Læknablaðið - 15.12.1989, Blaðsíða 45

LÆKNABLAÐIÐ
411
tannlæknis og sex konur sögðu, að það kæmi
í veg fyrir, að þær leituðu eftir þjónustu.
Otti eða kvíði vegna heimsókna var nokkru
meiri meðal kvenna en karla. Um 12% þeirra
kvenna er svöruðu viðurkenndu óverulegan
geig, en liðlega 13% karlanna (1). I rannsókn
Haakonsons á 20-60 ára Svíum viðurkenndu
27,6% slíkan ótta. Um 10% Svíanna sögðu
ennfremur að þessi ótti hindraði þá í að leita
til tannlæknis. Ennfremur kom þar í ljós, að
3% Svíanna álitu, að ótti og kvíði kæmi í veg
fyrir að þeir leituðu þjónustu (5).
Hjá Dönum yfir 65 ára aldri nefndu
5,6% ástæðuna »ótti við sársaukafulla
meðferð« fyrir óreglulegum eða engum
tannlæknisheimsóknum (2).
Ótti við tannlæknisheimsóknir minnkaði með
aldrinum en var þó helmingi algengari en
hjá körlunum þótt aðeins 6,3% kvennanna
í þessari rannsókn viðurkenndu talsverðan
eða meiri ótta og eingöngu 1,2%, að óttinn
væri slíkur, að hann kæmi í veg fyrir, að
þær leituðu tannlæknis. Ótti er mestur í
yngsta hópnum, og fer síðan þverrandi.
Vegna samanburðarins skal þó undirstrikað,
að sænska rannsóknin tók til blandaðs hóps
karla og kvenna 20-60 ára. Þó að ótti virðist
algengari meðal kvenna en karla, er hér um
mjög lágar tölur að ræða.
Skortur á þjónustu virðist ekki vandamál á
íslandi í dag, enda er fjöldi íbúa á hvem
tannlækni með þvf lægsta í heiminum. Af
konunum töldu 93% ekki erfitt að fá tíma við
hæfi hjá tannlækni. Þetta er í fullu samræmi
við karlana, þar sem talan var 88,8%. Aðrar
kannanir sýna að mikill meirihluti fullorðins
fólks álítur framkvæmd og fyrirkomulag
tannlæknisþjónustunnar í góðu lagi (1, 12,
21).
Konumar kváðust mjög meðvitaðar um það,
hvað tannlæknir framkvæmir í munni þeirra.
Yfir 98% tenntra kvenna kváðust fylgjast með
því sem fyrir þær var gert á tannlæknastofu og
litlu færri hinna tannlausu einnig eða um 96%.
Aðeins 32% þeirra kvenna, sem em
útivinnandi, fara til tannlæknis í vinnutíma.
Vissar um að þær gætu fengið frí úr vinnu
vom 63%, í vafa vom 32%, en einungis 5%
sögðu slíkt útilokað. Ef til vill er eðlilegt
að þessar tölur séu nokkuð frábmgðnar
því sem gerist meðal karlanna, þar sem
hér er um hópa fullorðinna kvenna að
ræða, sem margar hverjar em væntanlega í
hlutastörfum. Það breytir þó engu um það
að brýn þörf er á reglulegu eftirliti, og að
tafir frá vinnu vegna tímafrekra aðgerða séu
í lágmarki. Hér eins og hjá körlunum er
það vert umhugsunar, ef einhverjir þegnar
velferðarríkisins em án þeirra mannréttinda
að geta leitað sér heilbrigðisþjónustu á
hefðbundnum þjónustutíma (1).
Innan við 18% kvennanna töldu ástandi tanna
í einhverju ábótavant, en tæp 53% álitu
tennur sínar í góðu lagi. Þær vom því nokkm
vissari í sinni sök en karlamir (1). Tannáta
er algengari fyrr á ævinni og getur valdið
tannverk þótt skemmd sé grunn. Þó benda
rannsóknir til þess, að tíðni tannátu aukist
aftur á efri ámm (2, 3, 5, 9).
Eingöngu tæp 12% álitu, að eitthvað væri að
tannholdi, og tæplega 58% þeirra er svömðu
spumingunni töldu það í lagi. Vitað er, að
vandamál vegna sjúkdóma í tannholdi eru
algeng og gjaman talin ein helsta orsök
tannmissis meðal eldri einstaklinga (5,
9, 22). Skýring á því hve margar konur
álíta tannholdið í lagi, er ef til vill sú, að
tannholdssjúkdómur, ásamt verulegu beintapi
og tannlosi getur verið kominn á allhátt stig
án vitundar viðkomandi einstaklings.
Það er kunn staðreynd, að konur sækja betur
hvers konar heilbrigðisþjónustu en karlar, og
mun svo einnig um tannlæknisþjónustu (3, 5).
Þetta kann að virðast mótsagnakennt í fyrstu,
þegar þess er gætt að tannleysi er algengara
meðal kvenna en karla bæði hérlendis sem og
annars staðar (1-12). Astæðan getur ef til vill
verið sú, að margir karlamir eru illa tenntir
og jafnvel lýttir vegna óreglulegs tanntaps,
en kæra sig kollótta um ástand og útlit, sem
konumar mundu aldrei sætta sig við og leita
því frekar lausnar á málinu.
Þær konur sem misst hafa tennur úr öðrum
gómi telja frekar eitthvað að tannholdi en þær
sem halda tönnum í báðum gómum. Mögulegt
er, að ástæðan sé sú, að konur þessar hafi
haft meiri kynni af tannholdssjúkdómum og
misst tennur sínar þess vegna. Þá telja yngri
konumar í hópnum fremur, að eitthvað sé að
tannholdi og tönnum. Bendir það til þess, að
yngra fólkið sé sér meðvitaðra um tannheilsu
sína. Vanmat á eigin ástandi kemur víða fram