór-
anum sjálfum fyrir meistaraverk-
ið Casabianca. Þessir titlar sýna
vel fjölhæfni leikstjórans í
hnotskurn. Eitt af aðalsmerkjum
Curtiz var einmitt
liversu hagur
hann var á
allar kvik-
myndagrein-
ar. Hann er
ábyrgur fyr-
ir söngleiki
Frægt atriði úr frægri mynd. Dooley Wilson við píanóið; Humphrey
Bogart og Ingrid Bergman á viðkvæmu augnabliki endurfundanna og
undir hljómar hið gullfallega lag „As Time Goes By“. Hreinræktuð,
ódauðleg snilli, livar sem litið er á sköpunarverkið.
Errol Flynn og Olivia de Havilland í Captain Blood, einni
litríkustu ævintýramynd sögunnar.
við Mammy, (30), ijölda gangster-
mynda, hrollvekjur, sú fyrsta
klassíkin The Horror Of the Wax
Museum, (30), þjóðfélagsádeilur
einsog Black Fury, (35)Sjóræn-
ingja ævintýri (Captain Blood),
(35), þar sem Errol Flynn og Bas-
il Rathbone sýna snilldartilþrif í
best leikstýrða skylmingaratriði
sögunnar. Stríð, vestrar og róm-
antík. Allt innan marka yfir-
ráðasvæðis meistarans. Myndirn-
ar voru misjafnar, ekki
við öðru að búast þar sem
afköstin voru með ólíkind-
um, tvær til fjórar
A-myndir á ári í röskan
aldarfjórðung, Það af-
rek leika fáir eftir.
The Private Lives
Of Elizabeth and
Essex, (39), The
Adventures Of
Robin Hood,
(38), Captain Of
the Clouds,
(42), This Is
The Army, (43),
eru allt sígldar
myndir, hver af
sínum toga.
Myndin sem
frekar öðrum
gerði Curtiz
ódauðlegan,
sjálf Casablanca (43), kom öllum
á óvart er hún spratt framá tjald-
ið í öllum sínum mikilleika. Marg-
ir höfðu verið orðaðir við verkið,
sem reyndist að lokum svo áhrif-
aríkt. Ronald Reagan og Ann
Sheridan, höfðu (til allrar guðs-
lukku), vísað þessu „handriti
meðalmennskunnar“, frá sér, þau
Ingrid Bergman og Humphrey
Bogart, blésu í það nýju lífi.
Curtiz yfirgaf Warner ekki
fyrr en á sjötta áratugnum, þegar
20th Century Fox tókst að egna
fyrir hann með Cinemascope,
nýrri tækni á vegum fyrirtækis-
ins, afraksturinn var The Egypti-
an, (54), í sjálfu sér lítið eftir-
minnileg mynd en kassastykki,
Curtiz vegnaði mun betur eftir
þetta í dvölinni hjá Fox, þar sem
hann endaði litríkan feril með
stórvestranum The Comancheros,
(61), sem var í raun eina myndin
sem jafnast á við afrekin á fjórða
og fimmta áratugnum.
Sæbjörn Valdimarsson
kðlllnn
inwram
Casablanca, 1942
★★★
Humphrey Bogart í sínu frægasta
hlutverki sem kaffihúsaeigandinn
Rick í Casablanca í seinni heims-
styrjöldinni og af öllum búllum í öll-
um heiminum verður gamla kær-
astan (Ingrid Bergman) endilega að
koma við með ástvini sínum, for-
ingja í andspyrnuhreyfmgunni (Paul
Henreid) á flótta undan nasistum.
Ein af tíu bestu myndum allra tíma
er gullaldarklassík gerð eftir frá-
bæru Óskarsverðlaunahandriti og
undir Óskarsverðlaunaleikstjórn.
Verður enn meira heillandi með ár-
unum og atriðin ógleymanlegri,
sambandið á milli Bogart og Bergm-
ans, Claude Rains í hlutverki lög-
reglustjórans, Sam við píanóið og
lagið undurfagra, As Time Goes By.
Allir verða að sjá þessa a.m.k. einu
sinni á ævinni. Það gæti orðið „upp-
hafið að fallegri vináttu".
Yankee, Doodle Dandy,
1942 ★★★
Lagasmiðurinn, leig leikritaskáldið
George M. Cohan var einn hataðasti
og dáðasti maður í allri leikhússögu
Bandaríkjanna. Þeir félagar, Cyrtiz
og James Cagney, voru þekktari
fyrir allt aðra hluti á þessum tíma en
silkimjúkar dans- og söngvamyndir,
en Y.D.D., er allt öðruvísi. Spræk og
með brodd. Cagney er í Óskarsverð-
launaformi í goðsagnakenndri túlk-
un á þúsundþjalasmiðnum Cohan.
Það er engu öðru líkt að sjá þennan
hæfileikaríka töffara dansa og
syngja titillagið. Sannarlega eitt af
minnisstæðustu atriðum allrar kvik-
myndasögunnar. Myndin er klassík,
tónlistin og dansatriðin sömuleiðis.
The Comancheros, 1961
★★★%
Gæðavestri af gamla skólanum, þar
sem mönnum gefst kostur á að sjá
tvo höfðingja formsins, John Wayne
og Lee Marvin, fara á kostum.
Wayne leikur lögregluforingja í
harðjaxlasveitinni Texas Rangers,
en Marvin drykkfelldan brennivíns-
og byssusala og ódám, sem höndlar
ólöglega við frumbyggjana. Marvin
er óborganlegur, með höfuðleðrið
flakandi á hauskúpunni og slags-
málasenan þeirra er sígild og samn-
efnari fyrir allar slíkar, fyrr og síð-
ar. Spennandi, fyndin, vel tekin af
William H. Clothier, tónlist Elmers
Bemstein hreinasta eyrnakonfekt,
enda Bernstein (Sjö hetjur), eitt
besta vestratónskáld allra tíma, og
leikstjórnin fagmennskan og örygg-
ið uppmálað.
slenski dansflokkurinn
Sígild myndbönd