Morgunblaðið - 10.05.2005, Blaðsíða 6

6 ÞRIÐJUDAGUR 10. MAÍ 2005 MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
HANNES Hólm-
steinn Gissurarson
krefst þess að máli
sem Auður Sveins-
dóttir Laxness, ekkja
Halldórs Laxness,
höfðaði gegn honum
vegna brota á höf-
undarrétti, verði vís-
að frá dómi. Ef málið
verður tekið til efnis-
meðferðar fyrir dómi
krefst hann til vara
sýknu og til þrauta-
vara krefst hann
sýknu að svo stöddu
eða a.m.k. fram að því að þriðja og
síðasta bindi ævisögunnar kemur
út.
Fjallað verður um frávísunar-
kröfuna í Héraðsdómi Reykjavíkur
undir lok mánaðarins.
Auður lagði fram stefnuna í lok
nóvember í fyrra vegna 120
meintra brota á höfundarrétti í
bókinni Halldór sem Hannes
Hólmsteinn ritaði og fjallar um
fyrstu þrjátíu árin í ævi Halldórs
Laxness. Hannes Hólmsteinn hef-
ur nú lagt fram greinargerð þar
sem hans hlið á málinu er rakin.
Þar er tekið fram að hann telji sig
á engan hátt hafa brotið gegn
ákvæðum höfundalaga við samn-
ingu bókarinnar og krefjist því
sýknu en á hinn bóginn séu svo
miklir annmarkar á málatilbúnaði
stefnanda að rétt sé að vísa málinu
frá dómi. Í stefnu Auðar séu máls-
ástæður vanreifaðar og m.a. sé
hvergi að finna heildstæða lýsingu
á þeim brotum sem Hannes Hólm-
steinn er sagður hafa framið. Þess
í stað sé vísað til tölusettra dóm-
skjala sem lögð voru fram við þing-
festingu málsins en með réttu hefði
átt að lýsa þeim í stefnunni sjálfri.
Skrifaði bara handritið
Jafnframt byggist frávísunar-
krafan á því að stefnan hefði einnig
átt að beinast gegn útgefanda bók-
arinnar, þ.e. BF-út-
gáfu ehf. og Almenna
bókafélaginu – Eddu
útgáfu hf. Bent er á að
samkvæmt höfundar-
lögum sé heimilt að
gera eintak til einka-
nota af verki sem háð
er höfundarrétti ann-
ars manns og því sé
einnig heimilt að gera
eintak af manns eigin
sjálfstæða höfundar-
verki þar sem vísað er
til verka annarra. Í
þessu sambandi sé að-
alatriðið að Hannes
Hólmsteinn sé aðeins
höfundur handrits
bókarinnar en ekki útgáfunnar.
Þetta sé grundvallaratriði þar sem
hin meintu brot gegn höfundar-
rétti hafi fyrst átt sér stað með út-
gáfu og birtingu bókarinnar. Það
hafi verið útgefandinn sem stóð
fyrir birtingu bókarinnar og því
hefðu hin meintu brot ekki getað
verið framin fyrr en útgefandinn
gaf hana út.
Stefnt of seint
Ennfremur er byggt á því að
heimild til að höfða einkamál til
refsingar falli niður sé málið ekki
höfðað innan sex mánaða frá því
aðilum berist vitneskja um brotið.
Í þessu tilfelli hafi meint brot
verið mikið til umfjöllunar í fjöl-
miðlum vikurnar eftir að bókin
kom út, m.a. hafi aðstandendur
Auðar Laxness tjáð sig í fjölmiðl-
um í lok árs 2003 og byrjun árs
2004 og þjófkennt Hannes Hólm-
stein. Stefna hafi aftur á móti ekki
verið birt fyrr en tæplega ári síðar
en þá hafi fresturinn fyrir löngu
verið runninn út.
Allsherjartilvísun
Í rökstuðningi fyrir sýknukröfu
er því neitað að notkun Hannesar
Hólmsteins á ýmsum upplýsingum
úr bókum Halldórs Laxness, eink-
um endurminningarbókum, stang-
ist á við höfundarlög. Því er mót-
mælt að hann hafi afritað texta
Halldórs með brotlegum hætti,
textinn sé hvergi samhljóða þótt
vissulega séu þeir stundum líkir.
Þá er því mótmælt að heimilda sé
getið á ófullnægjandi eða villandi
hátt og í allsherjartilvísun í eftir-
mála bókarinnar sé vísað til þeirra
rita sem helst var stuðst við. Þá sé
fjöldi tilvísana neðanmáls til þeirra
rita sem meint höfundarréttarbrot
séu sögð beinast að. Þá blasi það
við að víða sé stuðst við endur-
minningarbækur Halldórs.
Varðandi kröfu um „sýknu að
svo stöddu“ er bent á að í bókinni
Halldór sé tekið fram að rækileg
heimildaskrá verði birt í þriðja
bindi verksins sem muni koma út
fyrir jólin 2005. Ekki verði því unnt
að slá því föstu fyrr en að verkinu
öllu útgefnu, hvort nægjanlega sé
getið heimilda þannig að það sam-
rýmist ákvæðum höfundaréttar-
laga.
Stefnunni aðeins ætlað
að torvelda verkið
Ásamt stefnunni lagði Hannes
Hólmsteinn fram ítarlega aðila-
skýrslu í þremur hlutum. Í fyrsta
hlutanum er forsaga málsins rakin
„til að sýna fram á, að stefnan á
hendur Hannesi Hólmsteini miðast
við það eitt að torvelda eða koma í
veg fyrir, að hann geti haldið
áfram og lokið verki sínu um Hall-
dór Kiljan Laxness. Þar er einnig
sýnt fram á, að Hannes Hólm-
steinn hefur kostað kapps um að
brjóta ekki höfundarlög og að hann
hefur reynt eftir fremsta megni að
hafa gott samstarf við handhafa
höfundarréttar Laxness,“ eins og
þar segir. Í öðrum hluta er bent á
að þær aðferðir sem hann beitti við
ritun ævisögunnar séu í samræmi
við aðferðir í viðurkenndum fræði-
ritum, bæði nýlegum verðlauna-
verkum á sviði ævisagna og rit eft-
ir kunna fræðimenn á sviði
lögfræði, auk verka Halldórs Lax-
ness sjálfs. Í þriðja hlutanum er
farið yfir hin meintu 120 brot á höf-
undarrétti.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson leggur fram
greinargerð vegna meintra höfundarréttarbrota
Krefst þess að málinu
verði vísað frá dómi
Hannes Hólmsteinn
Gissurarson
Eftir Rúnar Pálmason
runarp@mbl.is
ÖLLUM vinnureglum á Landspít-
ala – háskólasjúkrahúsi var fylgt í
máli karlmanns um tvítugt sem
ruddist inn í tvær bifreiðar í
Reykjavík og Mosfellsbæ í fyrra-
dag en hann hafði skömmu áður
verið útskrifaður af bráðamóttöku
og göngudeild geðdeildar Land-
spítalans. Þetta er mat Halldóru
Ólafsdóttur, yfirlæknis deildarinn-
ar.
Halldóra sagði að læknar og
annað heilbrigðisstarfsfólk væru
bundin trúnaði um mál einstakra
sjúklinga en eftir að hafa farið yfir
skýrslur sem gerðar voru þegar
sjúklingurinn kom á spítalann,
gæti hún þó sagt að í umræddu til-
felli hefði öllum vinnureglum verið
fylgt í hvívetna og vinnubrögð ver-
ið með eðlilegum hætti. Ekki hefði
verið hægt að sjá fyrir þá atburða-
rás sem varð eftir að manninum
var sleppt. Hún bjóst ekki við að
málið yrði kannað frekar innan
spítalans.
Aðspurð sagði hún að geðlæknar
deildarinnar gætu haldið sjúkling-
um þar inni, gegn þeirra vilja, í allt
að 48 klukkustundir. Hægt væri að
framlengja þá dvöl enn lengur en
slíkt væri aðeins gert ef ríkar
ástæður væru til. Nokkuð væri um
að slíkum úrræðum væri beitt.
Öllum vinnu-
reglum fylgt
Í TILEFNI 60 ára afmælis stríðs-
loka seinni heimsstyrjaldarinnar í
gær var minnisvarði afhjúpaður í
Fossvogskirkjugarði af Alexander
Rannikh, sendiherra Rússlands á
Íslandi, Ólafi Ragnari Grímssyni,
forseta Íslands, og fulltrúum rúss-
neskra og íslenskra sjómanna frá
stríðsárunum. Styttan nefnist Von
og er gerð af Vladímír Súrovtsev,
einum þekktasta myndhöggvara
Rússa. Er hún reist til minningar
um fallna þátttakendur í sigl-
ingum skipalesta á stríðsárunum.
Að athöfn lokinni fór guðsþjón-
usta fram í Fossvogskirkju. Við-
staddir voru sendiherrar erlendra
ríkja, fulltrúar íslenskra stjórn-
valda, Rússar búsettir á Íslandi og
nokkrir aðstandendur þeirra ís-
lensku sjómanna sem fórust í
stríðinu. Fengu fimm fjölskyldur
afhent virðingarmerki af því til-
efni í gær.
Minntust látinna
sjómanna úr stríðinu
Morgunblaðið/Golli
ÁRNI Magnússon félagsmálaráðherra segir mik-
ilvægt að rödd eldri borgara heyrist og að þeir fái
sjálfir að hafa áhrif á mótun og skipulagningu þjón-
ustu sem þeim sé ætluð, á landsfundi Landssam-
bands eldri borgara sem hófst í gær, en fundurinn
er haldinn annað hvert ár. Varðandi félagslegar að-
stæður eldri borgara segir Árni að það hljóti að
verða stefna ríkis og sveitarfélaga til framtíðar að
aldraðir, sem ekki geta lengur búið heima og flytj-
ast á dvalarheimili, fái þar einstaklingsaðstöðu og
aukið einkarými. „Það er ekki sanngjarnt að bjóða
fólki að deila herbergi með ókunnugum undir þess-
um kringumstæðum.“
Fulltrúar félaga eldri borgara tjáðu sig um hin
ýmsu málefni aldraðra en þar ber einna hæst kraf-
an um hækkun frítekjumarka og hækkun grunnlíf-
eyris, sem verði undanþegin skatti.
Árni benti á þá staðreynd að eldri borgurum
væri að fjölga og að atvinnuþátttaka eldra fólks á
vinnumarkaði væri mikil, og umtalsvert meiri en
hjá nágrannaþjóðum okkar. Einnig skæru Íslend-
ingar sig verulega úr í alþjóðlegum samanburði.
Ljóst væri að aldurinn hefði mismunandi áhrif á
lífsstíl fólks. Aldraðir ættu það þó allir sameigin-
legt að fara á eftirlaun 67 ára gömul og almennt
væri ekki gert ráð fyrir öðru en að fólk ynni en til
sjötugs. Árni segir lífeyrismálin vera einn stærsta
þáttinn sem hafi áhrif á málefni aldraðra. „Það
virðist vera að þær breytingar sem gerðar hafa
verið á vettvangi lífeyrismála hér á landi undan-
farna áratugi hafi verið skynsamlegar og muni
stuðla að auknum lífsgæðum eldri borgara hér á
landi í framtíðinni.“
Almannatryggingar að hluta
til félagsmálaráðuneytis
Í ræðu sinni vék Árni að þeirri umræðu að hugs-
anlega flytjist almannatryggingar að hluta til frá
heilbrigðisráðuneytinu til félagsmálaráðuneytis-
ins. T.d. hafi verið skoðaðir kostir og gallar við að
flytja ákveðinn hluta starfsemi Tryggingastofnun-
ar ríkisins til félagsmálaráðuneytisins. „Reyndar
kæmi vel til greina, frá mínum bæjardyrum séð, að
sameina þessi ráðuneyti að hluta til undir hatti vel-
ferðarhugtaksins – en það er önnur saga,“ sagði
Árni og bætti því við að hann vildi sem félagsmála-
ráðherra fá tækifæri til þess að móta með eldri
borgurum heildstæða stefnu gagnvart þeim fjöl-
menna hópi.
Landsfundur eldri borgara heldur áfram í dag
og mun Karl Steinar Guðnason, forstjóri Trygg-
ingastofnunar ríkisins, flytja erindi. Um 130
fulltrúar taka þátt í fundarhöldunum en sambandið
er heildarsamtök 53 félaga eldri borgara um land
allt. Fundurinn er haldinn á Kaffi Reykjavík.
Félagsmálaráðherra ávarpaði landsfund Landssambands eldri borgara
Aldraðir sem ekki geta búið
heima fái einstaklingsaðstöðu
Morgunblaðið/Eyþór
Benedikt Davíðsson, formaður Landssambands
eldri borgara, ávarpaði landsfundinn í gær.
Eftir Jón Pétur Jónsson
jonpetur@mbl.is