Tíminn - 20.04.1975, Blaðsíða 7

Tíminn - 20.04.1975, Blaðsíða 7
Sunnudagur 20. apríl 1975. TÍMINN flWltt' Fyrir daga námsleiðans Magnús Sveinsson: HVÍTARBAKKASKÓLINN 196S1931 178 bls. Prentun: Prent- smiöja Arna Valdemarssonar h.f. Reykjavik 1974. ÁRIÐ 1905 voru skóla- og fræðslumál Islendinga mjög með öðrum hætti en siðar varð. Þá var skólaganga hamingja, sem ungt fólk dreymdi um, orðið námsleiði var ekki komið inn i islenzka tungu, og yfir- gnæfandi meirihluti þeirra, sem brutust menntaveginn, gerði það vegna þess, að þá hungraði og þyrsti eftir fróðleik. Þdtt sii skoðun væri þá enn utbreidd I landinu, að bókvitið yrði ekki i- askana látið, fer ekki á milli mála, að einmitt þess-eldmdður . og óslökkvandi menntaþrá ungs fólks hefur verið ein helzta lyftistöne, og hvatning margra þeirra frumherja fslenzkra skólamála, sem ruddu brautina og lyftu Grettistökum, oft við hinar fátæklegustu ytri að- stæður. Einn slikra afbragðsmanna var Sigurður Þórólfsson, sá er stofnaði Hvitárbakkaskólann I Borgarfirði árið 1905, en eins og mörgum mun kunnugt, varð hann undanfari héraðsskólans að Reykholti, þótt auðvitað sé nú margt orðið ólikt þvi sem var fyrir sjötíu árum. Nií hefur Magnús Sveinsson kennari, einn af nemendum Hvítárbakkaskólans, skrifað bdk um þessa gagnmerku menntastofnun, tilurð hennar og sögu, og um þá starfshætti, sem þar riktu. Þetta er stórfróðleg bdk og einkar læsilega skrifuð. Fyrsti þáttur bdkarinnar heitir Drög að sögu Hvitár- bakkaskólans, upphaf skóla- seturs. Þessi bókarhluti skiptist svo í margar smærri einingar, og veita kaflafyrirsagnir strax nokkra hugmynd um innihaldið. Hér kemur langt nafn á stuttri grein (og hefði greinin gjarnan mátt vera lengri, þvi að hún er gdð): „Sigurður Þórólfsson skólastjóri Hvítárbakkaskdlans 1905-'20. Brautryðjandi lýðhá- skólastefnunnar." Þá er grein sem heitir „Stjórn skóla og dag- legt lif", grein, sem heitir „Félagsllf", o. m. fl. Nokkrir fyrrverandi nemendur Hvitár- bakkaskdlans hafa skrifað um hann greinar fyrr á árum, m.a. Helgi Hjörvar, Jón Ivarsson og Skiili Þorsteinsson, fyrrum námsstjóri. Allar þessar greinar eru birtar I bók MagnUsar Sveinssonar, og er að þeim hinn mesti fengur. En meginefni bókarinnar hefur Magnús sjálfur skrifað. Þegar rakin er saga slikrar menntastofnunar, hlýtur óhjá- kvæmilega að kenna margra grasa, og er auðvitað vonlaust að tina það allt til I einni blaða- grein. Auðséð er á öllu, að Sigurður Þórdlfsson hefur verið frábær skólamaður. Hann kenndi nær eingöngu með fyrirlestrum, en próf hafði hann engin (og trii- lega hefði honum seint dottið i hugaðkrefjaststudentsprdfs af ungu fdlk'i, áður en það fengi leyfi til þess að læra barna- gæzlu).Hitt er vlst, að Sigurður Þórdlfsson hefur reynt að koma hverjum manni, sem með hon- um var, til nokkurs þroska, eins og sagt var um annán ágætis- mann.sem uppi var öldum fyrr. Og það þykist undirritaður hafa eftir bæði mörgum heimildum og traustum, að sérhver nemandi Hvitárbakkaskdlans hafi minnzt hans með dskoraðri virðingu og þökk, og er bdk Magniísar Sveinssonar reyndar þar einn ljdsasti vottur- inn. Hún angar öll af slikum tilfinningum til þessarar merku menntastofnunar. Næst ber að nefna nemenda- talið, sem eðlilega tekur veru- legt riim I þessari bdk. Eðli sinu samkvæmt er þar mest megnis um þurra upptalningu manna- nafna og ártala að ræða, þdtt æviatriða nemenda sé að nokkru getið. Mun mörgum þykja ekki dfrdðlegt að sjá, hverjir af þjdðkunnum ís- lendingum hafa stundaðnám að Hvitárbakka. Hér að framan var minnzt á Helga Hjörvar, Jdn Ivarsson og Skiila Þor- steinsson, en þegar lengur er lesið, bætast i hdpirin nöfn eins og Stefán Jdnsson, fyrrum námsstjdri, Hallgrimur Jdnas- son, kennari og rithöfundur. og Ásgeir Ásgeirsson, skrifstofu- stjdri Vegamálaskrifstofunnar. — Mér þykir liklegt, að margir sem gaman hafa af því að grúska I æviatriðum samferða- manna sinna, eigi oft eftir að fletta upp I þessum kafla bdkarinnar um Hvitárbakka- skdlann. Þá er komið að þeim kafla þessa rits, sem ber nafnið Hvit- bekkingar á ritvelli. 1 Hvltár- bakkaskdlanum var jafnan gefið Ut handskrifað skdlablað. A dögum Sigurðar Þdrdlfssonar hét það Loki, siðar var nafninu breytt, og hét blaðið þá Mimir, en haustið 1929 kom tii sdgunnar blað, sem hét „Bláu augun", og skyldi eingöngu helgað skrýtl- um og grínkyæðum. Það, sem Magnús Sveinsson tlnir saman úr þessum gömlu skólablöbum, er ab sjálfsögðu ærið misjafnt að gæðum frá sjdnarmiði listarinnar, e,n dneitanlega er harla gaman að lesa það sem þetta unga fdlk (sem nú er flest orðið gamalt) hefur að segja, og bera það síðan saman við andlegar af- urðir þess fdlks, sem nú er að vaxa úr grasi. En hér skal enginn mannjöfnuður uppi hafður, og „I öngva urð farið til að kasta steinum ". Sá er ljdður á ritmennsku hvltbekkinga, að flestir skrifa þeir undir dulnefnum. Þd eru þarna birt tvö kvæði, sem ekki er svo ástatt um. Þorgeir Sveinbjarnarson á þar langt kvæði, kveðið á skemmti- samkomu á Hvitárbakka vet- urlnn 1929-'30, og er það ekki tekið ur blöðum skdlans, og btíkin endar á ljóði eftir Halldóru B. Björnsson.Nefnist það Hvltárbakki-Reykholt, og er ort 20. júni 1930. Námsmey i Hvítárbakkaskóla, sem kallar sig Svölu, á þarna tvö kvæði, og heitir annað þeirra Fyrst er allt frægast, en hitt í rökkurfaðmi. Svo vel vill til, að við vitum, að Svala er engin önnur en Hallddra B. Björnsson skáld- kona, þvi að ljóð hennar Fyrst er allt frægast birtist siðar I ljdðum hennar, sem komu út árið 1949. Það er þar (á bls. 13) en að visu allnokkuð breytt. Þannig er bdk Magnúsar Sveinssonar hinn ánægjulegasti lestur, allt þangað til farið er að lesa hana i þvi augnamiði, að gá að prentvillum, en þvi miður kemur þá annað upp, þvi að prdfarkalesturinn er hvergi nærri nógu gdður. Við tiltölu- lega fljtítlegan yfirlestur fann ég hvorki meira né minna en fimmtán villur, og það er dneitanlega helzt til mikið i bdk, sem aðeins telur ellefu arkir. Þegar prentvillurnar eru orðnar miklu fleiri en arkirnar, er lesandanum talsverð vorkunn, þtítt hann fari að dkyrrast i sæti slnu. Það getur varla talizt nein höfuðsynd, þótt höfuðbdl sé kallað höfuðbál, einsoggert er við efstu greinarskil á bls. 15, eða þótt stafur trobi sér enda orðs, þannig að „störf" verður störfg(bls. 22). En þegar það gerist, sem lesa má nálægt kaflaskiptum á bls. 72, fer tíneitanlega nokkuð að harðan á dalnum. Þar stendur þetta: ,,t hdpi gamalla nemenda eru mörg þekkt skáld og rit- höfundar, má þar nefna Kristmann Guðmundsson, Hallddru B. Björnsson, Helga Hjörvar, Hallgrím Jónasson og margir fleiri." (Leturbreyting mln. VS). Og á bls. 36 stendur eftirfarandi: „Það, sem hér fer á eftir varðandi Hvitárbakka- eignina og stofnun hlutafélags, er að mestu leyti farið eftir greinargerð Andrésar Eyjtílfs- soriar, fyrrverandi alþingis- manns i- Siðumúla." Þessi setning er rangt mynduð, það hljtíta allir að sjá, sem lesa hana opnum augum. Þessar tvær siðast töldu villur stafa auðvitað ekki af þvi að Magnus Sveinsson kennari geti ekki skrifaðbetur. Siðuren svo. Hér er engu öðru um að kenna en þarflausri óvandvirkni, — hver eða hverjir sem bera ábyrgð á henni. — Hér skulu ekki nefndar fleiri villur, enda er lesendum i lófa lagið að finna þær af eigin rammleik, meðal annars á bls. 38, 71, 74 og 79 — að ógleymdum sjálfum loka- orðum höfundar á öftustu les- málssiðu, þar sem orðið „dánarár" er haft i eintölu I staðinn fyrir fleirtölu, sem hefði verið hið rétta. En þdtt þannig megi sitthvað finna að ytra frágangi þessarar bdkar Magnúsar Sveinssonar, þá stendur hitt eftir, að hún hef- ur marga hluti til sins ágætis. HUn er stdrmerk heimild um sktíla, sem hdfst á legg við erfiöar aðstæður, en átti eftir að bera rikulegan ávöxt — I einu sögurikasta og menningar- auðugasta héraði þessa lands. -VS. Skoda-eigendur AUSTURLANDI Þar sem Varahlutaverzlun Gunnars Gunnarssonar, Egilsstöðum hefur tekið að sér söluumboð og vara- hlutaþjónustu fyrir Skoda og Tatra bifreiðir fyrir Norður- og Suður-Múlasýslu, er viðskiptavinum vor- um, svo og væntanlegum bifreiðakaupendum bent á að snúa sér til Varahlutaverzlunar Gunnars Gunnars- sonar, Egilsstöðum, með alla fyrirgreiðslu, vara- hlutaþjónustu, svo og aðra þjónustu. Væntum við þess, að viðskiptavinir vorir á Austur- landi muni framvegis njóta bættrar þjónustu með staðsetningu varahlutabirgða fyrir Skoda bifreiðir á Egilsstöðum. TÉKKNESKA BIFREIÐAUMBOÐIÐ Á ÍSLANDI H.F. AUBBREKKU 44-6 SiMI 42600 KÓPAV0GI VARAHLUTAVERZLUN GUNNARS GUNNARSSONAR Egilsstöðum — Sími 1158 Bifreiðaeigendur AUSTURLANDI Varahlutaverzlun Gunnars Gunnarssonar, Egilsstöðum, hefur tekið að sér söluumboð fyrir anuun hjólbarða á Austurlandi og mun framvegis hafa fyrirliggjandi hjólbarða fyrir fólks-, jeppa- og vörubifreiðir TEKKNESKA BIFREIÐAUMBOÐIÐ Á ÍSLANDI H.F. AUÐBREKKU 44-6 SlMI 42600 KÖPAV0GI VARAHLUTAVERZLUN GUNNARS GUNNARSSONAR Egilsstöðum — Sími 1158

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.