Morgunblaðið - 04.06.2004, Blaðsíða 26

LISTIR
26 FÖSTUDAGUR 4. JÚNÍ 2004 MORGUNBLAÐIÐ




  
  

 

  
 
 
   
      
    
 !"
   
      !
" 

 ! #$  
% &  
 
  '(  
 )
!     ' ' * '
 '  
 '! '
%'! ( "   +'   ,
 *     +'  - . 
 ( /+ 0  ,  

 
!

/+ 0 '      # *1(  
2'*)   
   (
/+ 0  0  ! /*! 
3"*
(   4 
   '
   (   5      * '*)
 



  

GRUNNHUGMYNDIN að baki
vinnu Subfrau-hópsins, og þar með að
baki þessarar sýningar, er næsta al-
vörugefin rannsókn á kynhlutverkum
og -ímyndum, og sérstaklega hvernig
þessir hlutir endurspeglast í líkams-
máli og rýmisupplifun. Hljómar gríð-
arlega hátíðlega og ekki kannski upp-
skrift að sérlega skemmtilegu
leikhúskvöldi, en sem betur fer taka
þær Undirmálskonur sig ekki sérlega
hátíðlega þegar á hólminn er komið.
Eins og fram hefur komið í kynn-
ingu á sýningunni á hópurinn rætur
sínar í námskeiði í Dragspili fyrir
konur, þar sem ungar leikkonur frá
Norðurlöndunum rannsökuðu atferli,
líkamsmál og framkomu karlmanna
og sköpuðu í framhaldinu karakter
sem þær síðan íklæddust. Það var
satt að segja nokkur opinberun að sjá
þær birtast í hlutverkum sínum á
Nýja sviðinu, átta sig á hversu ná-
kvæm og vægðarlaus þessi rannsókn
hefur verið, og hve skýrri mynd hún
hefur skilað. Og vitaskuld dregur sú
staðreynd að hér eru leikkonur að
taka á sig þessi gervi athyglina að
allskyns smáatriðum í því hvernig
karlmenn bera sig, standa, sitja,
hreyfa sig, tala og hlusta, sem maður
hefur aldrei veitt athygli áður. Og
eins og einatt þegar eitthvað er alger-
lega satt verður það hryllilega hlægi-
legt. Fyrsta hluta sýningarinnar,
meðan áhorfendur eru að kynnast (og
venjast) strákunum gekk á með hlát-
ursrokum við nánast hvaðeina sem
þeir sögðu eða gerðu.
Form sýningarinnar er öðrum
þræði sótt í dragspil og nektarsýn-
ingar, er rammað inn með dansatrið-
um en er að öðru leyti byggt upp á
eintölum eða öllu heldur uppistands-
sketsum þar sem hver leikkona lætur
ljós sitt skína, og sýnir okkur sinn
karakter. Þessir sketsar voru nokkuð
misgóðir, og báru þess nokkur merki
að vera spunaafrakstur. Nokkrir
duttu niður á frekar þreytandi hellis-
búaplan í lýsingu sinni á hinum dæmi-
gerða karlmanni, áhyggjum af typpa-
stærð og vandræðum með að
samræma bleiuskipti og boltagláp.
Aðrir voru hnyttnir, en eftirminnileg-
astur er sá óræðasti, sá sem minnst
var upptekinn af boðskap eða meðvit-
aðri greiningu á karlmennsku. Þegar
persóna Ida Løken, „Råttan“ tók til
við að kenna okkur að gera ávaxta-
salat eins og mamma hans hafði
kennt honum, sveiflandi fiðrildahnífn-
um og leggja okkur lífsreglurnar um
hreinlæti og val á hráefni með Ramm-
stein-sálminn Mutter í bakgrunni
tókst sýningin á loft, varð frumleg að
innihaldi til viðbótar við óvenjulega
forsenduna.
En þó innihaldið væri á köflum rýrt
var unun að fylgjast með persónun-
um, trúa á þær en vera jafnframt sí-
fellt að meta og dást að tækninni og
alúðinni sem lögð var í að skapa þær.
Þetta jafnvægi hélst út alla sýninguna
og er til marks um hversu vel er að
verki staðið. Það eina sem mætti
finna að er að ef til vill eru karakter-
arnir of líkir, af of svipuðum þjóð-
félagsstiga, allir með of háan innri
status miðað við þann ytri (sem er
kannski full-einföld leið til að sýna
karldýrið). Allir með þykka yfir-
breiðslu á innra óörygginu. Í frekari
vinnu væri gaman að þróa þá meira í
sundur, leggja áherslu á það sem ger-
ir þá ólíka frekar en sem hóp. Einnig
væri gaman að sjá meira samspil
tveggja og þriggja, þar sem munur-
inn á stöðu kristallast.
Í raun er ekki ástæða til að skrifa
langt mál um frammistöðu hverrar og
einnar, svo mjög sem þær hafa jafn-
sterk tök á viðfangsefninu. Nokkuð
mæddi vissulega á Maríu Pálsdóttur
sem kynnti þær til sögunnar sem
gestgjafinn, og gerði það vel. Karlinn
hennar Maríu, Siggi var skemmtileg-
ur og vafalaust hefur einhverntíman
sést til hans á sveitaballi klukkan
korter í þrjú. Sérstaka athygli mína
vakti svo Marcel, sköpunarverk
Kristinu Alstam, sem býr að glæsi-
legri djúpri söngrödd sem hún lét sig
ekki muna um að beita við flutning á
Sixteen Tons án þess að blikna.
Lokaatriðið var sterkt, þegar leik-
konurnar svifta sig karlgervinu og
standa hreyfingarlausar og þöglar
drykklanga stund með nafn sýning-
arinnar letrað á nakta líkamana. Og
blálokin, þegar hinn ólétti gestaleik-
ari Kristjana Skúladóttir svífur inn,
krýpur niður, lyftir kjólnum sínum og
sýnir okkur áletrunina: „It’s a boy.“
Skemmtilega órætt, ljóðrænt, mót-
sagnakennt og snjallt. Þessi lok og
landnám leikkvennanna í karlaheim-
inum eru best heppnuðu hlutar sýn-
ingarinnar og leiða hana til sætis sem
ein eftirminnilegasta leikhúsupplifun
vetrarins.
Frekari vinna með þessa hugmynd
óskast, og fleiri heimsóknir frá þeim
Undirmálsfrúm.
LEIKLIST
Subfrau
Leikendur: María Pálsdóttir, Kristina
Alstam, Ida Løken, Lotten Roos, Sonja
Ahlfors, Sofia Törnqvist og Kristjana
Skúladóttir. Borgarleikhúsinu laugardag-
inn 29. maí 2004.
THIS IS NOT MY BODY
„Ein eftirminnilegasta leikhús-
upplifun vetrarins,“ segir Þorgeir
Tryggvason um Subfrau.
Þorgeir Tryggvason
Dragspil á röngunni
Morgunblaðið/ÞÖK
SÍM-húsið kl. 18 Guðbjörg Há-
konardóttir og Guðný Hafsteins-
dóttir opna sýningu.
Á sýningunni eru málverk eftir Guð-
björgu og nytjahlutir úr postulíni og
fleiri efnum eftir Guðnýju.
Sýningin stendur til 25. júní og er
opin virka daga kl. 9–16.
Leikhús listamanna í Klink og
Bank, Brautarholti kl. 21
Leikhús listamanna byggist á því að
myndlistar- og tónlistarmenn setja
verk sín á svið í formi leikhúss.
Hver listamaður leikstýrir 15 mín-
útna leikþætti. Listamenn í Leikhúsi
listamanna eru einnig leikarar í
verkum hinna og er það skilyrði fyr-
ir uppsetningu. „Þarna er leikhús í
sínu einfaldasta og pönkaðasta
formi,“ segir í kynningu.
Dagskrá Leikhúss listamanna nær
yfir þrjú kvöld. Fyrsta sýningin er í
kvöld en þá setja á svið verk Ingi-
björg Magnadóttir, Gísli Galdur og
Ásdís Sif Gunnarsdóttir. Annað
kvöldið er 11. júní kl. 21 og þriðja
kvöldið 18. júní kl. 21.
Leikverk og Sjónverk fara öll fram í
Klink og Bank en ferðast út um allt
hús. Mæting og kynning fer fram í
Berlín sem er salur á jarðhæð Klink
og Bank, gengið inn bakatil.
Í DAG
 Sjá einnig Staður og stund á mbl.is
PÁLL Hersteinsson, ritstjóri bók-
arinnar Íslensk spendýr, og Jón
Baldur Hlíðberg, er myndskreytti
bókina, afhentu forseta Íslands,
Ólafi Ragnari Grímssyni, fyrsta ein-
tak bókarinnar við hátíðlega athöfn
í Húsdýragarðinum í gær. Í Íslensk-
um spendýrum er gerð grein fyrir
lifnaðarháttum og sögu hátt í sextíu
spendýrategunda á Íslandi, en stór
hópur vísindamanna kom að skrif-
unum. Bókina prýða um þrjú hundr-
uð vatnslitamyndir, en að auki má
finna fjölda skýringarmynda og
korta sem hjálpa lesendum að átta
sig á útbreiðslu og lifnaðarháttum
dýranna.
Í máli Drafnar Þórisdóttur, út-
gáfustjóra Vöku-Helgafells, kom
fram að unnið hefur verið að bók-
inni Íslensk spendýr síðustu þrjú ár.
Þetta er þriðja bókin í alfræðiritröð
Vöku-Helgafells, en áður hafa kom-
ið út bækur um íslenska fugla og ís-
lenskar eldstöðvar. Hún þakkaði
Páli, sem ritstýrði bókinni ásamt því
að skrifa bróðurpart bókarinnar, og
Jóni, er sá um myndskreytingarnar,
gott samstarf. „Þessir tveir menn,
fræðimaðurinn og listamaðurinn,
eru báðir sérfróðir um íslenska
náttúru og það skilar sér í vönduðu
og góðu riti,“ sagði Dröfn.
Páll Hersteinsson lýsti þeim
skrýtnu tilfinningum sem bærðust
innra með honum nú þegar hann
loksins héldi á eintaki af bókinni.
Hann rifjaði upp hve flókið og sér-
kennilegt ferli það væri að standa í
bókaútgáfu, þar sem álagið ykist
stöðugt fram að prentun og næði í
raun hámarki þegar bókin ætti að
vera farin í prentsmiðjuna. „Þegar
bókin svo loks er farin í prentun er
ekki laust við að það myndist ákveð-
ið tómarúm þar sem maður er ekki
viss hvort maður er bara feginn eða
fullur eftirsjár yfir því verkinu skuli
vera lokið.“ Páll þakkaði Jóni og
þeim tólf höfundum, sem unnu að
bókinni, gott samstarf. Hann sagði
framlag höfundanna mismikið en
allt jafnmikilvægt. Einnig þakkaði
hann samstarfið við Vöku-Helgafell
og tók fram að þegar væri farið að
ræða næsta verkefni.
Ólafur Ragnar Grímsson óskaði
höfundunum til hamingju með þetta
merka framtak og sagði að þeir
gætu verið stoltir af vinnu sinni.
„Reyndar er ástæða til að óska þjóð-
inni til hamingju með þetta merki-
lega framlag til menningar og
fræða. Þessi bók er sannkallaður
kjörgripur sem þjóðin hefur fengið í
hendur,“ sagði Ólafur og tók fram
að það væri sér sérstakur heiður að
geta flutt þetta fyrsta eintak bók-
arinnar í hina gömlu þjóð-
arbókhlöðu að Bessastöðum þar
sem það yrði fólki til ánægju og
fróðleiks.
Í ávarpi sínu þakkaði Ólafur for-
svarsmönnum Vöku-Helgafells fyrir
metnað og dugnað í fræði-
bókaútgáfu. Hann rifjaði upp að
margir erlendir gestir hans á Bessa-
stöðum furðuðu sig oft á því að
einkaforlög í litlu landi gætu staðið
undir útgáfu merkra fræðirita á
borð við þetta og undruðust að það
væri virkilega markaður fyrir þau.
„Það segir okkur mikið um það
hvernig þjóðin lítur sinn eigin heim,
söguna og menntunina að hún skuli
taka verkum á borð við þetta jafn
opnum höndum og raun er.“
Að sögn aðstandenda útgáfunnar
er mikill fengur að bókinni, enda
meira en sjötíu ár síðan sambæri-
legt rit var gefið út, en þá gaf Bóka-
verslun Sigfúsar Eymundssonar út
tímamótaverk Bjarna Sæmunds-
sonar um spendýr í bókaflokknum
um íslensk dýr. Þegar hún birtist
höfðu litlar sem engar rannsóknir
verið gerðar á spendýrum á Íslandi
og það var ekki fyrr en í kring um
1980 að breyting varð þar á. Í bók-
inni Íslensk spendýr er hvarvetna
stuðst við nýjustu rannsóknir og
birtar ýmsar niðurstöður sem ekki
hafa komið fyrir almenningssjónir
áður.
Forseta Íslands afhent fyrsta eintak Íslenskra spendýra
„Sannkallaður kjörgripur“
Morgunblaðið/Jim Smart
Höfundar afhenda forseta Íslands fyrsta eintak bókarinnar.
RÍKISÚTVARPIÐ hefur tilnefnt
verk tveggja íslenskra tónskálda
fyrir alþjóðlega Tónskáldaþingið
(Rostrum) sem haldið verður í Par-
ís dagana 7.–11. júní. Verkin eru
Skíma, konsert fyrir tvo kontra-
bassa og hljómsveit, eftir Hauk
Tómasson, og hljómsveitarverkið
Flow and Fusion eftir Þuríði Jóns-
dóttur.
Verk Hauks Tómassonar, Skíma
(konsert fyrir tvo kontrabassa og
hljómsveit), var samið á árunum
2001–2002 fyrir kontrabassaleikar-
ana Hávarð Tryggvason og Val
Pálsson. Verkið var frumflutt á tón-
leikum Sinfóníuhljómsveitar Ís-
lands í janúar síðastliðnum.
Verk Þuríðar Jónsdóttur, Flow
and Fusion, er samið fyrir hljóm-
sveit og rafhljóð. Það var upphaf-
lega pantað af „Fondazione Zucch-
elli á Ítalíu og var frumflutt í
Bologna í febrúar 2002. Frumflutn-
ingur verksins á Íslandi var á
Myrkum músíkdögum á liðnum
vetri.
Tónskáldaþingið var fyrst haldið
árið 1954. Þá tóku fjórar útvarps-
stöðvar þátt í þinginu en í ár eru
þátttökulöndin hátt í fjörutíu. Tón-
skáldaþingið er vettvangur til
kynningar á nýjum verkum, en auk
þess nokkurs konar keppni, þar
sem þátttakendur velja áhugaverð-
ustu verkin með sérstakri stigagjöf.
Þingið er skipulagt af Alþjóða-
tónlistarráðinu (International
Music Council) með stuðningi
UNESCO, vísinda-, menntunar- og
menningarstofnunar Sameinuðu
þjóðanna.
Þuríður Jónsdóttir
Verk
Hauks og
Þuríðar
tilnefnd Haukur Tómasson