Náttúrufræðingurinn

Volume

Náttúrufræðingurinn - 1975, Page 8

Náttúrufræðingurinn - 1975, Page 8
2 NÁTTÚRUFRÆÐIN GURINN Bygging hveldýra Það er sameiginlegt öllum holdýrum, að bygging þeirra er geisl- ótt og þau eru gerð úr aðeins tveimur frumulögum, útlagi (ecto- derm) og innlagi (endoderm). Á milli þeirra er hlaupkennt efni, miðglot (mesogloea), með tauganeti og oft stökum frumum. Dæmigerð holdýr hafa tvö lífsferilsstig, botnsætinn holsepa (pó- lýp) og sundstig, hvelju (medusa). Holsepar hafa munnop á efri enda og veiðiarma umhverfis það. Neðri endinn er ýmist festur við botn (svipað og sæfíflar) eða tengdur við aðra sepa með vef- serk (coenosarc), — sambýlismyndun hjá hveldýrum og kóraldýr- um. Inni í sepanum er holrúm, þar sem melting fæðunnar fer að mestu fram. í sumum frumum útlagsins eru sérstök líffæri, sting- hylki (nematocysta), sem skjóta úr sér þráði við snertingu. Eru þau bæði notuð til varnar og við fæðuöflun. í veiðiörmunum sitja stinghylkin þéttast, og valda eiturefni úr þeim lömun bráðarinnar. Sum hveldýr hafa hveljustig. Hveljan svífur um í sjónum, líkt og örsmá marglytta. Hveljan hefur munnop á neðra borði og oft jafnvægisskynfæri (statocysta) í jöðrunum. Hún hefur einnig kyn- kirtla og sér um kynæxlunina. Marglyttur eru miklu stærri og flóknari í byggingu, en eru annars í megindráttum svipaðar hvelj- um hveldýra í útliti. Heimkynni langflestra holdýra eru í sjó. Hveldýr eiga þó full- trúa í fersku vatni, en meðal þeirra er Hydra, sem enn hefur ekki hlotið viðunandi heiti á íslenzku. Hydra er eiuna einföldust af hveldýrum. (1. mynd). Einstaklingarnir eru stakir, en mynda ekki sambýli, eins og langflest önnur hveldýr, og geta þeir fært sig úr stað. Laomedea fíexuosa (5. mynd) er algeng tegund í fjörum hér við land, og er hún dæmigert hveldýr. Laomedea myndar sambýli á þann hátt, að renglur (stolon) vaxa þétt við undirlagið, til dæmis steina. Upp úr renglunum vaxa stofnar hér og þar upp í sjóinn. Á hverjum stofni eru margir einstaklingar, tengdir saman af vefserk. Utan um allt sambýlið er veggur J. mynd. Hydra, tíl liægri er þerskurðarmynd, sem sýnir frumulögin tvö.
Page 1
Page 2
Page 3
Page 4
Page 5
Page 6
Page 7
Page 8
Page 9
Page 10
Page 11
Page 12
Page 13
Page 14
Page 15
Page 16
Page 17
Page 18
Page 19
Page 20
Page 21
Page 22
Page 23
Page 24
Page 25
Page 26
Page 27
Page 28
Page 29
Page 30
Page 31
Page 32
Page 33
Page 34
Page 35
Page 36
Page 37
Page 38
Page 39
Page 40
Page 41
Page 42
Page 43
Page 44
Page 45
Page 46
Page 47
Page 48
Page 49
Page 50
Page 51
Page 52
Page 53
Page 54
Page 55
Page 56
Page 57
Page 58
Page 59
Page 60
Page 61
Page 62
Page 63
Page 64
Page 65
Page 66
Page 67
Page 68
Page 69
Page 70
Page 71
Page 72
Page 73
Page 74
Page 75
Page 76
Page 77
Page 78
Page 79
Page 80
Page 81
Page 82
Page 83
Page 84
Page 85
Page 86
Page 87
Page 88
Page 89
Page 90
Page 91
Page 92
Page 93
Page 94
Page 95
Page 96
Page 97
Page 98
Page 99
Page 100
Page 101
Page 102
Page 103
Page 104
Page 105
Page 106
Page 107
Page 108
Page 109
Page 110
Page 111
Page 112
Page 113
Page 114
Page 115
Page 116

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.