Vikan - 25.02.1965, Blaðsíða 33

lík. 25. janúar gerði slíka jargans-
hríð, að Kalmanstungubóndi lamd-
ist til bana ,,og var þó skólageng-
inn og auðugur". Annar bóndi
hraktist undan veðrinu út ó fljót
og drukknaði, en þriðji bóndinn,
sem sögur fara af, skreið síðustu
kílómetrana til bæjar og mátti
hvorki mæla né hreyfa sig lengi
á eftir. Rokið var slíkt, að það
reif börk af óskemmdum trjám.
Fiskileysi var alls staðar nema helzt
í kringum Jökul.
SEM DÆMI upp á það, hve mat-
urinn skipti miklu máli á þessum
árum, má segja frá atburði, sem
varð þennan vetur, og hægt er að
lesa um í Mælifellsannál. Það er
sagt frá því, er kona Gísla bónda
á Hugljótsstöðum gekk til fjár eitt
kvöld sem oftar, að á hana réðist
graðungur af öðrum bæ, og hætti
ekki, fyrr en hann hafði drepið
konuna. En er Gísli frétti konudráp-
ið, líkaði honum illa og kvartaði
undan við nautseigandann. Sá
kvaðst skyldu gefa Gísla nautið og
mætti hann refsa því að vild, þvl
svo sannarlega væri það nautið
eitt en ekki eigandinn, sem hefði
unnið sér til óhelgis. Lét Gísli svo
vera, sem maðurinn vildi, fór heim
með tudda, skar hann og undi glað-
ur við sitt. Af þessu hlaut hann
nafn og var ævinlega kallaður Gísli
boli eða Bolagísli.
1691 VAR skorpusamur vetur
með jarðbönnum nyrðra og hallæri
eystra, en góður vestra og syðra.
Sem dæmi upp á gæzkuna við Suð-
urland má geta þess, að þá hlupu
hér sjálfir á land á Álftanesi 13
þúsund fiskar, án þess að nokkur
hreyfði hönd eða fót til að stugga
þeim þangað. Þótti þetta hinn mesti
búhnykkur. Sumarið var hins vegar
vætusamt, og á höfuðdaginn gekk
hann á Suðurland með slagveðurs
rigningu, sem stóð í þrjá og hálfan
sólarhring. Ár gengu langt yfir
bakka sína og tóku með sér mikið
hey. Einkum eru tilnefndar tvær ár,
sem þannig höguðu sér, þær Ölfusá
og Laxá í Kjós. Heyburður ánna
varð Seltirningum að miklum skaða,
því mikið af heyinu rak út um
fiskileitir þeirra svo þeir komu varla
veiðarfærum sínum ofan í sjó.
1692 BRÁ til hörkufrosta, þegar
kom fram í febrúar. Eftir fyrstu
frostvikuna mátti ríða beint af aug-
um af Skarðsströnd til Skógarstrand-
ar, og sömuleiðis var ekkert að van-
búnaði þeim, sem vildi hleypa
hröðu skeiði yfir ísa út í Drangey
á Skagafirði. Og svo var víðast með
firði og flóa. Vitaskuld fylgdi þessu
fellir á fólki og peningi, meðal ann-
ars lágu flestar álftir dauðar við
sjó.
EN VETURINN eftir, 1693, var
einhver sá bezti sem komið hafði
síðan 1660 — hvað tíðarfar snerti.
Hins vegar gaus Hekla þetta ár
með sand- og vikurfalli, svo nýt-
ing heyja varð ekki góð og tann-
gaddur kom i sauðfé. 1694 snerist
þegar í stað aftur til hins verra,
ís lagðist að landinu og menn
króknuðu sumir, en suma kól til
skaða. 1695 í apríl kom svo mikill
ís, að gengið var þurrum fótum af
Akranesi í Hólmakauptsað. Sex
menn úr Garði brutu skip sitt í
Faxaflóa utanverðum og þrömmuðu
frá strandstað eftir ísnum heim.
Og þá um vorið sáu menn í Vest-
mannaeyjum, hvar 8 menn komu
saman siglandi á hafísjaka og tóku
land við Heimaey. Þetta reyndust
Skotar, og sögðu þeir farir sínar
ósléttar; þeir hefðu ætlað á skipi
stnu til Vestur-lndía, en Frakkar
rænt skipinu og þeim með og siglt
með þá í norður, þar til þeir komu
að ísbrúninni, en þar létu Frakkar
Skotana af sér og sigldu síðan aftur
til suðurs. en heppni Skotanna var
næstum ótrúleg, og mætti jafnvel
notast sem uppistaða í ævintýri eða
hafmeyjareyfara, þvi jakinn tók
þegar á rás er Frakkarnir fóru og
skilaði Skotunum heilu og höldnu
til Vestmannaeyja á tveimur sólar-
hringum. — í maí þetta vor hugs-
uðu menn sig ekki um að riða á
ísum fyrir hvern fjarðarkjaft á
Norðurlandi. Af kuldum þessum
brást svo öll spretta um sumarið
og haustið var svo vætusamt, að
úti urðu þau litlu hey, sem upp
náðust. 1696 fylgdi svo í kjölfarið
samkvæmt lögmálinu, og reyndist
mesti fellivetur síðan Hvítavetur,
og var ýmist kallaður Hestbani eins
og 1669 eða Hrossavetur. Hross og
sauðskepnur hrundu í hrönnum, og
víða varð varla haldið golunni í
kúnum. Margir urðu hungurmorða,
og þó einkum i Þingeyjarþingi; þar
tórði á sumum bæjum ekkert kvikt
eftir. Útigangshestar kröfsuðu allt,
sem til náðist: Timbur og torf, hrís
og staura, föx og tögl hverjir af
öðrum og skinn og skrokka af þeim,
sem dauðir lágu. Á þorraþræl urðu
15 manns úti á Norðurlandi og í
Borgarfirði, en í marz eyðilögðust
12 skip undir Eyjafjöllum í ofsa-
roki, sem einnig skemmdi hús og
hey. Vorið var kalt og greri seint,
og drapst þá viða það sem eftir
var af búsmalanum, en fólkið fór
á vergang með betli, ránum og
þjófnaði, eins og verða vildi undir
svona kringumstæðum. Sumarið
var kalt, iðulega frost um nætur,
og gras spratt ekki að heitið gæti.
12. júní gerði svo snarpan byl
fyrir norðan land, að fé króknaði
og kafnaði, en moka varð fyrir
nautgripum.
OG ENN fylgdi vondur vetur eft-
ir. 1697. Vatnsleysuvetur. Þá þraut
viða vatn af frostum, svo varla var
hægt að brynna skepnunum. ísinn
lá við land, og með honum selir
sem búbót og birnir til hrellingar.
84 voru sagðir veslast upp í Tré-
kyllisvík, 54 í Rifi, 24 á Hjallasandi
(Hellis-), 80 í Fljótum og Ólafsfirði,
70 ( Svarfaðardal, 30 í Höfðahverfi
og þannig mætti áfram telja. Fá-
tæklingar á flakki voru jafnmargir
þeim, sem samastað áttu, og þjófn-
aður var slfkur, að engu var eirt
og engu haldið. Óðahungraður lýð-
urinn lagðist á og undir gripina
hvar sem var, hvort heldur var i
húsum eða högum, saug mjólkina
ÁVALLT UNG
|AN^ASILR rakamjólk
„LAIT HYDRANT".
þurr húð þarf meiri raka en húðvefirnir hafa við að
framleiða. Til þess að bæta úr þessum rakaskorti framleiðir
LANCASTER nú RAKAMJÓLK „LAIT HYDRANT",
sem einkum er ætluð fyrir þurra og viðkvæma húð. Þessi
áburður bætir húðina strax eftir fyrstu notkun. Húðin
verður mjúk, fersk og notaleg.
ÚTSÖLUSTAÐIR. —
REYKJAVÍK: Tíbrá,
Gjaía- og snyrtivörubúöin,
Orion, Holts-Apótek, Tjarnar-
hárgreiðslustofan. —
AKUREYRI: Verzlunin Drífa.
PATREKSFIRÐI: Verzl. Ó.
Jóhannessonar.
^AN^ASILR
WITTENBORG —
sjálfsalar, fyrir
kaffi, súkkulaði,
súpur o. fl.
Sjálfsalarnir
afgreiðast i mörgum
tegunduni og eru
sérstaklega hentugir
fyrir veitingastaði,
vinnustaði og
biðskýli.
Leitið nánari upplýsinga:
Ólafur Gíslason & Co. hf.
Ingólfsstræti la, — Sími: 18370.
VIKAN 8. tbl. gg