Morgunblaðið - 19.05.2002, Side 14

Morgunblaðið - 19.05.2002, Side 14
14 SUNNUDAGUR 19. MAÍ 2002 MORGUNBLAÐIÐ ÞAÐ mun falla í hlut KofisAnnans, framkvæmda-stjóra Sameinuðu þjóð-anna, að lýsa Austur-Tím- or sjálfstætt ríki en í kjölfarið mun Xanana Gusmao, frelsishetja Aust- ur-Tímora og réttkjörinn forseti þeirra, taka við stjórn mála úr hönd- um fulltrúa SÞ, sem farið hafa með stjórn landsins til bráðabirgða und- anfarna þrjátíu og tvo mánuði. Gusmaos bíða erfið verkefni, enda mikil fátækt á Austur-Tímor, en augljóst er hins vegar að landsmenn ætla ekki að láta vandamálin koma í veg fyrir að þeir njóti þess út í æsar, að gamall draumur þeirra er nú loks- ins orðinn að veruleika. Gusmao þakkaði umheiminum og ýmsum alþjóðastofnunum á föstudag fyrir þá aðstoð sem Austur-Tím- orbúum hefur hlotnast á undanförn- um árum en sjálfstæðisbarátta þeirra naut þó ekki alltaf þeirrar at- hygli umheimsins, sem hún verð- skuldaði. Sjálfur kvaðst Gusmao ekki telja að sunnudagurinn myndi jafnast á við þá stund er ljóst var að íbúar Austur-Tímor höfðu kosið sjálfstæði frá Indónesíu í þjóðaratkvæða- greiðslu sem haldin var 30. ágúst 1999. Um tímamót væri engu að síð- ur að ræða. Blóðbað í kjölfar atkvæða- greiðslu í ágúst 1999 Austur-Tímor var portúgölsk ný- lenda um 450 ára skeið. Portúgalar drógu sig frá eyjunni árið 1975 en stjórnvöld í Indónesíu réðust þá inn í landið og tóku öll völd. Ofbeldi og hungursneyð fylgdi í kjölfarið og raunar einkenndust yfirráð Indó- nesa ætíð af tilraunum til að berja niður andspyrnu Austur-Tímora. Gusmao, sem fór fremstur í flokki andspyrnumanna frá 1981, var m.a. hnepptur í fangelsi árið 1992 og margir aðrir helstu baráttumenn fyrir auknu frelsi íbúanna hröktust í útlegð. Stjórnarkreppa reið yfir Indónes- íu árið 1998 og upplausnarástand ríkti. Ofbeldisverk voru tíð, ekki síst á Austur-Tímor þar sem Indónesíu- her og fylgismenn yfirráða Indónes- íu beittu landsmenn hörðu. Vegna þrýstings frá alþjóðasamfélaginu var boðuð þjóðaratkvæðagreiðsla um sjálfstæði til handa Austur-Tím- orum, og völdu 78,5% hinna 750 þús- und íbúa landsins að segja skilið við Indónesíu. Algert stjórnleysi reið yfir í kjöl- far atkvæðagreiðslunnar en ribbald- ar, hlynntir yfirráðum Indónesíu, gengu þá berserksgang, myrtu fólk og brenndu heimili þeirra, rændu og rupluðu hús og stofnanir. Friðargæslulið á vegum Samein- uðu þjóðanna var sent á vettvang til að stilla til friðar og hafa fulltrúar SÞ stýrt landinu til bráðabirgða frá því í október 1999. Talið er að um eitt þúsund manns hafi fallið í átökum síðsumars og um haustið 1999. Er Abilio Soares, fyrr- verandi ríkisstjóri, meðal átján manna sem ákærðir hafa verið fyrir aðild að atlögum gegn fylgjendum sjálfstæðis. Gusmao sagði á föstudag að hann myndi beita sér fyrir því að menn- irnir átján yrðu náðaðir. Sagði hann það lið í tilraunum til að græða sárin, stuðla að sáttum. Fyrst yrðu menn- irnir þó að hljóta sinn dóm. „Við verðum að gera okkar besta til að út- rýma öllu hatri og hefndarþorsta […] því annars höldum við lífi í draugum fortíðar,“ sagði hann og fór fram á að hinir ákærðu bæðu fórn- arlömb ofsóknanna 1999 afsökunar. „Þeir fara fyrir rétt, byrja að af- plána dóm sinn og síðan munum við rétta þeim vinarhönd,“ sagði Gusmao. „Þegar ég ræði um náðun á ég við að stytta megi refsingu þeirra í samræmi við hegðun þeirra. Er þeir síðan snúa aftur út í samfélagið munu hjörtu þeirra vera orðin hrein.“ Vel að verki staðið hjá Sameinuðu þjóðunum Sameinuðu þjóðirnar hafa að mörgu leyti sinnt einstæðu hlutverki undanfarin þrjú ár á Austur-Tímor. Sergio Vieira de Mello, yfirmaður SÞ á Austur-Tímor, hefur í raun far- ið með stjórn mála á eyjunni, en verkefni hans og samstarfsfólks hans hefur verið að undirbúa landið undir sjálfstæði, endurbyggja inn- viði samfélagsins og koma hjólum efnahagslífsins af stað aftur. Um átta þúsund friðargæsluliðar hafa verið á Austur-Tímor, í því skyni að tryggja að ekki brytust út átök að nýju, um fimmtán hundruð erlendir lögreglumenn hafa sinnt löggæslu og þá hafa um þrettán hundruð borgaralegir starfsmenn alþjóða- stofnana dvalist þar. Er það mat manna að vel hafi tek- ist til. Stræti og torg iða af lífi, stofn- anir samfélagsins hafa verið endur- reistar, börn geta sótt skóla á ný, lágmarks heilsugæsla – sem áður var í molum – er nú til staðar, og unnið hefur verið að umbótum í land- búnaði. „Þetta er allra best heppn- aða sendiför Sameinuðu þjóðanna til þessa. Hér hrósa allir fulltrúum SÞ í hástert,“ segir Jose Ramos Horta, sem nú gegnir embætti utanríkisráð- herra Austur-Tímor en Horta hlaut á sínum tíma friðarverðlaun Nóbels fyrir baráttu sína fyrir því að vekja athygli umheimsins á málstað Aust- ur-Tímora. Miðað við þetta hrós er engin furða þó að Kofi Annan, fram- kvæmdastjóri SÞ, hafi sjálfur viljað vera viðstaddur þau tímamót, sem eiga munu sér stað nú í dag. En auk Annans verða viðstaddir fulltrúar ýmissa erlendra ríkja, s.s. Bill Clint- on, fyrrverandi Bandaríkjaforseti, sem sækir athöfnina fyrir hönd Bandaríkjastjórnar, og Jorge Samp- aio, forseti Portúgals. Ingimundur Sigfússon, sendiherra Íslands í Jap- an, sækir hátíðahöldin fyrir Íslands hönd. Annan hrósar Sukarnoputri Mesta athygli vekur hins vegar að Megawati Sukarnoputri, forseti Indónesíu, mun sækja athöfnina. Greint var frá því fyrir helgi að tvær herþotur myndu fylgja flugvél Suk- arnoputris til Austur-Tímor á sunnu- dag og þá mun herskip einnig verða í mynni Dili-borgar, að sögn tals- manna indónesíska hersins. Þetta er í fyrsta skipti frá því að Indónesíuher dró sig frá Austur- Tímor í september 1999 sem indó- nesískir hermenn verða á þessum slóðum en Syafrie Syamsuddin, tals- maður hersins, fullvissaði menn um það á föstudag að hér væri ekki um ögrun að ræða af hálfu Indónesa, heldur einungis eðlilegar öryggis- ráðstafanir. Kofi Annan fagnaði ákvörðun Suk- arnoputri á föstudag og sagði hana bera vott um hugrekki. Hún væri lík- leg til að stuðla að sáttum. „Ákvörð- unin sendir skýr skilaboð um að menn hafi ákveðið að horfa til fram- tíðar, en ekki til fortíðar,“ sagði hann. Fulltrúar Austur-Tímora létu sér viðbúnað Indónesíuhers í léttu rúmi liggja. Sagði Carlos Belo biskup, sem ásamt Jose Ramos Horta hlaut friðarverðlaun Nóbels árið 1996, að Austur-Tímorbúar kipptu sér ekki upp við þessar varúðarráðstafanir Indónesa. „Við erum friðsamt fólk. Þeir mega alveg koma hingað með herþotur sínar, en aðeins ef þeir telja það nauðsynlegt til að vernda forset- ann,“ sagði hann. „Ég held hins veg- ar ekki að Tímorar muni valda frú Megawati neinum vandræðum.“ Gusmao tók í sama streng – þjóð sín hefði um annað að hugsa. „Við er- um öll með hugann við þá staðreynd að senn nálgast sú stund er draumur okkar verður uppfylltur.“ AP Nokkrir fiskveiðimenn draga inn net sín en A-Tímorar hafa lífsviðurværi sitt af fiskveiðum og landbúnaðarstörfum. Fátækt er mikil á A-Tímor. Fáni sjálfstæðs ríkis dreginn að húni Þegar klukkan slær þrjú í dag að íslenskum tíma er miðnætti á Austur-Tímor, og mánu- dagurinn 20. maí þar með runninn upp. Sjálfstæðisbaráttu Austur-Tímora lýkur formlega á þeirri stundu en þá verður fáni sjálfstæðs ríkis þeirra dreginn að húni við há- tíðlega athöfn í höfuð- staðnum Dili. #$ %$&%'(&)& *+ %),- #  %. / .01  /  2  .3   0   3  " 3 .  4  53 ,+!   +!* "! %4  5  6789#  - . ' /%0  1%0  #2   '  3     4560/708     3"  9: ";''  " ''<       9-  -  69:8/%0 9   -  ! . ' %=$   69:;#    /  0  =$ <==6  9 )) '       $ "-! <==<   >?   )!*@  '      -/ %0  6999,)!  '  3    -   "  $  "3 '  #2 ";' ! ' $ " - ''< " ''! - >  ? > @  #  #% '(&    '        *" #%.   $ A  96A <A -3. A   $ 77A BA Reuters Xanana Gusmao nýtur mikillar virðingar meðal Austur-Tímora og þrýstu þeir mjög á um það við hann að hann byði sig fram sem for- seti. Sjálfur segir hann, að hann hefði kosið að dunda sér við það að rækta grasker. „Það er enn draumur minn,“ sagði hann á föstudag. „Mig langaði aldrei til að verða forseti. Mig lang- ar það ekki enn. Ég vona að eftir fimm ár geti ég boðið ykkur [frétta- mönnum] upp á glæsi- legt grasker að borða.“ Dili, Jakarta. AFP. Lítillát frelsis- hetja

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.