Tíminn - 20.04.1975, Blaðsíða 31

Tíminn - 20.04.1975, Blaðsíða 31
Sunnudagur 20. aprfl 1975. TÍMINN 31 Hljóöabunga, vestfirzkt tima- rit, 1. hefti — marz 1975. Þannig er titillinn. t ávarpi til bænda er svo sagt: „Meö hækkandi sól gerast ævintýr, bræður og sytur. Blaðið Hljóðabunga er eitt af þessum ævintýrum, gefið út af hópi manna, sem langar til að llfga upp á mannlif á Vest- fjörum...Ef undirtektir verða sæmilegar á blaðiö að koma út tvisvar á ári, og kemur þá annað tölublaö að hausti.” Þetta er auðvitað áminning fyrir hugsjónamenn að festa fé sitt i þessu riti. Eigi ritið fyrir sér aldur, er mikils viröi að eiga þaö frá stofni og vanta ekki fyrsta heftið. Verði hins vegar litið framhald á útgáfunni, eiga menn fágætt hefti og sjálfsagt eftirsótt af hálfu safnaranna, þegar fram liða stundir. Mér virðist að það séu einkum menn Menntaskólans á Isafirði sem standa aö þessari útgáfu. Af þvi tilefni mætti skrifa hugleiðingu um áhrif þeirrar stofnunar á andlegt lif i héraöinu, þó að þvi sé sleppt hér. Annað er það, að bera á borö eitthvað af hug- leiðingum sfnum út frá þvi sem hinir ungu leggja til máls. Þetta hefti birtir viðtöl við tvo Isfirðinga. Guöjón Friðriksson hefur fært i letur viðtal við Jón Jónsson skraddara, og er þetta fyrri hluti þess. Þar segir Jón frá yngri árum slnum og kynn- um við norska hvalveiðimenn, m.a., en hann er frá Höfða I Dýrafiröi, dóttursonur Sighvats Grimssonar Borgfirðings. Frá- sögn Jóns er hispurslaus og létt. Hitt viðtaliðer við Ragnar H. Ragnars og heitir: Frelsið, menningin og nútiminn. Ragnar er gáfaður maður, sjálfstæður og einarður i skoðunum og hirðir þar ekki um að feta alltaf alfaraleiðir. Ég á ekki von á þvi að fundnir hefðu verið tveir ís- firðingar, sem gerð væru við umhugsunarverðari og friskari viðtöl. Og það er skemtilegt og heilbrigt frjálslyndi að koma á framfæri og varöveita skoðanir og viðhorf manna, sem stundum eiga samleið með fáum. Það er ekki tiltökumál, þegar ungum mönnum er mikið niðri fyrir, þó að sumir þættir mála séu ekki athugaðir til fullrar hlítar. Þessa þykir mér kenna um grein Grettis Engilberts- sonar um menningarmálin. Menning dregur nafn af manni og táknar það, sem greinir mann frá skepnu, og er þvi engan veginn einskorðuðu við listir og slikt. Það er umgengnin og sambýlið — þátttaka í lifs- heildinni — sem fyrst og fremst er mælikvaröi á menningu. Ef listin glæðir feguröarskyn, þroskar hugsun eða göfgar tilfinningar, er hún góð. Hlut- verk hennar er að draga ský af augum, sýna staðreyndir, — sannleika. Með þetta i huga virðist mér orðið menningar- neyzla innantómt og efnislitið. Mér er ekki ljóst hvað höfundur á við þegar hann segir: „Áhrif markaðs- þjóðfélagsina á menninguna eru ekki tæmd með þvi að tala um iþróttamennsku i listum. Það er einnig eitt af sérkennum markaösþjóðfélagsins að það matar almenning á einföldu menningarrusli, sem er til þess gert að seljast vel. Þar er dregið allt fram, sem orðið get- ur til að styrkja fólk i trúnni á núverandi þjóðskipulag, og telja þvi trú um, að tilgangslaust sé að reyna að breyta þvi. A meðan menningarvitanir sitja I fila- beinsturninum og tala tungum, þá er alþýðan svæfö með ódýru minkafóöri kapitalismans, og gerð óvirk. Þannig hefur menningunni verið stolið frá alþýöunni.” Um hvað er maðurinn að tala? Svo segir þessi ungi maður, aö það segi sig sjálft, „að fólk sem vinnur 10 tima á dag, hefur ekki mikla orku aflögu til menningarsköpunar.” Hvað skyldi vinnutiminn hafa verið langur hjá Þorvaldi Thoroddsen og Guömundi skáldi Magnús- syni? Er unga fólkiö nú þvi þrekminna en fyrri kynslóð sem það hefur verið betur fóðrað? Svo er talað um einræði, sem rikti i listsköpun á Islandi. Ég hélt, að það væri töluverð fjölbreytni I þvi sem gert er hér á landi og höfundarnir vilja flokka undir listsköpun. Við eig- um Jakob Hafstein og Súmmara, Guðrúnu frá Lundi og Guðberg, Hallgrim Helgason og poppara o.s.frv. Er þetta hræðilegt einræði? Þar sem „logið er eftir minni” sögnum af Oddi sterka segir: „Á alþingishátiðinni á Þing- völlum 1930 var meðal annars framið það sjónarspil, að al- þingismenn skrýddust forn- mannabúningum, og gengu fylktu liði á Lögberg”. Þetta er illa logið. Eitt atriði hátiðahaldanna var kallað söguleg sýning. Tveir þjóðfræg- ir prófessorar, Ólafur Lárusson og Sigurður Nordal, höföu tekið saman þátt um fyrsta lögsögu- mannskjör á íslandi. Það voru þeir Úlfljótur, Þorsteinn Ing- ólfsson, Hrafn Hængsson, Skallagrimur, Þorsteinn Ingi- mundarson o.s.frv. sem gengu þar i fornmannabúningum, eða Haraldur Björnsson, Agúst Kvaran, Óskar Borg o.s.frv. i gervi þeirra. Um þetta má lesa i bók Magnúsar Jónssonar um Alþingishátiðina. Halldór Þorgeirsson skrifar greinarkorn um Baháltrú. Þetta er athyglisverð grein. Höfundur segir: „Þessi efnishyggja hefur mjög háð andlegri þróun samfé- lagsins. Ahrif trúarbragða hafa minnkað að mun vegna óeining- ar innan þeirra. Trúaðir menn hafa skipzt i marga mismun- andi hópa, hverja öðrum fjand- samlega. Harðvitugar deilur hafa risið um ytri helgisiði og smáatriði, sem ekkert koma trú við. Þessi óeining skapar for- dóma og ofstæki þar sem menn einangrast innan sins hóps og telja aðra villuráfandi og óguð- lega. Þetta er hörmung og mik- ill skaði, þvi að við vitum öll, að aðeins er til einn Guð, ein trú og eitt mannkyn,”. Sjálfsagt er það einhver mesta villa trúmanna þegar þeir hafa talið sig þess um- komna að reikna guðdóminn út og mæla hann. Við höfum þó lit- ið að gera meö þann guödóm, sem við getum lokaö inni i huga okkar sjálfra. Auðmjúklega skyldum við taka þeirri áminn- ingu.sem Esajas biskup Tegnér gefur i sáttmálum sinum og mig minnir að þýdd hafi verið svo: spámaöurinn Múhameð kenndi, er að vlsu trú á einn guð, en mótmælir að öðru leyti flestum höfuðatriðum kristindómsins og er blönduð margs konar heimskulegri og skaðlegri hjá- trú og villu”. Flest munum við vera sam- mála um það, að kristna trúin sé sums staðar „blönduð heimsku- legri og skaðlegri hjátrú og villu”. Svo greinir okkur á þeg- ar við förum að styðja það dæm- um. Það er stundum sagt, að maö- urinn hafi skapað guð I sinni mynd. Þaö er rétt að þvi leyti, að maöurinn gerir sina guðs- hugmynd eftir þvi hver þorski hans er. Stundum hafa menn hugsaö sér guð hégómlegan, metnaðargjarnan, heiftrækinn og jafnvel uppstökkan. Auðvitaö er llfið lögmálum háð og lögmál orsaka og afleiðinga ófrávikjan- legt, svo að mönnum hlýtur oft að hefnast fyrir það, sem á und- an er komið. A þvi lærum viö i menn og svivirtu hverjir aðra. Raunar segja fornar sögur is- lenzkar frá rógberum og róg- buröi. En hvað um það. Ég vil miklu heldur að talað sé illa um mig — þó að ómaklegt væri — en að ég sé stunginn með hnifi eða drepinn. Það kemur fram I þessari grein, að þrenningarkenningin er eitt af þvi, sem gerir höf- undinn fráhverfan kristinni kirkju. Það er ekkert einsdæmi, að trúhneigðir, kristilegir menn felli sig illa við þessa trúarjátn- ingu, sem búin var til að likind- um um 150, en mótuð I núver- andi mynd seint á fimmtu öld, byggö á óskiljanlegri guðfræði, en þó tilraun til málamiðlunar i illvígum deilum kreddumeist- ara þeirra tima. Raunar er sjaldan farið rétt með þessa fornu játningu I kirkjum lands- ins, heldur sagt „upprisu dauðra” fyrir „upprisu holds- ins”. Fornekskjan og kreddurn- ar geta hrakið trúhneigða menn ekki að vera frá stúkunum runnið, — en það gæti verið það. Hitt veit ég ekki hvort þessi á- hrif eru hingað komin gegnum norsku ungmennafélögin. Trú- legt þykir mér það, en þau eru engu síður frá góðtemplararegl- unni. Þá er enn I Hljóðabungu grein um CIA og samskipti Islands og Bandarlkjanna. Það er slzt að undra, þó að menn geri sér nú ljóst, að stórveldi reyna aö hafa áhrif á innanrikismál, þar sem þeim þykir eitthvað við liggja. Furðu lengi hafa menn lokað augum fyrir þvi — margir hverjir. Hins vegar er sums staöar vafasamt orðalag og blær á frásögninni hér. Litið er gert úr þætti Rússa og jafnvel talað um Rússagrýlu, en grýla táknar eitthvað, sem hræöir menn en er imyndun ein. I sam- bandi við Marshallaðstoðina er sagt: „En á sviði alþjóðasam- skipta hefur góðmennskan aldrei gilt”. Ýmsar tillögur hafa þar verið fluttar af góð- mennsku. Stundum eru menn I forréttindalöndum svo vfðsýnir, að þeir sjá sér hag i þvi að bilið sé brúað, rétt eins og auðugur iðjuhöldur veit að hann á allt sitt undir almennri kaupgetu. Margt er lagt til, og enda gert undirhyggjulaust vanþróuðum löndum til viðréttingar. Samt skulum við muna orðtakið „æ Vestfirzk tímarit hversdagslegu lífi. Það nær auðvitað engri átt, að hugsa sér guðdómlegar persónur svo hé- gómlega metnaðargjarnar, að þær heimti auðmjúka lofgerð og bregðist reiðar við séu þær ekki ávarpaðar með réttu nafni og samkvæmt ákveðnum hirösið- um. Allt annað er það, að mönn- um er hollt að opna huga sinn fyrirgóðum áhrifum og gera sig móttækilega fyrir stuðning og styk þeirra áhrifaafla, sem eru utan við þá sjálfa. Einu sinni var spurt, hvort réttara væri að tilbiðja guð á þessum staðnum eða hinum. Þvi var svarað svo, að guð væri andi og ætti að vera tilbeðinn i anda og sannleika. Þetta er ef til vill afsvar, en þeim, sem spyrja um stað og form, verður lengst- um svarað út af þegar þeir mæta sannleikanum. Halldór Þorgeirsson segir, að kirkjan hafi lokið hlutverki sinu. Við vitum auðvitað ekki hvernig kirkjan kann að meta hlutverk sitt á komandi timum, eða hvemig hún tekur verkefni sitt, en hlutverk á hún enn. Og ég þarf að sjá nýjan grein um boð- skap hins nýja siðar til að sjá frumleikann. Það er ekkert nýtt fyrirkristnum mönnum, að ljótt sé aö baktala og rægja. Hitt er ekki heldur nýtt fyrir mér, að það sé betra að.bera vopn á mann en baktala þá. Þegar ég var ungur var oft sagt, að til forna heföu menn barizt drengi- lega við óvini sina, en nú rægðu frá kirkjunni, þegar trúin er boöuB við hlið hennar undir yfir- skini fordómaleysis. Það er þetta sem gerist, þegar Bahái- söfnuður myndazt á íslandi. „Köld og mörg eru kirkjuboðin, Krists eru létt og fá” sagöi höfuðklerkur islenzkrar kristni fyrir siðustu aldamót, séra Matthias. Boð Kristseru að vísu ekki létt venjulegum mönn- um, en þau eru einföld og auð- skilin. Hljóðabunga birtir tvær rit- gerðir, sem eru sögulegt yfirlit um merkar félagshreyfingar, samvinnuhreyfinguna og ung- mennafélögin. Vist er það gloppa i almenna menntun, að vita ekki skil á þeim og sögu þeirra. Ritgerðin um ung- mennafélögin er ágætlega gerð og sögulega traust. Þó vatnar i hana að gera grein fyrir skyld- leika ungmennafélaganna við góðtemplararegluna. Honum hefur litt verið haldið á loft að vísu, en er staðreynd engu að slður. Þegar ég geröist góð- templari og undirritaði skuld- bindingu reglunnar, þekkti ég þar skuldbindingu U.M.F.I., sem ég kunni orðrétta. Þar var engu breytt nema félagsheitinu. Siðar sá ég að sakamálanefnd sú, sem kosin var samkvæmt lögum ungmennafélagsins, var bein eftirliking af dómnefndum templara. Akvæðiðum að starfa á kristilegum grundvelli þarf sér gjöf til gjalda” og vita meg- um viö, að stórveldi finnst mestu skipta, að það verði stór- veldi um aldur og ævi. Það er hægt að vara við undir- róðri og ihlutun framandi stór- veldis án þess að stofna frásögn sinni I tvísýnu með vafasömum fullyrðingum. Hér var nóg til af öruggum staðreyndum. Þessi grein gat verið pottþétt. Hitt megum við svo muna og hug- leiða, að sá reginmunur er þó á, — þrátt fyrir allt — að i Banda- rikjunum tala menn um ávirð- ingar rikisstjórnar og stofnana hennar. Þess þarf ekki alls stað- ar. Ýmislegt smælki er til upp- fyllingar og fjölbreytni i ritinu, — mál og myndir. Abyrgðar- maðurinn, Guðjón Friðriksson kennari, þýðir ljóð úr færeysku. Auk þess eru birt gömul kvæði eftir Stein Steinarr og Guðmund Inga, og kvæði eftir Gunnlaug á Hvilft. Hljóðabunga er hæst á Drangajökli, þar sem bjargið Hrollaugsborg ris yfir jökul- skjöldinn. 1 öðru lagi er Hljóða- bunga vel valið nafn á þeim vettvangi, þar sem ungir menn kveða sér hljóðs og láta til sina heyra. Það er gaman og gagn- legt að vita hvernig ungir menn hugsa — og engin nauðsyn að við séum þeim aö öllu leyti sam- mála. Hér verða hvorir að vita af öðrum. Þvi er mér ánægja að lesa þetta vestfirzka timarit og „Hvað veizt þú um himinvegi? huldu ráöin skaparans, mælt þú hefur ennþá eigi undradjúpin kærleikans. Mér hefur skilizt, að Bahál- trú ætti að vera fordómalaus guðstrú, og væri þannig nánast rammi, sem rúmaði alls konar trúarkreddur innan sinna vé- banda, a.m.k. meðan viöhorf til annarra trúflokka væri hóflegt. Hins vegar hef ég ekki oröið var við neitt svo nýtt I kenningum þess safnaðar, aö ástæða v#i til að leita þangað frá kristnum fræðum. Nafni minn segir i Hljóðabungu: „Árið 1844 opinberaði Guð okkur nýjan spámann, spá- mann, sem sameina mun alla heimsbyggðina I trú á einn Guð, koma á alheimseiningu”. Ekki sé ég að það sé nokkuð sálartjón, að trúa þessu. Söfn- uðurinn styður þessa kenningu viö spádóma I bibllunni, — Danielsbók og Opinberunarbók- inni — og i Kóraninum. Þá spá- dóma má þó túlka á ýmsa vegu. Ég hef enga tilhneigingu til að lasta spámenn Baháímanna. Ágætiþeirra liggur i þvl að vara við þröngsýni og kreddum og ég held að það sé alls ekki i þeirra anda, að leggja mikla áherzlu á trúna á þá sjálfa sérstaklega. I Helgakveri segir: „Múhameðstrúin, sem fals- Komið og skoðið sýníngareldhúsið á framleiðslustað. Ef þór komlð með mál á eldhúsi, eða teikningu, getum við gefið fast verðtilboð. Húsgagnavcrkstæ&í ÞÓRSINGÓLFSSONAR SÚÐAVOGI 44 SÍMI 31360 (gengið inn fra' Kænuvogi) VAUGŒR SVO AUÐVELT.... VlKUR ELDHÚSSKÁPARNIR er stöðluð íslenzk framleiðsla, sem samelnar það tvennt að vera vandaðir og ódýrir. Hannaðir fyrir íslenzkan smekk, og henta I allar stærðir eldhúsa. Vegna þess að þeir eru byggðlr f einingum sem þér getið valið úr og raðað saman, og þar með fengið yðar eigið eldhús. Með ótrúlegu litavali I plasti, og fjölmörgum möguleikum f sam- setnlngu getið þér gert eldhúsið enn persónulegra.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.