Fálkinn - 14.12.1956, Blaðsíða 36

32 JÓLABLAÐ FÁLKANS 1956
HJÁ ESKIMOUM Á JOLUNUM
FARARTÁLMI.
VEIMUR mánuðum fyrir
jól kom skeyti til mín.
Ég var þá heima í bæki-
stöðinni í Chesterfield,
norðvestanvert við Hudsonflóa. Þetta
var loftskeyti um að birgðaskipið
„Neophyte" liefði orðið fast i ís cin-
hvers staðar á leiðinni til Baker Lake.
Læknislyf, sem ég þurfti nauðsyn-
lega á að halda, var um borð í „Neop-
hyte“, svo að ég afréð að gera út
sleðaferð til skipsins. Ég sendi Eric
Carlsen skipstjóra á „Nyopliyte“
skeyti og sagði honum nákvæmlega
fyrir um hvaða varúðarráðstafanir
hann yrði að hafa til þess að meðulin
eyðilegðust ekki af frosti áður en þau
yrðu sótt.
— Hvað ætlið þér og skipsliöfnin
að gera? spurði ég, og vonaði hálf-
vegis að gcta talið hann á að koma
með mér til baka til Chesterfield.
— Við göngum til Baker Lake á
þrúgum, svaraði hann. — Það eru
ekki nema 120 kilómetrar. Og þegar
ísana leysir með vorinu verðum við
sóttir í flugvél — og svo tökum við
„Neophyte“ og siglum til Chester-
field. Við sjáumst aftur í vor, læknir.
Einn eskimóinn okkar hét Sheenik-
took, en það þýðir „Sá sem sefur“.
En þvi fór fjarri að Sheeniktook væri
letingi — hann hafði erft nafnið eftir
forfeður sína. Mér hafði verið sagt
að liann væri ratvís og ágætur veiði-
maður. — Ef þér fáið Sheeniktook
þá er yður óhætt, sagði fólkið við
mig. — En hann vinnur ekki fyrir
hvern sem vera skal.
Svo kom hann einn góðan veðurdag,
og sagðist „ætla að fara að vinna
fyrir lækninn“.
Hann var prýðilegur lnindaekill og
byggði snjóhús hverjum manni betur.
Besti félagi en leit of stórt á sig til
þess að geta orðið náinn vinur. Að
hans hyggju voru hvítu mcnnirnir
eins konar undarlegar skepnur, sem
áttu peninga. En frá mínu sjónarmiði
var Sheeniktook siðasta afkyæmi
hinna ósnortnu eskimóa.
Sleðaferðin að „Neophyte“ og heim
aftur, hefir liklega verið fast að þvi
500 kílómetrar. Hafði snjóað í marga
daga og tíminn hentugur til að leggja
upp. Ég hlakkaði til þessarar lang-
ferðar, því að hún var mín fyrsta.
En svo fylltist sjúkraskýlið mitt af
sjúklingum, svo að ég varð að láta
leiðangurinn fara án mín.
Og eins og oft kemur fyrir á heim-
skautahjarninu fóru allar áætlanir
út í veður og vind: Daginn eftir að
sleðarnir lögðu upp frá Chesterfield
komu framandi eskimóar i þorpið
alveg á óvart. Þeir komu fró Baker-
ey og liöfðu meðferðis póst, jóla-
böggla og vistir frá „Neophyte“.
Hudsonsflóafélagið hafði beðið þá
um að koma við í skipinu og taka
með sér eins mikið af farangri og
þeir gætu flult.
— Mættuð þið ekki hundasleðunum
héðan? spurðum við.
Þeir hristu höfuðið. — Nei, við sá-
um ekkert ...
Það þýddi ekkert að senda mann
eftir sleðunum okkar, því að á isun-
um komast allir jafnfijótt áfram —
Læknirinn Joseph Moody var læknir hjá Eskimóum í Norður-
Kanada í mörg ár, og hafði vafalaust erfiðara læknishérað en
nokkur læknir á Islandi. Frá veru sinni norður þar, hefir hann sagt
í bráðskemmtilegri bók, sem heitir „Arctic Doctor“. Þessi frásaga
af jólunum hjá Eskimóum er úr bókinni.
eins fljótt og veðrið leyfir. En við
þurftum ekki að naga okkur í handar-
bökin út af þvi að mennirnir okkar
færi fýluferð. Þeir höfðu rekist á
slóð eskimóanna fró Bakcr Lake og
snúið við undir eins. Eskimóar liafa
þá merkilegu gáfu, að geta fundið á
sér, hverjir eiga sporin og hvaðan
þeir koma.
Daginn eftir voru þeir allir komnir
til okkar, brosandi.
MYRKRIÐ FELLUR Á.
Við vorum í besta skapi og fórum
að búa okkur undir jólahátíðina. Það
var dinimt lengst af deginum, dags-
sem okkur syfjaði, og máltíðirnar
urðu óreglulegar.
Eina nóttina sá ég einliverja stóra
skepnu vera að seilast burt frá ösku-
baugnum. Slieeniktook skoðaði förin,
og sagði að þetta liefði verið úlfur.
Mér fannst skrítið að hundarnir
skyldu ekki gelta. En ef til vill voru
þeir of skyldir ulfunum til þess.
Þessi heimsókn úlfsins og eilíft
myrkrið gerði okkur enn skapþyngri
en áður. Bridgekvöldin, sem við
höfðum alltaf hlakkað til áður, urðu
nú drepleiðinleg — og jafnvel hættu-
leg. Það mátti engu muna að ekki
lenti i áflogum i illu.
Joseph P. Moody læknir og Viola kona hans.
birtan var aðeins frá klukkan ellefu
til þrjú.
Einhverjir af livítu ibúunum höfðu
farið að brugga eitthvað sterkt. Þó
að það væri eiginlega bannað, rök-
studdu þeir uppátæki sitt með því,
að úr þvi að höfuðskepnurnar hlýddu
engum lögum, þyrftum við ekki að
gera það heldur. Liðu svo næstu vik-
ur í sátt og samlyndi.
En þegar dagsbirlan var ekki orðin
nema 2—3 tímar — sólin skreið með-
fram sjóndeildarliringnum eins og
stór, gul appelsina — fór langa myrkr-
ið að hrella skapið. Dægurvenjurnar
fóru úr skorðum, við sváfum hvenær
En sem betur fór voru jólin að nálg-
ast og þá milduðust allir í skapi, áður
en það varð of seint.
Nú komu líka eskimóar tangar
leiðir að og byggðu sér snjókofa fast
við kofa eskimóanna okkar, til þess
að taka þátt í jólagleðinni. Þetta
hafði lika álirif á þá hvitu. Þeir urðu
viðfelldnari. Konurnar bjuggu til
konfekt og kökur, þeir laghentu
smíðuðu ýmiss konar gripi, og svo
var farið að ganga frá jólabögglunum.
Starfið léttist líka talsvert við þetta.
Ég slapp við að þurfa að taka á móti
fleiri taugaveikluðum sjúklingum
en gengur og gerist í heimskautalönd-
um. Annars hafði ég orðið þannig á
geðsmunum sjálfur þessar vikur, að
ég gat ekki verið óvilhallur dómari.
Viola, konan mín, var hin hress-
asta, og litla dóttir okkar var svo
athafnasöm, að ég fékk nýtt verkefni,
sem varð að leysa af hendi.
Violu hefir sjólfsagt verið það sama
í hug, því að hún sagði: — Bara að
við gætum gert jólin skemmtileg lijá
Gloriu-May. Eitthvað líkt því, sem
var þegar við vorum syðra ...
— Já, svaraði ég. — Það verða
jólagjafir í ár.
— En við hefðum þurft að tiafa
jólatré ...
— Lólate, hermdi barnið eftir.
Ég fékk kökk í hálsinn og starði út
í myrkrið: Þarna voru alls engin
tré. Næsta rytjulega greinikjarrið var
citthvað kringum þúsund kílómetra
fyrir sunnan okkur.
EN ÞÓ URÐU JÓL ...
Gloria-May fékk jólatré, þótt ekki
væri það burðugt. Viola bjó það til
úr gömlu kústskafti, sem hún bjó til
greinar á úr spýtum og pípuhreins-
urum, svo vafði hún renningum úr
grænum hrufupappír utan á þetta.
Við máluðum ljósaperur ýmislega
lilar, stjörnur voru þarna líka, gerðar
úr tuskum og pappa. Svo settum við
tréð við gluggann og létum loga á
jjví allan daginn.
Fregnin um hið dásamlega jólatré
Gloriu-May barst um alla Chester-
field, og bráðlega hafði troðist breið-
ur stígur upp að glugganum hjá okk-
ur, og lítil eskimóabörn stóðu þar
tímunum saman með tjómandi bros
á brúnum andlitunum.
Sjálft jólakvöldið var öll nýlendan
saman. Hafði verið undirbúin dag-
skrá í útvarpinu, í þeim tilgangi að
tengja altar útvarðastöðvar Norður-
Kanada saman. Við fengum að senda
jólakveðjur lieim, og til vina okkar
víðs vegar á norðurhjaranum. Tit-
finningarnar ætluðu að yfirbuga okk-
ur — sérstaklega þegar við hcyrðum
raddir, sem við könnuðumst við, frá
hinum norðurstöðvunum. Þær virtust
vera svo nærri — en voru þó óendan-
lega langt í burtu.
Viola og önnur frú sungu tvísöng.
Líka var einsöngur. Sumir sögðu sög-
ur. Nunnurnar á sjúkraskýlinu höfðu
æft söngflokk eskimóabarna. Það var
heillandi að horfa á þau standa þarna
og syngja jólasálmana, sem við þekkt-
um svo vel, og sem þau skildu tæplega
nokkurt orð i — en voru svo þýðing-
armikil fyrir okkur.
Siðar var fjörugra: Eskimói fór að
spila á munnhörpu, annar á liarmon-
iku. Og svo var grammófóntónlist og
dans.
Þegar við um siðir gengum heim
léku norðurljósin faldafeyki með ótal
titbreytingum. Ég er viss um, að
aldrei hafa norðurljósin verið fal-
legri en þessa jólanótt. Þau byrjuðu
með því að allavega litt Ijós rauf
skýjaþykknið og sameinaðist í eins
konar kúlu. Grænt, rautt, purpura-
litt — hrágult og rauðgult. Kúlan
varð stærri og stærri meðan við
horfðum á þetta. Og svo — stafaði
geislum frá kúlunni í allar áttir.