Tíminn - 23.02.1975, Blaðsíða 18

Tíminn - 23.02.1975, Blaðsíða 18
18 TÍMINN Sunnudagur 23. febrúar 1975 IZHlfftTfTRnffli Guðmundur Hjartarson og Ingi R. Helgason Furðulegar getsakir Furðulegt er að lesa skrif stjórnarandstöðublaðanna um gengisfellinguna. Af þeim mætti helzt ráða, að hér færi með völd rikisstjórn, sem vildi skapa sem mestan stéttarmun og búa sem verst að þeim, sem lakast eru settir. Ótrúlegt er, að þessi skrif blekki marga. Hafi nokkurn tima verið ljóst, að gengisfelling hafi verið óhjákvæmileg, þá er það nii. Á tæpu ári hefur kaupmáttur út- flutningstekna þjóðarinnar rýrn- að um 30%. Á sama tima hefur viðskiptahallinn út á við numið um 16 milljörðum króna. Gjald- eyrisvarasjóður þjóðarinnar er þurrausinn. Eftirspurnin eftir er- lendum gjaldeyri hefur samt haldizt áfram. Undir slíkum kringumstæðum var óhjákvæm- ilegt að gripa til skjótra og rót- tækra aðgerða. Að sjálfsögðu má segja, að fleiri leiðir hefðu getað komið til greina. Einkum má nefna I þvi sambandi svokallaða niður- færsluleið, þ.e. lækkun á kaup- gjaldi og verölagi, og svokallaða millifærsluleiö þ.e. skattaálögur eða gjaldeyrisskatt, sem er not- aður til uppbóta. Báðum þessum leiðum fylgir sama kjaraskerð- ingin fyrir launþega og gengis- fellingu. Gengislækkunin var valin nú sökum þess, að hún var fljótvirk- ust i framkvæmd. Hún var valin sökum þess, að hún er likleg til að koma i veg fyrir stöðvun útflutn- ingsatvinnuveganna og til að draga úr gjaldeyrishallanum. Ef ekki hefði verið gripið til hennar, myndi stórfellt atvinnuleysi hafa komið til sögu, sem hvarvetna hefur bitnað mest á þeim, sem lökust hafa kjörin, og sizt mættu við slikum skakkaföllum. Engum mun það ljósara en Framsóknarmönnum, að gengis- lækkun ein getur aldrei orðið nein varanleg lækning. Gengislækkun er jafnan neyðarúrræði, sem óhjákvæmilegt getur verið að gripa til til að afstýra öðru verra. Ef samfara gengisfellingu fylgja hins vegar nauðsynlegar hliðar- ráðstafanir, getur hún komið að haldi. Nú veltur þvi mest á þvi, að i framhaldi af gengisfellingunni verði gerðar nauðsynlegar við- bótarráðstafanir. Mikilyægasti þáttur þeirra eru láglaunabæt- urnar. Áróðurinn um hnefahöggið Það er eitt dæmið um hinn furðulega málflutning stjórnar- andstöðublaðanna, að gengisfell- ing sé hnefahögg i andlit verka- lýðshreyfingarinnar. Þéssir menn gleyma því, að það var ein- mitt ósk verkalýðshreyfingarinn- ar aö hun fengi vitneskju um efnahagsaðgerðir rikisstjórnar- innar áður en gengið væri til endanlegra samninga við at- vinnurekendur og rlkisvaldið. Þetta var eðlileg ósk, þvi að til Htils var að semja, ef gengisfell- ing eöa önnur slfk aögerð fylgdi strax á eftir. Við þessum óskum hefur rikisstjórnin nú orðið og lýst yfir jafnframt, aö hún telji eðlilegt I framhaldi af gengis- lækkuninni, að samið verði um auknar bætur til láglaunastétt- anna, ásamt auknum bótum til lifseyrisþega. Það er nú næsti þáttur þessara mála, að launþeg- ar og atvinnurekendur reyni að ná samkomulagi um þetta efni, og að þvi leyti standa báðir þessir aðilar nú betur að vigi, að þeir vita um fyrirætlun rikisstjórnar- innar. Það mun velta mest á þessum viöræöum milli launafólks og at- vinnurekenda, hvort gengisfell- ingin og tilheyrandi hliðarráð- stafanir ná tilgangi sinum. Ef vel á aö fara, þarf nú að nást sam- staða um þau tvö höfuðverkefni, að tryggja atvinnuöryggið og hlut sitt. Þá hafði vinstri stjórn farið með völd i rúm tvö ár. Sumarið 1958 höfðu sjálfstæðismenn fengið hægri krata og Moskvu-kommún- ista i lið með sér til að koma fram óraunhæfri grunnkaupshækkun. Um haustið varð þvl að gera efnahagsráðstafanir. Þá skarst Alþýðubandalagið úr leik og rauf stjórnina. I kjölfar þess kom 12 ára timabil viðreisnarstjórnar- innar svonefndu. Nú i sumar lék Alþýðubanda lagið þennan leik i þriðja sinn. Rétt er að geta þess, að hinir ábyrgari foringjar Alþýðubanda- lagsins voru þessu andvigir og sennilega hafa þeir Lúðvik Jósefsson og Magnús Kjartans- son verið i þeim hópi. En þeir létu undan hinum ábyrgðarminni. Óbreyttir liðsmenn Alþýðubanda- lagsins voru hér ekki neitt spuröir ráða, enda hefði þá farið á aðra leið. Gróttuviti láglaunafólksins, eins vel og hægt er við rikjandi kringumstæður. Hvað vilja þeir? A sama tima og áróðursmenn stjórnarandstöðuflokkanna deila á gengisfellinguna, forðast þeir að benda á nokkur úrræði önnur, sem hefðu getað komið i veg fyrir stöðvun atvinnuveganna, og hefðu haft minni kjaraskerðingu I för með sér. Þetta forðast þeir, eins og heitan eid. Þjóðviljinn hefur allajafnan haft forustuna I þessum ábyrgð- arlausu skrifum, en seinustu dag- ana virðist Alþýðublaðið sjá það helzt til raða til að endurlifga Al- þýöuflokkinn, að ganga jafnve.l feti lengra en Þjóðviljinn i gifur- yrðum. Þannig lætur Alþýðublað- ið nu eins og Alþyðuflokkurinn sé mikill talsmaður láglaunastétt- anna. I þvi sambandi er þess þó skemmzt að minnast, að þegar gengið var fellt 1967 og 1968, voru ekki neinar ráðstafanir gerðar til að tryggja hlut láglaunastétt- anna, öfugt við það, sem reynt er að gera nú. Þá mundu þeir Bene- dikt Gröndal og Gylfi Þ. Gislason ekki eftir láglaunastéttunum. Þvert á móti stóðu þeir að þvi i sambandi við gengisfellinguna 1967 að afnema lög um visitölu- bætur, jafnt hjá þeim láglaunuðu sem hálaunuðu. Sú var afstaða Alþýðuflokksins, þegar hann var i rlkisstjórn. En illa ferst stjórnarandstæö- ingum að gagnrýna gengisfelling- una meðan þeir treysta sér ekki til að benda á aðra leið, sem fylgt hefði minni kjaraskerðing og hefði komið að svipuðum notum til að tryggja afkomuöryggið. Sama stefnan Skrif Þjóöviljans eru ekki sízt furðuleg af þeirri ástæðu, að Alþýðubandalagið fylgdi þeim úr- ræöum, sem nuv. ríkisstjórn hefur beitt, meðan það tók þátt i rikisstjórn. Núverandi ríkisstjórn gllmir við sömu erfiðleikana og vinstri stjórnin, að þvi breyttu að þessir erfiðleikar hafa enn magnazt, bæði af völdum er- lendra verðbreytinga og grunn- kauþshækkanarina á siðast liðn- um vetri. Þetta var fyrirsjáanlegt á siðastliðnu sumri, þegar rætt var um endurreisn vinstri stjórn- arinnar, og réðþað mestu um að hinir ábyrgðarminni forustu- menn Alþýðúbandalagsins létu það skerast úr leik. Þeir óttuðust að þvi gætu fylgt óvinsældir að glíma við vandann. 1 höfuödrátt- Timamynd Gunnar. um hefur núverandi rfkisstjórn beitt sömu úrræðum og vinstri stjórnin gerði, eða var búin að marka, áður en hún fór frá. Núv. stjórn hefur skert vísitölu- bætur, eins og vinstri stjórnin gerði með bráðabirgðalögum á siöast liðnu vori. Hún hefur lækk- að gengið, eins og vinstri stjórnin geröi haustið 1972, og siðar með þvi að auðvelda aukið gengissig. Núv. stjórn hefiir hækkað sölu- skattinn nokkuð, hækkað nokkuð bensinsk. og lagt verðjöfnunar gjald á raforku til þess að tryggja nægilegt fjármagn til aðkallandi framkvæmda og kjarajöfnunar. Allar þessar skattahækkanir var Alþýðubandalagið búið að fallast á i tið vinstri stjórnarinnar, þótt þær næðu ekki fram að ganga sökum stöðvunarvalds og þáver- andi stjórnarandstöðu I neðri deild. Þannig má rekja það, að núverandi rikisstjórn hefur enn ekki gert neitt það i efnahags- málum, sem vinstri stjórnin og flokkar hennar voru ekki búnir að framkvæma eða leggja drög að á einn eða annan hátt. Þvi er óhætt að fullyrða, að svo að segja allt það, sem núverandi rfkisstjórn hefur aðhafzt I efnahagsmálum til þessa, hefði verið gert, ef vinstri stjórn hefði verið áfram við völd. Þetta er hægt að fullyrða vegna þeirra aðgerða, sem hún var búin að framkvæma og vegna þeirrar stefnu, sem flokkar henn- ar voru búnir að móta i stjórnar- myndunarviðræðunum á síðast liðnu sumri. Þess vegna er furðulegt að hlusta nú á talsmenn Alþýðu- bandalagsins og lesa stjórnmála- skrif Þjóðviljans. Nær allur áróð- ur þessara aðila beinist nú að þvi að ófrægja þá stefnu, sem þeir fylgdu á meðan þeir stóðu að vinstri stjórninni. Þrisvar sinnum Það hefur nú gerzt þrisvar sinnum, að Alþýðubandalagið hefur skorazt undan stjórnarþátt- töku, þegar erfiöleikar i efna- hagsmálum hafa farið vaxandi. Raunar hét það Sameiningar- flokkur alþýðu — Sósialistaflokk- urinn, þegar það lék þann leik i fyrsta sinn. Það stóð aö nýsköp- unarstjórninni svonefndu, sem hér kom til valda 1944. Þá átti þjóðin gildari gjaldeyrissjóði en nokkru sinni fyrr og siðar. Eftir tvö ár var hann farinn i súginn vegna hóflausrar eyöslu. Þá hljóp Alþýðubandalagiðúr stjórninni. í annað sinn gerist þetta haustið 1958, þegar Alþýðubandalagiö haföi tekið upp núverandi nafn Guðmundur Játningar Sá háttur virðist nú aftur kom- inn til sögu hjá Alþýðubandalag- inu, að forystumenn þess séu látnir afneita fyrri verkum sln- um, ef þau stangast eitthvað á við „linuna", sem búið er að ákveða. Slíkar syndajátningar voru al- gengar I kaþólskum sið áður fyrr, og urðu einnig algengar I Sovét- rikjunum á stjórnarárum Stalins. Þannig er nú Ragnar Arnalds' hvað eftir annað látinn ómerkja fyrstu frásögu slna af slitum við- ræðnanna um myndun nýrrar vinstri stjórnar á siðastl. sumri. Ragnar kenndi þá Alþýðuflokkn- um fyrstog fremst um, að slitnaði upp úr viðræðunum. Þjóðviljinn birti þá fyrirsögn með stærsta letri sinu til að staðfesta þennan framburð Ragnars. Nú þykir það hins vegar ekki lengur henta að halda þessu fram. Nú er búið að ákveða I æðsta ráði flokksins að kenna Framsóknarflokknum um, að viðræðurnar fóru út um þúfur. Þess vegna verður Ragnar að fara að skrifa söguna upp á ný og ógilda það, sem hann hefur áður sagt. I hinni nýju sögu Ragnars er Alþýðuflokkurinn litið eða ekkert nefndur, þótt hann væri áður tal- inn sökudólgurinn. Nú snýst sag- an orðið nær eingöngu um Fram- sóknarflokkinn. I tilefni af þessari nýju útgáfu Ragnars skal aðeins visað til upp- runalegrar frásagnar hans og Gylfa Þ. Gislasonar. Þær bera það ljóst með sér, að viðræðurnar um vinstri stjórn strönduðu á sameiginlegum óvilja þeirra afla, sem mestu réðu i Alþýðubanda- laginu og Alþýðuflokknum. Báð- um var það sameiginlegt að vilja ekki bera ábyrgð á stjórn á erfið- um timum. Grár leikur En svo mjög sem æðsta ráð Alþýðubandalagsins lætur nú Ragnar Arnalds afneita fyrri frá- sögnum og orðum, þá er þó Magnús Kjartansson enn gráleg- ar leikinn I sambandi við fyrir- hugaða málmblendiverksmiöju i Hvalfirði. Magnús Kjartansson á ótvirætt þann heiður, að hafa haft forustu um þetta mál og lagt megingrundvöll að þvi samnings- uppkasti, sem hefur verið gert við ameriska málmblendihringinn. I þessu uppkasti er að finna margt, sem er til lofs Magnúsi og þeim, sem hafa unnið að þessu máli með honum. Það var llka vitan- legt, að fyrir réttu ári voru allir þingmenn Alþýðubandalagsins þessu máli fylgjandi nema tveir. Nú hefur hins vegar verið snúið við blaðinu og ákveðið að Alþýðu- bandalagið verði á móti málinu. Magnúsi Kjartanssyni hafa þvi verið settir þeir kostir að snúast gegn þvi eða að hljóta bannfær- ingu æðsta ráðsins. Magnús hefur kosið sama kost og Ragnar Arn- alds. Hann vitnar nú orðið gegn þvi máli, sem hann er höfundur að, en það má Magnús eiga, að hann gerir það á þann hátt, að augljóst er, að honum er það óljtift. Sama verður vart sagt um Ragnar. En báðir beygja þeir sig undir flokksagann. Innan Alþýðubandalagsins eru hins vegar til sjálfstæðari menn, sem ekki láta beygja sig undir flokksagann, og eru nógu sterkir til að liita ekki neinum fyrirmæl- um. Einn þessara manna er Guð- mundur Hjartarson, sem greiddi atkvæði með gengisfellingunni I stjórn Seðlabankans, þvi að hann taldi það skásta úrræðið, eins og komið var. Guðmundur Hjartarson hefur um langt skeið verið talinn af flokksbræðrum sinum mestur fjármálamaður þeirra og þvi fengið það hlutverk að sjá öðrum fremur um fjárreiður flokksins. Það var þvf ekki neitt undarlegt þótt Lúðvik Jósefsson skipaði hann bankastjóra Seðlabankans. Eftir vandlega athugun sá Lúðvik ekki annan innan flokksins, hæf- ari til að gegna þessari stöðu, sakir gáfna og reynslu. Guðmundur brást ekki þvl mati Lúðviks, að hann væri glöggur fjármálamaður, þegar hann greiddi atkvæði með gengisfell- ingunni á dögunum. Að sjálfsögðu gerði hann það ekki ánægður frekar en aörir, en sem reyndur fjáraflamaður gerði hann sér þess grein, að ekki var um annan skárri kost að ræða. Hjáseta Inga R. Það er ótvirættt, að næst Guð- mundi Hjartarsyni hefur Ingi R. Helgason verið mesti fjármála- sérfræðingur Alþýðubandalags- ins. Hann hefur átt þátt I flestum eða öllum fjármálafyrirtækjum, sem tengd hafa verið Alþýðu- bandalaginu á einhvern hátt, en þegar rætt er hér um Alþýðu- bandalagið, er jöfnum höndum átt við Sameiningarflokk alþýðu — Sósialistaflokkinn. Traust sitt á fjármálahyggindi Inga R. Helga- sonar hefur svo Alþýðubandalag- ið sýnt með þvi að gera hann að fulltnia slnum i bankaráði Seðla- bankans. Þar tók Ingi R. þá af- stöðu, þegar fjallað var um gengisfellinguna, að hann lét skjalfesta bókun, sem fól I sér allskonar vangaveltur um að gengisfelling gæti verið varasöm. Bókunin var lesin upp I útvarpi og birt i Þjóðviljanum. Af henni kunna ýmsir að hafa dregið þá ályktun, að Ingi R. hafi greitt at- kvæði gegn gengisfellingunni. En svo var ekki. Ingi R. sat hjá við atkvæðagreiðsluna. Hann vildi ekki taka á sig þá ábyrgð að vera á móti gengisfellingunni, þótt hann teldi hana varasama. Staða Alþýðubandalagsins er nú þannig, að tveir mestu fjár- málamenn þess, Guðmundur Hjartarson og Ingi R. Helgason, hafa neitað að fylgja þeirri flokkslinu að vera á móti gengis- fellingunni. Þeir fylgja al'rarn sömu stefnu og Lúðvik Jósefsson og Magmis Kjartansson höfðu i vinstri stjórninni og höfðu enn I sambandi við stjórnarmyndunar- viðræðurnar á siðastl. sumri, þegar þeir viðurkenndu að nokk- ur gengisfelling væri óhjákvæmi- leg. Efnahagsvandinn var þó ekki orðinn eins hrikalegur þá og nú. Óróaliðið i Alþýðubandalaginu, sem hefur knúið fram játningar þeirra Ragnars og Magniisar, vilja nú beita þá Guðmund og Inga R. sömu tökum, en þeir munu neita öllum slikum synda- játningum, enda telja sig ekki hafa gert annað en að fylgja fram sömu stefnunni og Alþýðubanda- lagið hafði meðan það tók þátt i vinstri stjórninni. Tveir mestu fjármálamenn Alþýðubandalagsins hafa þannig sniiizt gegn hinni nýju stefnú. þess i gengisfellingarmálinu. Hvernig vill Þjóðviljinn skýra það? Er af- staða þeirra Guðmundar og Inga R. sprottin af þeim illa ásetningi, að þeir vilji auka stéttaskiptingu eða skerða kjör láglaunafólks, eins og Þjóðviljinn ætlar ráðherr- unum, eða byggist afstaða þeirra einfaldlega á þvi að þeir telja þetta,þrátt fyrir allt, beztu leiðina til að tryggja áfram öryggið? Þ.Þ.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.