Tíminn - 20.04.1975, Blaðsíða 31

Tíminn - 20.04.1975, Blaðsíða 31
Sunnudagur 20. aprfl 1975. TÍMINN 31 Hljóðabunga, vestfirzkt trma- rit, 1. hefti — marz 1975. Þannig er titillinn. I ávarpi til bænda er svo sagt: „Meö hækkandi sól gerast ævintýr, . bræður og sytur. Blaöið Hljóðabunga er eitt af þessum ævintýrum, gefið út af hópi manna, sem langar til að lifga upp á mannlif á Vest- f jörum.....Ef undirtektir verða sæmilegar á blaðið að koma út tvisvar á ári, og kemur þá annaö tölublað aö hausti." Þetta er auðvitað áminning fyrir hugsjónamenn að festa fé sitt f þessu riti. Eigi ritið fyrir sér aldur, er mikils virð.i að eiga þaö frá stofni og vanta ekki fyrsta heftið. Verði hins vegar lítið framhald á Utgáfunni, eiga menn fágætt hefti og sjálfsagt eftirsótt af hálfu safnaranna, þegar fram liða stundir. Mér viröist að það séu einkum menn Menntaskólans á Isafirði sem standa að þessari Utgáfu. Af þvi tilefni mætti skrifa hugleiðingu um áhrif þeirrar stofnunar á andlegt Hf í héraðinu, þó að þvi sé sleppt hér. Annað er það, að bera á borð eitthvaö af hug- leiöingum sínum Ut frá því sem hinir ungu leggja til máls. Þetta hefti birtir viðtöl við tvo Isfiröinga. Guðjón Friðriksson hefur fært I letur viðtal við Jón Jónsson skraddara, og er þetta fyrri hluti þess. Þar segir Jón frá yngri árum sínum og kynn- um við norska hvalveiðimenn, m.a., en hann er frá Höföa i Dýrafirði, dóttursonur Sighvats Grimssonar Borgfirðings. Frá- sögn Jóns er hispurslaus og létt. Hitt viðtaliðer við Ragnar H. Ragnars og heitir: Frelsið, menningin og nútíminn. Ragnar er gáfaður maður, sjálfstæður og einarður i skoðunum og hirðir þar ekki um að feta alltaf alfaraleiðir. Ég á ekki von á þvi að fundnir hefðu verið tveir Is- firðingar, sem gerð væru við umhugsunarverðari og friskari viötöl. Og það er skemtilegt og heilbrigt frjálslyndi að koma á framfæri og varðveita skoðanir ogviðhorf manna, sem stundum eiga samleið með fáum. Það er ekki tiltökumál, þegar ungum mönnum er mikið niðri fyrir, þó að sumir þættir mála séu ekki athugaðir til fullrar hlítar. Þessa þykir mér kenna um grein Grettis Engilberts- sonar um menningarmálin. Menning dregur nafn af manni og táknar það, sem greinir mann frá skepnu, og er þvl engan veginn einskorðuðu við listir og sllkt. Það er umgengnin og sambýlið — þátttaka I lifs- heildinni — sem fyrst og fremst er mælikvarði á menningu. Ef listin glæðir fegurðarskyn, þroskar hugsun eða göfgar tilfinningar, er hún góð. Hlut- verk hennar er að draga ský af augum, sýna staðreyndir, — sannleika. Með þetta I huga virðist mér oröið menningar- neyzla innantómt og efnislltið. Mér er ekki ljóst hvað höfundur á við þegar hann segir: „Áhrif markaðs- þjóðfélagsina á menninguna eru ekki tæmd með þvi að tala um Iþróttamennsku I listum. Það er einnig eitt af sérkennum markaðsþjóðfélagsins að það matar almenning á einföldu menningarrusli, sem er til þess gert að seljast vel. Þar er dregið allt fram, sem orðið get- ur til aö styrkja fólk I trúnni á nUverandi þjóðskipulag, og telja þvl trú um, að tilgangslaust sé að reyna að breyta því. A meðan menningarvitanir sitja I fíla- beinsturninum og tala tungum, þá er alþýðan svæfð með ódýru minkafóðri kapitalismans, og gerð óvirk. Þannig hefur menningunni verið stolið frá alþýðunni." Um hvað er maðurinn að tala? Svo segir þessi ungi maður, að það segi sig sjálft, ,,að fólk sem vinnur 10 tlma á dag, hefur ekki mikla orku aflögu til menningarsköpunar." Hvað skyldi vinnutiminn hafa verið langur hjá Þorvaldi Thoroddsen og Guömundi skáldi MagnUs- syni? Er unga fólkið nU þvi þrekminna en fyrri kynslóð sem það hefur verið betur fóðrað? Svo er talað um einræði, sem rlkti I listsköpun á íslandi. Ég hélt, að það væri töluverð fjölbreytni i þvl sem gert er hér á landi og höfundarnir vilja flokka undir listsköpun. Við eig- um Jakob Hafstein og SUmmara, GuðrUnu frá Lundi og Guðberg, Hallgrím Helgason og poppara o.s.frv. Er þetta hræðilegt einræði? Þar sem „logið er eftir minni" sögnum af Oddi sterka segir: „A alþingishátíðinni á Þing- völlum 1930 var meðal annars framið það sjónarspil, að al- þingismenn skrýddust forn- mannabUningum, og gengu fylktu liði á Lögberg". Þetta er illa logið. Eitt atriði hátíðahaldanna var kallað söguleg sýning. Tveir þjóðfræg- ir prófessorar, Ólafur Lárusson og Sigurður Nordal, höföu tekið saman þátt um fyrsta lögsögu- mannskjör á íslandi. Það voru þeir Olfljótur, Þorsteinn Ing- ólfsson, Hrafn Hængsson, Skallagrlmur, Þorsteinn Ingi- spámaðurinn MUhameð kenndi, er að vísu trú á einn giið, en mótmælir að öðru leyti flestum höfuðatriðum kristindómsins og er blönduð margs konar heimskulegri og skaðlegri hjá- trU og villu". Flest munum við vera sam- mála um það, að kristna trUin sé sums staðar „blönduð heimsku- legri og skaölegri hjátrU og villu". Svo greinir okkur á þeg- ar við förum að styðja það dæm- um. Þaö er stundum sagt, að mað- urinn hafi skapað guð I sinni mynd. Þaö er rétt að þvl leyti, að maðurinn gerir slna guðs- hugmynd eftir þvi hver þorski hans er. Stundum hafa menn hugsað sér guð hégómlegan, metnaðargjarnan, heiftrækinn og jafnveluppstökkan. Auðvitaö er lifið lögmálum háð og lögmál orsaka og afleiðinga ófrávikjan- legt, svo að mönnum hlýtur oft að hefnast fyrir það, sem á und- an er komið. A þvl lærum við I menn og svivirtu hverjir aðra. Raunar segja fornar sögur is- lenzkar frá rógberum og róg- burði. En hvað um það. Ég vil miklu heldur að talað sé illa um mig — þó að ómaklegt væri — en að ég sé stunginn með hnlfi eða drepinn. Það kemur fram I þessari grein, að þrenningarkenningin er eitt af þvi, sem gerir höf- undinn fráhverfan kristinni kirkju. Þaö er ekkert einsdæmi, að trUhneigðir, kristilegir menn felli sig illa við þessa trUarjátn- ingu, sem bUin var til að llkind- um um 150, en mótuð I nUver- andi mynd seint á fimmtu öld, byggö á óskiljanlegri guðfræði, en þó tilraun til málamiðlunar i illvfgum deilum kreddumeist- ara þeirra tima. Raunar er sjaldan farið rétt með þessa fornu játningu I kirkjum lands- ins, heldur sagt „upprisu dauöra" fyrir „upprisu holds- ins". Fornekskjan og kreddurn- ar geta hrakið trUhneigða menn Vestfirzk tímarit mundarson o.s.frv. sem gengu þar I fornmannabuningum, eða Haraldur Björnsson, AgUst Kvaran, Óskár Borg o.s.frv. I gervi þeirra. Um þetta má lesa i bók MagnUsar Jónssonar um Alþingishátiðina. Halldór Þorgeirsson skrifar greinarkorn um BaháitrU. Þetta er athyglisverð grein. Höfundur segir: „Þessi efnishyggja hefur mjög háð andlegri þróun samfé- lagsins. Áhrif trUarbragða hafa minnkað að mun vegna óeining- ar innan þeirra. Truaðir menn hafa skipzt i marga mismun- andi hdpa, hverja öðrum fjand- samlega. Harðvitugar deilur hafa risið um ytri helgisiði og smáatriði, sem ekkert kóma trU við. Þessi óeining skapar for- dóma og ofstæki þar sem menn einangrast innan síns hóps og telja aöra villuráfandi og óguð- lega. Þetta er hörmung og mik- ill skaði, þvl að við vitum öll, að aðeins er til einn Guð, ein trU og eitt mannkyn,". Sjálfsagt er það einhver mesta villa trUmanna þegar þeir hafa talið sig þess um- komna að reikna guðdóminn Ut og mæla hann. Við höfum þó llt- ið að gera með þann guðdóm, sem við getum lokað inni I huga okkar sjálfra. AuðmjUklega skyldum viö taka þeirri áminn- ingu, sem Esajas biskup Tegnér gefur I sáttmálum slnum og mig minnir að þýdd hafi verið svo: „Hvaö veizt þU um himinvegi? huldu ráðin skaparans, mælt þU hefur ennþá eigi undradjUpin kærleikans. Mér hefur skilizt, að Bahál- trU ætti að vera fordómalaus guðstrU, og væri þannig nánast rammi, sem rUmaði alls konar trUarkreddur innan sinna vé- banda, a.m.k. meðan viöhorf til annarra trUflokka væri hóflegt. Hins vegar hef ég ekki orðið var við neitt svo nýtt I kenningum þess safnaðar, að ástæða vfi til að leita þangað frá kristnum fræðum. Nafni minn segir i Hljóðabungu: „Arið 1844 opinberaöi Guð okkur nýjan spámann, spá- mann, sem sameina mun alla heimsbyggðina I trú á einn Guð, koma á alheimseiningu". Ekki sé ég að það sé nokkuð sálartjón, að trUa þessu. Söfn- uðurinn styður þessa kenningu við spádóma I bibliunni, — Danlelsbók og Opinberunarbók- inni — og i Kóraninum. Þá spá- dóma má þó tUlka á ýmsa vegu. Ég hef enga tilhneigingu til að lasta spámenn Baháímanna. Agætilpeirra liggur I þvl að vara við þröngsýni og kreddum og ég held að það sé alls ekki i þeirra anda, aö leggja mikla áherzlu á trUna á þá sjálfa sérstaklega. 1 Helgakveri segir: „MUhameðstrUin, sem fals- hversdagslegu Hfi. Það nær auðvitað engri átt, að hugsa sér guðdómlegar persónur svo hé- gómlega metnaðargjarnar, að þær heimti auömjUka lofgerð og bregðist reiðar við séu þær ekki ávarpaðar með réttu nafni og samkvæmt ákveðnum hirðsið- um. Allt annað er það, að mönn- um er hollt að opna huga sinn fyrirgóðum áhrifum og gera sig móttækilega fyrir stuðning og styk þeirra áhrifaafla, sem eru utan við þá sjálfa. Einu sinni var spurt, hvort réttara væri að tilbiðja guð á þessum staönum eða hinum. Þvi var svarað svo, að guð væri andi og ætti að vera tilbeðinn I anda og sannleika. Þetta er ef til vill afsvar, en þeim, sem spyrja um stað og form, verður lengst- um svarað Ut af þegar þeir mæta sannleikanum. Halldór Þorgeirsson segir, að kirkjan hafi lokið hlutverki sinu. Við vitum auðvitað ekki hvernig kirkjan kann aö meta hlutverk sitt á komandi tímum, eða hvernig hUn tekur verkefni sitt, en hlutverk á hún enn. Og ég þarf að sjá nýjan grein um boð- skap hins nýja siðar til að sjá frumleikann. Það er ekkert nýtt fyrir kristnum mönnum, að ljótt sé að baktala og rægja. Hitt er ekki heldur nýtt fyrir mér, að það sé betra að.bera vopn á mann en baktala þá. Þegar ég var ungur var oft sagt, að til forna hefðu menn barizt drengi- lega við óvini sina, en nU rægðu frá kirkjunni, þegar truin er boðuð viö hlið hennar undir yfir- skini fordómaleysis. Það er þetta sem gerist, þegar Bahái- söfnuöur myndazt á Islandi. „Köld og mörg eru kirkjuboðin, Krists eru létt og fá" sagði höfuðklerkur islenzkrar kristni fyrir síðustu aldamót, séraMatthias.BoðKristseru að vísu ekki létt venjulegum mönn- um, en þau eru einföld og auð- skilin. Hljóðabunga birtir tvær rit- gerðir, sem eru sögulegt yfirlit um merkar félagshreyfingar, samvinnuhreyfinguna og ung- mennafélögin. Vist er það gloppa I almenna menntun, að vita ekki skil á þeim og sögu þeirra. Ritgerðin um ung- mennafélögin er ágætlega gerð og sögulega traust. Þó vatnar i hana að gera grein fyrir skyld- leika ungmennafélaganna við góðtemplararegluna. Honum hefur Htt verið haldið á loft að vísu, en er staðreynd engu að slður. Þegar ég gerðist góð- templari og undirritaði skuld- bindingu reglunnar, þekkti ég þar skuldbindingu U.M.F.t., sem ég kunni orðrétta. Þar var engu breytt nema félagsheitinu. Síðar sá ég að sakamálanefnd sU, sem kosin var samkvæmt lögum ungmennafélagsins, var bein eftirllking af dómnefndum templara. Ákvæðiðumað starfa á kristilegum grundvelli þarf ekki að vera frá stUkunum runnið, — en það gæti verið það. Hitt veit ég ekki hvort þessi á- hrif eru hingað komin gegnum norsku ungmennafélögin. TrU- legt þykir mér það, en "þau eru engu slður frá góðtemplararegl- unni. Þá er enn i Hljóðabungu grein um CIA og samskipti íslands og Bandarlkjanna. Það er slzt að undra, þó að menn geri sér nU ljóst, að stórveldi reyna að hafa áhrif á innanrikismál, þar sem þeim þykir eitthvað við liggja. Furðu lengi hafa menn lokað augum fyrir þvi — margir hverjir. Hins vegar er sums staðar vafasamt orðalag og blær á frásögninni hér. Lltið er gert Ur þætti RUssa og jafnvel talað um Rússagrýlu, en grýla táknar eitthvað, sem hræöir menn en er imyndun ein. I sam- bandi við Marshallaðstoðina er sagt: „En á sviði alþjóðasam- skipta hefur góðmennskan aldrei gilt". Ýmsar tillögur hafa þar verið fluttar af góð- mennsku. Stundum eru menn I forréttindalöndum svo víðsýnir, að þeir sjá sér hag I þvl að bilið sé brUað, rétt eins og auðugur iðjuhöldur veit að hann á allt sitt undir almennri kaupgetu. Margt er lagt til, og enda gert undirhyggjulaust vanþróuðum löndum til viðréttingar. Samt skulum við muna orðtakið „æ sér gjöf til gjalda" og vita meg- um við, að stórveldi finnst mestu skipta, að það verði stór- veldi um aldur og ævi. Það er hægt að vara við undir- róðri og ihlutun framandi stór- veldis án þess að stofna frásögn sinni I tvisýnu með vafasömum fullyrðingum. Hér var nóg til af öruggum staðreyndum. Þessi grein gat verið pottþétt. Hitt megum við svo muna og hug- leiða, að sá reginmunur er þó á, — þrátt fyrir allt — að I Banda- rlkjunum tala menn um ávirð- ingar ríkisstjórnar og stofnana hennar. Þess þarf ekki alls stað- ar. Ýmislegt smælki er til upp- fyllingar og fjölbreytni I ritinu, — mál og myndir. Abyrgðar- maðurinn, Guðjón Friðriksson kennari, þýðir ljóð Ur færeysku. Auk þess eru birt gömul kvæði eftir Stein Steinarr og Guðmund Inga, og kvæði eftir Gunnlaug á Hvilft. Hljóðabunga er hæst á Drangajökli, þar sem bjargið Hrollaugsborg ris yfir jökul- skjöldinn. I pðru lagi er Hljóða- bunga vel valið nafn á þeim vettvangi, þar sem ungir menn kveða sér hljóðs og láta til sina heyra. Það er gaman og gagn- legt að vita hvernig ungir menn hugsa — og engin nauðsyn að við séum þeim að öllu leyti sam- mála. Hér verða hvorir að vita af öðrum. Þvi er mér ánægja að lesa þetta vestfirzka timarit og segja frá þvi. H.Kr. VALI£?ER ifHIÉ AUÐVELT.... VlKUR ELDHOSSKÁPARNIR er stöðluð íslenzk framleiðsla, sem samelnar það tvennt að vera vandaðir og ódýrir. Hannaðir fyrir fslenzkan smekk, og henta f allar stærSlr eldhúsa. Vegna þess að þeir eru byggðir f einingum sem þér getiS valið úr og raSaS saman, og þar með fengiS ySar eigiS eldhús. MeS ótrúlegu litavali f plasti, og fjölmörgum möguleikum f sam- setningu getiS þér gert eldhúsið enn persónulegra. KomiS og skoSIS sýningareldhúsiS á framleiSslustaS. Ef þér komiS meS mál á eldhúsi, eSa teiknlngu, getum við gefið fast verStilboS. Húsgagnaverkstæbí ÞÓRSINGÓLFSSONAR SÚÐAVOGI 44 SÍMI 31360 (gengió inn há Kænuvogi)

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.