Læknablaðið - 15.12.1989, Blaðsíða 17

LÆKNABLAÐIÐ 1989; 75: 389-95
389
Tómas Helgason, Júlíus Björnsson
ALGENGI MINNI HÁTTAR GEÐKVILLA OG
ÁVÍSANA Á GEÐDEYFÐARLYF OG RÓANDI
LYF í REYKJAVÍK1984
ÚTDRÁTTUR
Á árinu 1984 var gerð rannsókn á algengi
geðkvilla með skimprófi, sem lagt var fyrir
3,7% slembiúrtak fólks á aldrinum 20-59 ára.
Það sama ár voru rannsakaðar geðlyfjaávísanir
sem Sjúkrasamlag Reykjavíkur greiddi á
einum mánuði (1, 2).
Samkvæmt skimprófinu er áætlað að algengi
geðkvilla fyrir utan nokkuð af áfengissýki og
alvarlega geðveiki hafi verið 13% hjá körlum
og 18% hjá konum í Reykjavík á aldrinum
20-59 ára, hæst hjá fólki á aldrinum 20-29 ára
21%, en lægst hjá þeim sem voru 50-59 ára
11 %. Fjöldi þeirra sem fengu ávísun á róandi
lyf eða geðdeyfðarlyf í einum mánuði reyndist
3,6% og 0,7%. Munurinn milli kvenna og
karla var tiltölulega meiri en að því er varðaði
geðkvilla. Of margir fengu ávísun á róandi
lyf í hlutfalli við þá sem fengu ávísun á
geðdeyfðarlyf miðað við hlut þunglyndiskvilla
í algengi geðkvilla í heild. Á aldrinum 20-
29 ára fengu aðeins 0,8% fólks róandi lyf
og 0,3% geðdeyfðarlyf. Miðað við algengi
geðkvilla á þessum aldri eru geðlyfjaávísanir
því fátíðar. Þó að óþarflega mörgu eldra fólki
sé ef til vill ávísað róandi lyfjum, er fjöldi
geðlyfjaávísana til þess síst meiri en búast
mætti við í samanburði við algengi geðkvilla.
INNGANGUR
í fyrri greinum hefur verið fjallað um það,
hverjir fá geðlyfjaávísanir og hverjir gefa
þær út (1, 2). En hvers vegna ávísa læknar
fólki geðlyfjum? Hafa þeir greint geðkvilla
hjá öllum? Fyrri athugun bendir til þess
að heimilislæknar hafi greint geðkvilla hjá
helmingi færra fólki en þeir höfðu ávísað
geðlyfjum (3). Meiri hluti lyfjanna eru
benzódíazepínsambönd, sem læknar gefa við
minni háttar geðkvillum sem einkennast af
kvíða, deyfð og svefnleysi og tengjast gjaman
Frá geödeild Landspítala. Barst 08/05/1989. Samþykkt
04/07/1989.
ýmsu ytra álagi eða líkamlegum kvillum.
Einkennin minnka oft innan árs. En hægt
er að flýta fyrir batanum annað hvort með
lyfjum eða samtalsmeðferð, hughreystingu
og leiðbeininingu. Við samanburð á
lyfja- og samtalsmeðferð á slíkum minni
háttar geðkvillum hjá heimilislæknum
reyndist lyfjameðferðin ekki virkari en stutt
samtalsmeðferð (4).
Ef niðurstöður þessara rannsókna eru teknar
án fyrirvara ýta þær undir hugmyndir sem
fjölmiðlar og ýmsir aðrir hafa otað að fólki,
að verið sé að deyfa vandamál daglegs lífs
eða mæta ásókn í vímu með lyfjagjöf. Þessi
vandlæting hefur iðulega leitt til þess að fólk
hikar við að taka lyf, sem geta verið því
nauðsynleg, og jafnvel við að leita læknis
vegna þeirra kvilla sem lyfin eru gefin við
og fær ekki þá bót sem hægt er að veita með
eða án lyfja.
Misnotkun geðlyfja sem vímugjafa er ekki
umfangsmikið vandamál í samanburði við
notkun löglegra og ólöglegra fíkniefna eins
og áfengis og kannabisefna. I könnun á
fíkniefnanotkun fólks á aldrinum 16-36 ára
reyndust aðeins 2% hafa notað læknislyf til
þess að komast í vímu, en 24% höfðu reynt
kannabis og rúm 80% voru áfengisneytendur
(5). Til samanburðar má geta þess, að í
Bandaríkjunum segjast aðeins 2% fullorðinna
hafa notað róandi lyf til annars en lækninga
og 1% hafði notað svefnlyf í öðru skyni (6).
Hvort geðlyf kunna að vera ofnotuð í
einstökum tilvikum eða almennt er annað mál.
I annarri grein er bent á, að 4% þeirra sem
fengu ávísanir á róandi lyf var ávísað meira
en ígildi 30 mg díazepam á dag (1). Þó að
þetta séu háir skammtar er ekki hægt að segja
að um misnotkun sé að ræða á grunni þeirra
upplýsinga sem lyfseðlamir veita. Hugsanlega
geta átt hér hlut að máli mjög illa haldnir
kvíðasjúklingar sem ekki hefur verið hægt
að hjálpa með öðrum hætti.