Æskan - 01.08.1994, Qupperneq 26

ÞÆTTIR UM UMHVERFISMÁL:
LÁQFÓTA LAríDVÖRDUR
Umsjón: Sigrún Helgadóttir líffræðingur.
ÓGEÐSLEG FLUGA -
FALLEGT DÝR
„Passabu þig, þab er einhver ó-
geðsleg fluga þarna!"
Krummi hrópaði upp og Ása hent-
ist á fætur.
Krakkarnir lágu úti í garöi, tíndu
upp í sig eitt og eitt eldrautt rifsber
og nutu haustsólarinnar. Þab var ekki
seinna vænna, skólinn byrjaður og
vetur í nánd.
Þeir horfbu nokkra stund á dýrið
sem sveimaði í sólargeislanum.
„Þetta er ekkert ógebsleg fluga.
Mér finnst hún frekar falleg," sgbi
Unnur.
„Ég er viss um að hún er stór-
hættuleg og bæði stingur og bítur,"
sagbi Krummi snúbugt. „Er þetta
ekki einn af þessum geitungum sem
eru núna úti um allt? Strákur í mín-
um bekk kom í skólann í gær allur
bólginn og blár vegna þess ab hann
hafbi stigiö á geitungabú og geit-
ungarnir höfbu rábist á hann og
stungiö hann um allt," sagði Ása.
„Já, kennarinn okkar var líka að
segja okkur frá geitungum," sagbi
Maggi. „Hann fann bú í garðinum
sínum og fékk ein-
hvern mann til
ab eyða því."
„Hvers
vegna var
hann ab því?"
spurbi Unnur.
„Iss, þetta eru áreiðan-
lega réttdræp kvikindi,"
sagði Krummi með
stríönisglampa
augum.
Þab stóð ekki
á viðbrögöum
félaga hans.
Þeir hrópubu upp:
„Þú veist ósköp vel að þab eru
engin dýr réttdræp!"
Krummi hló. „Æ, ég var bara að
stríba ykkur. En hvernig stendur þá á
því ab kennarinn, sem alltaf er ab
boba náttúruvernd og góba um-
gengni, skuli láta drepa geitungana í
garbinum sínum, þessi fallegu, litlu
dýr?"
Enn var stríðnistónn í málrómi
Krumma og hann benti á geitunginn
sem flögraöi inni á milli runnanna.
„Já, vib spurðum hann að því,"
sagði Maggi, „og hann hélt yfir okk-
ur langa ræðu. Hann sagbi ab ákveb-
ib svæði og lífverurnar á því mynd-
ubu vistkerfi. Flestar lífverurnar eru
upprunalegar á svæbinu, hafa búib
þar saman í mörg þúsund ár og eru
háðar hver annarri og tengdar. Hver
planta eða dýr hefur ákveöinn stað
og starf í vistkerfinu. Ef ný tegund líf-
veru er flutt inn í vistkerfiö þá breytir
hún því og getur valdið tjóni. Fyrir
nokkrum árum voru engir geitungar
á íslandi og íslenskt vistkerfi komst á-
gætlega af án þeirra. Sum smádýr
skemma kannski lauf á trjám og geit-
ungar geta gert okkur gagn meb því
ab éta þau en ýmis önnur dýr éta
þau líka svo ab vib þurfum ekkert á
geitungum ab halda til þess. Kennar-
inn minn sagbi ab hann hefði verið
ab hugsa um ab leyfa búinu ab vera í
garðinum sínum en hann á lítinn
strák sem kann ekkert ab gæta sín
fyrir geitungum og vildi bara ná
þeim og skoða þá. Þab er ekki skyn-
samlegt því ab þeir geta stungiö og
þab er mjög sárt þó ab þab sé venju-
lega ekkert hættulegt."
„Hvernig fór þessi mabur ab því
að drepa alla geitungana í garbin-
um?"
Ása benti á geitunginn sem hafbi
flæmt hana á fætur.
„Þarna er einn geitungur. Þótt
hann væri drepinn eru þá ekki marg-
ir annars stabar?"
„Jú," sagbi Maggi, „en geitung-
arnir lifa í búum, hálfgerbum fjölbýl-
ishúsum sem þeir búa til úr tré sem
þeir hafa nagað og síban hnobab
saman í kúlu. í búib safna þeir sér
fæbu, þar verpa þeir eggjunum sín-
um og þangað koma þeir á kvöldin.
Maðurinn, sem eyðir búunum, kem-
ur þegar orbib er koldimmt og allir
geitungarnir eru farnir inn. Þá
sprautar hann einhverju deyfiefni í
búib til ab geitungarnir vakni ekki á
meban hann losar þab og áður en
þeir vakna setur hann þá í frysti. Þar
kólna þeir og frjósa til dauba á svip-
aöan hátt og þeir gera úti í náttúr-
unni þegar haustar og vetrar. Hann
segir ab þetta sé mannúölegasta ab-
ferbin. Þab er alveg sama þótt okkur
þyki einhver dýr ómöguleg eba jafn-
vel hættuleg, vib höfum engan rétt
til að kvelja þau."
„Þab er kannski skiljanlegt ab fólk
vilji ekki hafa geitungabú í görbun-
um sínum, sérstaklega ef þab á lítil
2 6 Æ S K A N