Sjómannablaðið Víkingur - 01.03.1943, Side 28

JÓN HELGASON
vitavörður, Reykjanesi.
Fyrir 30 árum skrifaði Guðmundur heitinn skáld
Magnússon um ferð sína suður á Reykjanes. Hann
líkti skaganum við stefni á skipi. Þar gengi landið
lengst í suðvestur. Þar brotnuðu öldur úthafsins
á hinum brimsorfnu klettum. Þar væri umhorfs
líkt og á fremsta hluta skipsins. Auðn og tilbreyt-
ingaleysi. Og lítið um þá fegurð og þá þægilegu
verustaði, sem fyrst tækju við, þegar komið væri
aftar á skipið. En þar væri þó sá staðurinn, sem
sá hefðist við á, sem mest væri undir komið, að
gætti vel skyldu sinnar, að verja skipið áföllum
og árekstri, þegar siglt væri um viðsjál hættusvæði.
Með þessari síðustu athugasemd sinni átti Guð-
mundur við vitavarðarstarfið, sem fólgið er í því,
að gæta vel vitans, sem vísa á sjómönnum leið
og forða þeim frá að koma of nærri hinni hættu-
legu strönd.
Ef vitavörðurinn gleymir eitt augnablik skyldu
sinni eða vanrækir starf sitt, getur það valdið
hrakningum og jafnvel dauða margra manna á-
samt öllu því hugarangri og sorg, sem þaðan flýtur
oftast fyrir fjölda ekkna og munaðarleysingja.
Síðan ég gerðist prestur fyrir 30 árum, hefi ég
alltaf komið að Reykjanesi á hverju ári og stund-
um oft á ári. Hefir mér þótt það góð tilbreytni,
því allir hafa vitaverðirnir, sem þar hafa verið þessi
ár, verið hinir skemmtilegustu og gestrisnustu
menn.
Og Reykjanesið, þar sem bærinn stendur með
hinu ágæta útsýni, með hafið allt í kring, nema í
norður- og norðausturátt, þar sem hin víðlenda
sandeyðimörk er, með Eldey í suðri og ,,Hullinu“,
þar sem f jölfarnasta skipaleiðin liggur til höfuðborg-
arinnar, er þannig, að maður þreytist aldrei á að
koma þangað og skoða það, sem fyrir augun ber.
Þar skiptast á hæðir og lautir, hverar og hraun,
sandar og útbrunnir eldgígar, fuglabjörg og drang-
ar, er standa upp úr sjónum.
Ég á þannig margar af mínum beztu endurminn-
ingum frá Reykjanesi, og þó sérstaklega frá fyrstu
árum mínum, er Jón heitinn Helgason var þar vita-
vörður. Hann var þar uppalinn og starfaði lengst.
Hann var því sérstaklega kunnugur öllu, sem
heyrði Reykjanesi til, elskaði staðinn og starfið
og vitann og þreyttist aldrei á að sýna manni hann
og umhverfið, sem hann þekkti allt út í æsar. og
aldrei held ég að Jóni hafi komið til hugar að
hann myndi nokkurn tíma þurfa að hrekjast frá
Reykjanesi og fara frá vitavarðarstarfinu. Honum
var það svo hjartfólgið allt frá bernsku. Og hann
Jón Helgason.
hafði svo glöggan skilning á, hversu nauðsynlegt
starfið var og áríðandi að það væri rækt vel vegna
skipanna og sjófarendanna, sem þar áttu beinlínis
líf sitt undir.
Þetta heyrði ég Jón heitinn oft tala um.
En samt kom þetta óvænta fyrir. Jón var leystur
frá starfi 1914, eftir að hann hafði verið vitavörð-
ur á Garðsskaga og Reykjanesi yfir 20 ár. Hvers
vegna Jón var látinn fara, er eitt af þeim dular-
fullu fyrirbrigðum, sem stundum gerast á hærri
stöðum.
Því var borið við, eftir því sem heyrðist, að vit-
inn hefði stanzað. En ekkert ákveðið mun hafa
sannast um það mál, og sizt trúi ég því, að nokk-
urri vanrækslu hafi verið um að kenna af Jóns
hálfu.
Frá Reykjanesi fluttist Jón til Grindavíkur. —
Reisti hann sér fyrst nýbýli, þar sem hét á Hömr-
um. En síðar bjó hann sem bóndi á Stað, til dauða-
dags. Gerði hann oftast út skip á vertíðum og var
jafnan sjálfur formaður, enda sjómaður ágætur.
Jón heitinn var norðlenskur að kyni, fæddur 12.
júní 1873 að Lómatjörn í Suður-Þingeyjarsýslu,
Foreldrar hans voru Helgi Indriðason og Ingibjörg
Gunnlaugsdóttir, bæði ættuð þar norður.
Hjá þeim ólst hann upp til 8 ára aldurs, en þámeð
móðurbróður sínum, Jóni Gunnlaugssyni, er flutti
til Reykjavíkur og gerðist síðar vitavörður á
Reykjanesi næst á undan fóstursyni sínum. Kvænt-
ur var Jón Helgason ágætri konu, Agnesi Gamal-
íelsdóttur, ættaðri úr Árnessýslu. Eignuðust þau
7 börn, lifa af þeim 5 nú, öll uppkomin og gift.
Eru það Gamalíel og Bjarnlaug, er búa á Stað.
Helgi sjómaður og Vilborg ljósmóðir, bæði búsett
í Reykjavík og Jón Gunnlaugsson, búsettur á Ak-
ureyri.
Jón Helgason andaðist 8. jan. fyrra ár og var
grafinn að Stað, að viðstöddu miklu fjölmenni.
Maðurinn var sérstaklega vinsæll. Heimilið með af-
92
VÍKINGUII