Tímarit lögfræðinga - 01.09.1994, Page 8

hljóðan veðskuldabréfsins, eru þegar af þeirri ástæðu ekki skilyrði til að leyfa framgang
hins umbeðna uppboðs.1
Sjá hins vegar Hrd. 1987 388 (Stóðhestar).
Eftir að til skuldarsambands hefur stofnast, geta orðið aðilaskipti að kröfu-
réttindunum, rétt eins og öðrum eignarréttindum, þ.e.a.s. nýr kröfuhafi getur
komið í stað hins upprunalega kröfuhafa og eins getur nýr skuldari komið í
stað fyrri skuldara.
I kröfurétti gildir sú meginregla, að skuldari getur ekki án samþykkis
kröfuhafa sett annan skuldara í sinn stað með samningi. Gagnstæð regla gildir
hins vegar um kröfuhafaskipti. Meginreglan er þar sú, að kröfuhafaskipti geta
átt sér stað án samþykkis skuldara og með hverjum þeim hætti, sem leitt getur
til aðilaskipta að eignarréttindum, svo sem fyrir afsalsgerninga, erfðir, dánar-
gjafir, aðfarargerðir skuldheimtumanna og við gjaldþrot kröfuhafa. Með samn-
ingi við skuldara er hægt að stofna nýja kröfu, sem kemur í stað þeirrar fyrri.
Slík „novation“ felur ekki í sér aðilaskipti að kröfuréttindum, heldur stofnun
nýrrar kröfu.2
1.2 Stofnast nýtt skuldarsamband?
Um það hefur verið nokkur ágreiningur með fræðimönnum, hvort unnt sé
að tala um aðilaskipti að kröfuréttindum í þessu sambandi. Hafa sumir fræði-
menn viljað halda því fram, að nýtt réttarsamband stofnist, t.d. danski fræði-
maðurinn Carl Goos (1835-1917). Rök hans voru þau, að aðild væri eitt af
megineinkennum sérhvers skuldarsambands og einkennandi fyrir það, og því
þýddi sérhver breyting á aðildinni það, að nýtt réttarsamband hefði stofnast í
millum annarra aðila.
Ohætt er að segja, að framangreindu sjónanniði Goos hafi verið hafnað í
norrænni lögfræði í seinni tíð, þó svo að sjónarmið hans hafi nokkuð til síns
máls. Fyrst er þess að geta, að hið nýja skuldarsamband svarar að öllu leyti
til hins upprunalega sambands, með þeirri einu breytingu, að kominn er nýr
kröfuhafi í stað hins upphaflega. Hinn nýi kröfuhafi byggir rétt sinn á rétti
1 Sjá nánar Henry Ussing, Obligationsretten, Almindelig del, Kaupmannahöfn 1961, bls. 374
o. áfr. Sjá og til athugunar Hrd. 1981 182 (Mývatnsbotnsmál), en þar sagði m.a.: „Ábúendur
umræddra tveggja jarða beina kröfum sínum að ríkinu, sem að því leyti, sem hér skiptir máli,
telst vera eigandi jarðanna. Sem vamaraðili mótmælir ríkið eignarréttartilkalli því, sem fyrr-
greindir ábúendur hafi uppi vegna ábýlisjarða sinna. Það er andstætt meginreglum réttarfars um
aðild að dómsmálum, að hafðar séu með þessum hætti uppi kröfur af hendi ríkisins gegn þvf
sjálfu, sem mótmælir sem varnaraðili, að kröfurnar nái fram að ganga. Ber af þessum ástæðum
að ómerkja hinn áfrýjaða dóm að því er varðar Skútustaði I og Skútustaði II og vfsa málinu
frá héraðsdómi að því er varðar kröfugerð af hendi ábúendanna ...“.
- Sjá nánar Henry Ussing, Obligationsretten, bls. 209; Bernhard Gotnard, Obligationsret
3. hefti, Kaupmannahöfn 1993, bls. 67 (hér eftir nefnt Obligationsret); Þorgeir Örlygsson,
Skuldaraskipti. Tímarit lögfræðinga, 1. hefti, 42. árg. 1992, bls. 20-22.
74