Sjómannablaðið Víkingur - 01.03.1943, Side 12

PÉTUR SIGURÐSSON:
HLEÐSLUMERKI
Listin að hlaða skip er ekki ný, — hún er jafn-
gömul allri sjómennsku, — en fastar, lögboðnar
reglur fyrir hleðslu skipa, eru ekki nema rúmlega
hálfrar aldar gamlar. Þessar hleðslureglur, eða
hleðslumerki, eru allar byggðar á gamalli reynslu.
eins og sérhvert nýtt ákvæði þeirra er byggt á
nýrri reynslu á því sviði.
Hugmyndin að ákveðnum reglum, jafnt fyrir öll
skip, er þó allgömul, því að í bókum brezka skipa-
eftirlitsfélagsskaparins, Lloyds Register, finnast
drög að slíku árið 1774. En það var þó ekki fyrr
en heilli öld síðar, að málið var tekið upp á ný,
— og þá aftur í Bretlandi, sem æ síðan hefir verið
allra þjóða fremst á þessu sviði.
Á þeim tíma höfðu siglingar aukist mjög, skip-
in stækkað og samkeppnin á höfunum aukist. Af
opinberri hálfu var eftirlit með skipum og útbún-
aði þeirra því nær ekkert, en kröfur i þá átt urðu
æ háværari sökum þess, að ekki þótti grunlaust
um, að gömul og ósjófær skip hefðu verið vá-
tryggð hátt og síðan send í langferðir. Kröfur
þessar náðu hámarki eftir að enski þingmaðurinn
Samuel Plimsoll gaf út bókina „Our seaman" (sjó-
maðurinn okkar) árið 1872, er fjallaði vægðarlaust
um þessi efni. Að tilstilli hans og eftir mikla bar-
áttu tókst svo árið 1876 að fá samþykkt lög í
enska þinginu um eftirlit með skipum, sem m. a.
ákváðu að öll flutningaskip skyldu hafa hleðslu-
merki.
Með þessum lögum var lagður grundvöllur undir
alla lagasetningu síðari tíma um slík efni, því aðr-
ar siglingaþjóðir fylgdu brátt eftir hver á sínu
sviði.
Þegar tímar liðu fram og gagnkvæmar sigling-
ar og viðskifti þjóðanna jukust enn meir, varð þó
brátt ljóst, að æskilegt var að allar siglingaþjóðir
hefðu sömu reglur um ákvörðun hleðslumerkjanna.
Varð það orsök þess, að alþjóða-ráðstefna var hald-
in í London og þar samþykktar sameiginlegar regl-
ur um hleðslumerki hinn 5. júlí 1930. Er ísland
meðal annara einn aðili þessara regla, samkv. lög-
um nr. 78, frá 11. júní 1938, en fyrir þann tíma
giltu hér danskar hleðslumerkjareglur.
Alþjóðasamþykkt þessi nær til allra skipa, sem
eru í millilandasiglingum og yfir 150 rúml. brúttó
að stærð, en þó að undanteknum herskipum, fiski-
skipum, skemmtiskipum, svo og skipum, sem hvorki
flytja farm né farþega. Samkv. samþykktinni getur
þó hvert land sett ákvæði um hleðslumerki fyrir
slík skip, og ennfremur getur það leyft öðrum
skipum undanþágu frá alþjóðareglum, ef þau ein-
göngu eru í innanlandssiglingum.
Hér á landi var með lögum nr. 38, frá 30. júní
1942 ákveðið að setja reglur um hleðslumerki fyrir
skip, sem undanskilin eru í alþjóðareglum. Reglur
þessar hafa nýlega verið staðfestar, og verður nán-
ar vikið að þeim síðar.
Ákvörðun hleðslumerkja.
Þegar hleðslumerki eru ákveðin fyrir skipið, eru
þrjú höfuðatriði lögð til grundvallar. í fyrsta lagi
er það gerð og lag skipsins, í öðru lagi styrkleiki
þess og útbúnaður ofanþilja, og í þriðja lagi þau
svæði, sem það á að sigla um, svo og árstíðirnar
á því svæði.
Útreikningur hleðsluborðsins fer svo fram í
stuttu máli eins og hér segir:
Úr sérstökum töflum er tekið út svokallað grund-
vallarhleðsluborð skipsins, og fer það stighækkandi
eftir lengd þess. Síðan er athugað hvort ýmsar
stærðir skipsins eru í samræmi við það, sem hleðslu-
merkjareglurnar telja hæfilegt. Sé svo ekki eru
gerðar leiðréttingar á grundvallarhleðsluborðinu.
Ef t. d. dýptin er meiri en hún á að vera, fær
hleðsluborðið einhverja viðbót, en sé hins vegar þil-
farsrisið (spring) meira en ákveðið er, er gefinn
frádráttur fyrir það. Á sama hátt fær hleðsluborð-
ið frádrátt, ef skipið hefir einhverja reisn eins og
bakka, hálfþilfar eða lyftingu (poop), og er frá-
drátturinn hlutfallslegur eftir stærð þessa reisna.
Hinsvegar er enginn frádráttur gefinn fyrir venju-
leg þilfarshús.
Að loknum þessum leiðréttingum og öðrum slík-
um, er svo athugað hvort styrkleiki skipsins, svo
og útbúnaður á lúkum og öðru á þilfari, megi
teljast fullnægjandi til að þola þá hleðslu, er merk-
in ákveða. Sé ekki svo, fær hleðsluborðið enn eina
viðbót eftir dómi skoðunarmanna, nema úr sé bætt.
Hleðsluborðið, sem þannig hefir verið ákveðið,
er hið svonefnda sumarhleðsluborð skipsins, og út
frá því eru svo hin hleðsluborðin fyrir vetur, fersk-
vatn o. s. frv. reiknuð út eftir sérstökum reglum.
76
VIKINGUK