Ægir

Árgangur

Ægir - 01.04.1996, Blaðsíða 29

Ægir - 01.04.1996, Blaðsíða 29
áttæringar. Voru þeir, sem og tein- og tólf- æringar, oftast búnir seglum, sem gripið var til þegar leiði var gott. Fáar heimildir eru til um fjölda árabáta hér á landi á fyrri öldum. Árið 1770 tóld- ust bátar, þ.e. fer-, sex-, átt- og teinæring- ar, á landinu samtals 1869, en hafði fjölg- að í 2236 árið 1791. Árið 1800 voru bátar í þessum stærðarflokkum alls 2021, en fór svo fjölgandi og urðu flestir 3506 árið 1861. Eftir það fór árabátum á landinu fækkandi. Þeir voru 2037 árið 1900, 1238 árið 1912, 1002 árið 1920, en aðeins 171 árið 1930. Hvað bátafjölda varðar virðist árabátaöldin þannig hafa náð hámarki um 1860 og telja verður að henni hafi lokið skömmu eftir 1920, þótt liðlega eitt hundrað árabátum væri haldið til fiskjar víðs vegar um land allt fram að síðari heimsstyrjöld. Erfitt er að ársetja upphaf skútualclar af nákvæmni. Tilraunir, sem bæði Islending- ar og Danir gerðu til þilskipaútgerðar hér á landi á 17. og 18. öld, urðu flestar skammæar og samfelld skútuútgerö hófst ekki fyrr en á fyrsta áratug 19. aldar. Hún var í fyrstu mest vestanlands og á Vest- fjörðum, en uppúr miðri öldinni reis upp öflug þilskipaútgerð og við Eyjafjörð og á síðasta þriðjungi aldarinnar einnig við sunnanverðan Faxalóa. Á Suðurlandi og Austf jörðum varð þilskipaútgerð hins veg- ar aldrei teljandi. Vestfirsku og norðlensku þilskipin gengu fyrst í stað einkum til hákarlaveiða en er kom fram um 1870 og lýsi tók að lækka í verði sökum aukins framboðs á steinolíu, voru skipin gerð út til hand- færaveiða í æ ríkari mæli. Þilskipaútgerðin var hrein viðbót við árabátaútveginn og hún var að flestu leyti með öðrum hætti, þótt helsta veiöarfærið væri hið sama: handfœrið. Þilskipin þurftu hafnir og þau voru miklum mun dýrari í kaupum, við- haldi og rekstri en árabátarnir. Þau voru því flest í eigu kaupmanna þótt þess væru vissulega allnokkur dæmi (einkum norð- anlands) að bændur ættu þilskip, ýmist einir eða í samlögum. Meginúthaldstími þilskipanna var frá því í mars/apríl og fram í ágústlok eða septemberbyrjun, þ.e. utan vetrarvertíðar, sem var aðalveiði- tímabil áraskipanna. Þilskip munu hafa orðið einna flest hér á landi um 1890, 160-170, en árið 1912 voru þau alls 121. Átta árum síðar, 1920, hafði þeim fækkað í 39 og á næstu árum lagðist útgerð þeirra að mesta af, þótt örfá væru gerð út öðru hvoru fram yfir 1930. Tæknibreytingar ollu því að útgerð ára- báta og þilskipa lagðist af með svo skjót- um hætti sem raun bar vitni. Vél var fyrst sett í íslenskan bát vestur á ísafiröi á að- ventunni árið 1902 og hóf hann veiðar frá Bolungarvík á vetrarvertíð 1903. Á næstu árum fjölgaði vélbátum hérlendis hratt og var þar einkum um að ræða sexæringa, sem búnir voru vélum, eða nýja báta, sem margir voru smíðaðir erlendis. Fyrstu vél- tímabil. Það verður þó ekki gert hér, enda vandséð við hvað eigi að miða. Hjálpargreinar sjávarútvegssögu Þegar öllu er á botninn hvolft, er vísast að fyrst og fremst beri að líta á sjávarút- vegssögu sem menningarsögu. Hér á landi a.m.k. tekur saga sjávarútvegs með einum eða öðrum hætti til flestra þátta þjóðlífs- ins og verða þeir, sem við hana fást, því að styðjast við allar þær hjálpargreinar, sem sagnfræðingar þurfa að nota og kunna skil á, er þeir glíma við það fyrirbæri, sem stundum er kallað „almenn saga". Allt um það fer ekki hjá því að þeir, Fœreyskar skútur í Vestmannaeyjahöpi 1943. bátamir voru opnir og af svipaðri stærð og árabátarnir og gátu því gengið til veiða úr mörgum hefðbundnum verstöðvum ára- skipa. Þeir höfðu þann meginkost fram yfir árabátana að vera mun fljótari í för- um, auk þess sem vinna á þeim var mikl- um mun léttari, ekki síst vegna þess að menn losnuðu við róðurinn. Fór og svo að árabátaútgerð lagðist af á tiltölulega skömmum tíma, sem áður sagði. Um 1912 tók stærri vélbátum, svo- nefndum dekkbátum, að fjölga verulega og leystu þeir þilskipin víðast hvar af hólmi. Eina verulega undantekningin í því efni var Faxaflóasvæðið. Þar hófst tog- araútgerð á fyrsta áratug 20. aldar, en hún var þó bundin við Reykjavík og Hafnar- fjörð, þar sem togarar komu í stað þil- skipa. Vélaöldinni má vitaskuld skipta í styttri sem fást við rannsóknir á sögu sjávarút- vegs þurfi að bera nokkurt skynbragð á fleiri fræðigreinar, og þá ekki síst þær, sem þeir starfsbræður þeirra, er glíma við t.a.m. stjórnmála- og stofnanasögu, þurfa sjaldan að leiða hugann að. í þessu viðfangi ber fyrst að nefna landa- frœði, en einnig greinar, sem oftast eru taldar standa nær náttúru- og reiknivís- indum en sagnfræði: veðurfrœði og veð- urfarssögu, fiskifrœði og haffrœði, sögu skipasmíða, tölfrœði og hagfrœði, mann- frœði og þjóðháttafrceði og þannig mætti áfram telja. Eðli fræðigreinarinnar sjáv- arútvegssögu gerir það að verkum, að þeir sem við hana fást verða að hafa giska víðfeðman fræðilegan áhuga og mega aldrei lokast inni á þröngu sér- sviði. D ægir 29
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56

x

Ægir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ægir
https://timarit.is/publication/584

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.