Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.10.1997, Síða 45

Læknablaðið - 15.10.1997, Síða 45
LÆKNABLAÐIÐ 1997; 83 665 is- og tryggingamálaráðuneytisins. Fyrsta veit- ing sérfræðiréttinda í öldrunarlækningum var árið 1981 og til þessa hafa á annan tug íslenskra lækna hlotið slík réttindi. Öldrunarlækningar hafa verið skilgreindar af Félagi breskra öldrunarlækna sem undir- grein almennra lyflœkninga sem fœst við klín- ísk, fyrirbyggjandi, læknanleg ogfélagsleg við- horf á heilsuvanda aldraðs fólks. Sérhœfingin felst íþví að kunna skil áfjölþátta sjúkdómum, margbreytilegum sjúkdómseinkennum og hlut- verki félagslegs stuðningsnets fyrir hinn aldraða einstakling (2). Markmiðum öldrunarlækninga er lýst með fjórum áhersluatriðum: 1. Að stuðla að því að eldra fólk lifi á virkan og eðlilegan hátt. 2. Að fyrirbyggja sjúkdóma eða greina þá og meðhöndla sem fyrst. 3. Að draga úr þjáningum vegna fötlunar og stuðla að eðlilegri sjálfsbjargargetu sem lengst. 4. Að veita líkn við lok lífs. í öldrunarlækningum eru forvarnir þunga- miðjan í stefnumörkun greinarinnar. Flestar sérgreinar læknisfræðinnar hafa forvarnir að markmiði sínu og stjórnvöld margra landa setja forvarnir í fremsta sæti löggjafar um heilbrigð- isþjónustu. Forvarnir: Forvarnir felast í því að fyrir- byggja að heilsuvandi verði til eða nái fram að ganga. Þær miða að því að koma í veg fyrir eða minnka þekkta áhættuþætti sjúkdóma og draga úr afleiðingum sjúkdóma, fylgikvillum þeirra og fötlun. Forvarnir eru venjulega flokkaðar í þrjú stig eftir því hvar í sjúkdómsferlið er gripið (tafla I). Fyrsta stig forvarna felst í því að draga úr myndun áhættuþátta, annað stig í því að greina sjúkdóma á frumstigi, það er áður en þeir eru farnir að gefa einkenni. Priðja stigs forvarnir felast í því að draga úr líkum á fylgi- kvillun og fötlun vegna sjúkdóms. Líta má á hvers kyns endurhæfingu sem forvörn gegn niðurrifsafli sjúkdómsins. A undanförnum árum hefur þekkingu á hin- um fjölþættu sviðum öldrunarfræða fleygt fram og margar hagnýtar rannsóknir verið gerðar. Margir búast við stórstígum framförum á sviði öldrunarfræða á næstu árum og áratugum. Þekking á aldurstengdum sjúkdómum hefur einnig aukist, ekki síst með tilkomu sérhæfing- ar á sviði öldrunarlækninga. Námskeið fyrir verðandi eftirlaunaþega hafa víða verið haldin og hafa þau sett sitt mark á forvarnarstarf fyrir aldraða (3). Forvarnir á forstigi byggja á þekkingu á áhættuþáttum hinna aldurstengdu sjúkdóma. Ahættuþættirnir eru fundnir með faraldsfræði- legum þýðisrannsóknum og reiknaðir með töl- fræðilegum aðferðum. Sem dæmi um sjúk- dóma sem mögulega væri unnt að fyrirbyggja á forstigi má nefna: 1. Fjölæðaglöp og slag, með betri stjórnun á blóðþrýstingi. 2. Beinþynningu, með hormónagjöf. 3. Kransæðasjúkdóma, með hollu mataræði og reykbindindi. 4. Glöp, hjartabilun, brisbólgu og skorpulif- ur, tengd áfengisneyslu. 5. Offitu, liðagigt, sykursýki og hækkaða blóðfitu, vegna ofáts og/eða kyrrsetu. 6. Ristilsarpafjöld og gallsteina, með neyslu nægra trefjaefna. 7. Lungnaþembu, langvinnt berkjukvef og lungnakrabbamein, tengt reykingum. 8. Næringarskort, sem stafar af einhæfu eða of litlu fæði. 9. Aukaverkanir lyfja (iatrogenesis). Aldrað fólk nýtur góðs af fjölbreyttum lyfj- um og talið er að það neyti um helmings allra lyfseðilsskyldra lyfjaílandinu. Það hefur vissar hættur í för með sér og margir aldraðir njóta leiðsagnar hjúkrunarfræðinga með lyfjatiltekt í heimahúsi. Skimun: Skimun felst í því að leita skipulega að sjúkdómum eða meinsemd á byrjunarstigi með það fyrir augum að koma við lækningu í fyrirbyggjandi skyni. Fyrir röskum aldarfjórð- ungi voru settar fram skýrar leiðbeiningar fyrir skimun (4). 1. Sjúkdómurinn eða heilsuvandinn þarf að vera mikilvægur. 2. Náttúrusaga sjúkdómsins þarf að vera þekkt. Table I. Prevention. Grade Condition Method Primary Risk factor Health education, health promotion Secondary Asymptomatic disease Screening, case finding Tertiary lllness (disease) Treatment, rehabilitation
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100

x

Læknablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.