Sjómannablaðið Víkingur - 01.03.1943, Side 25

aðist marga mótstöðumenn þar til hún var við-
urkennd. Voru í byrjun margir erfiðleikar, sem
þó tókst að yfirvinna. Bezt gekk honum er
hann fékk hrájárn með litlu fósfórmagni, því
fósfórinn spillti innmúruninni 1 ofninum, sem
var úr eldföstum steini og muldum sandsteini,
svokölluð „súr“-múrun.
Árið 1858 fann verkfræðingurinn Thomas
múrunaraðferð sem stóðst hin skaðlegu áhrif
kalksins. Aðferð Thomasar var svokölluð „bos-
isk“ múrun, úr dolomit og tjöru, gagnstætt
Bessemer-aðferðinni hinni „súru“ múrun. Að
öðiai leyti eru innmúrunaraðferðirnar svipaðar.
En nú tókst að nota hrájárn, þó ríkt væri af
fosfor, með því að áður en járnið var sett í
ofninn var það blandað kalki, sem bindur fos-
forinn og myndar gjall, eins og áður er sagt.
Er það malað og nefnt Thomas-fosfat og notað
til áburðar. Afkolun járnsins er svo fullkomin
með þessari aðferð, að ávallt verður að „kol-
setja“ stálið með kokssalla.
Áður en aftöppunin fer fram eru tekin smá
sýnishorn til þess að rannsaka kolamagn stáls-
ins.
Bæði Bessemer og Thomasaðf-erðirnar eru
mikið notaðar, en meginhluti stálvinnslunnar
fer þó fram eftir aðferð Siemens Martins.
Frakkinn Pierre Martin gerði hina þriðju
stálspónum og afgöngum sem til falla í véla-
mestu uppgötvun innan stálvinnslunnar. Hann
fann aðferð til þess að nota allt það magn af
verkstæðunum, og yfirleitt allt gamalt járn og
stál, sem afgangs verða í iðnaðinum. Martin
tókst að bræða saman hrájárn og járn með litlu
kolefni og vinna úr því stál.
Verkfræðingnum Siemens í Þýzkalandi hafði
gaskynnta endurbræðsluofn, sem bar mjög af
nokkru áður tekizt að finna upp hinn svonefnda
um hitanýtingu, og kom það síðar Martin-að-
ferðinni að notum.
Svíinn Göransson í Sandvík endurbætti síð-
an Siemen Martin-uppgötvanirnir, svo að þær
urðu nothæfar. Þróunin í stáliðnaðinum leiddi
síðan til þess, að þessum uppgötvunum var báð-
um slegið saman, og Siemen—Martin-ofninn
varð einn af þeim fulkomnustu. Afkolunin fer
fram með blásturslofti, og sýrumagnið er
temprað með því að blanda í nýju málmgrjóti,
og eftir því sem það bráðnar, losna úr því sýr-
ur, sem koma brennslunni að gagni.
Hrájárni, sem ríkt er af fosfor og Silicium,
má breyta í stál. Hefir Siemen—Martin-ofninn
náð mikill útbreiðslu í U. S. A., en þar hefir
málmgrjótið ekki nægilegan fosfor eða Silicium
fyrir Thomas eða Bessemer-aðferðirnar.
Það er geisi-mikilvægt fyrir nýtingu járnsins
VIKINGUR
í heiminum, að hægt er að nýta alla afganga og
brotajárn, og þá einkum fyrir þau lönd, sem
annars hafa ekki stálvinnslu og eiga því ekki
háofna. Þar kemur Siemens—Martin-ofninn í
góðar þarfir Járnið úr honum er hreinna og
jafnara en t. d. það sem unnið er eftir Bessemer-
aðferðinni. Er hægt að steypa stykki allt að 150
smál.
f löndum þeim, sem eru rík af vatnsafli, hef-
ir mikið verið unnið að því, að bræða hrájárn
með raforku. í nokkrum löndum, svo sem Sví-
þjóð, Ameríku og Ítalíu, hefir því farið fram
um hríð. Einkum er það þó svonefnt elektro-
stál sem unnið hefir verið. En það er fullkom-
lega samkeppnisfært. við deiglustál, og er unnið
úr tiltölulega lélegri úrgangsefnum. Vinnsla
elektro-stálsins eykst með ári hverju, og nemur
milljónum smálesta. í Svíþjóð hefir Kjellin
fundið upp ofn, er vinnur gott stál úr hrájárni
og stálrusli. Bræðslan getur farið fram á tvenn-
an hátt: Annað hvort með rafstraum, sem fer
gegnum málminn, myndast þá mótstaða svo
mikil og-hiti að nægir til þess að bræða hann,
eða menn nota hitann frá bogaljósi sem mynd-
ast á milli tveggja elektroða. Oft eru báðar
aðferðirnar notaðar í sameiningu, svonefndur
Þ'ósbogamótstöðuofn. Rafmagnsofnarnir eru
einkum notaðir til vinnslu á úrvalsstáli, sem
blandað er nikkel, kromi, kobalt, vanadíum og
wolfram.
Eftirfarandi töflur eru frá árinu 1935, en
nú eru þessar tölur miklu hærri:
Hrájárnsfmmleiðsla í milljónum smálesta:
Ameríka 21.7
Rússland 12.5
Þýzkaland 12.4
England 6.5
Frakkland 5.8
Belgía 3.1
Japan 2.2
Luxemburg 1.9
Stálframleiðsla heimsins var samanlagt 99
milljónir smálesta, og voru framleiðendurnir: þessi lönd aðal-
Ameríka 34.6
Þýzkaland 16.2
Rússland 12.5
England 10.0
Frakkland 6.3
Japan 4.5
Belgía 3.0
T .uxemburg 1.8
Ttalía 1.8
Tíekkóslóvakía 1.2
Svíbjóð 0.9
Pólland 0.9
89