Sagnir - 01.04.1980, Blaðsíða 13

Sagnir - 01.04.1980, Blaðsíða 13
i ákveðna pólitíska átt. Hann gæti ekki sagt frá þeim öllum til að sanna mál sitt, en hann mundi velja dæmi sín í réttum hlutfó'llum. Leiði það til þess að hæstiréttur setji ofan í hug- um lesenda er það ekki sök sagn- fræðingsins, heldur hæstaréttar. I raun eru mörkin milli heiðarlegrar notkunar og mis- notkunar á sögunni æði miklu vandfundnari en í þessu tilbúna dæmi, Þar kemur það meðal ann- ars til að sagnfræðingum er gefin takmörkuð sjón, eins og oðrum mönnum. Mikið af því sem hefur verið skrifað um íslands- só'gu síðustu hundrað árin mun hafa þjónað þeim tilgangi að reisa og styrkja sjálfstætt borgaralegt ríkisvald á íslandi. Sagan hefur að miklu leyti ver- ið sett á svið sem barátta ís- lensku þjóðarinnar við útlent vald. Aukin framleiðsla og tækni hafa verið lófsungnar. Ég efast ekki um að sögubóka- höfundar hafi séð só'guna a þennan hátt sjálfir, og ég gæti best trúað að fáir þeirra hafi nokkru sinni visvítandi leynt efni,af því að það spillti^ þessari mynd , Þjóðleg barátta og verklegar framkvæmdir voru þeim einfaldlega aðalatriði só'gunnar, hitt var undantekning- ar eða smáatriði. Einsýni þjóðlegu sagnfræð- inganna þjónaði sýnilega póli- tískum tilgangi, og hæfni okkar til að sjá í gegnum hana nú stafar vafalaust af því að þessi tilgangur liggur okkur ekki eins þungt á hjarta. Sum okkar kunna beinlínis að vera andvíg honum. Engu að síður held ég að við verðum flest að viðurkenna, ef við hugsum okkur um, að tilgangur þjóðlegu sagn- fræðinganna hafi verið góður á sínum tíma, pólitísk markmið þeirra þörf og nauðsynleg. Ætli við sem nú skrifum sögu megum ekki vel við una ef við fáum só'mu eftirmæli? 'ór Whitehead Fyrri spu-ningunni hlýt ég að svara játandi. Það líður ekki svo dagur, að sagan sé ekki "notuð" í stjórnmálatil- gangi. Vandamál líðandi stund- ar eiga flest rætur í fortíð- inni, og sagnfræðin hefur því notagildi í pólitískum rökræð- um. Sagnfræðingar taka einatt þátt í umræðum samtímans, hver með sínum hætti. Ég get tekið mér í munn orð Einars Benedikts- sonar: "Að fortíð skal hvggja,/ef frumlegt skal byggja... ". Af þessu má ráða, að ég tel eðlilegt, að sagan sé notuð í pólitískum tilgangi, en set þó ymsa fyrirvara við slíka notk- un. Sa helsti er þessi: Menn mega aldrei líta á sannleikann sem afstætt hugtak. Lysing á sögulegum staðreyndum er annað- hvort sönn eða ósónn. Þessi regla er óháð því, að við hó'fum ö'll okkar viðmið, og hver kyn- slóð skrifar só'guna eftir sínu höfði. Sagnfræðinni, eins og ó'ðrum fræðigreinum eru sett margvísleg takmörk í leitinni að sannleika. Lysingar okkar á só'gulegum staðreyndum eru ó- fullkomnar, en það merkir ekki, að þær séu allar jafngildar. Annar fyrirvari, sem ég hel' á því að nota só'guna í stjórn- málatilgangi, er náskyldur hin- um fyrri: Engin kenning er tæmandi eða endanleg. Her er í rauninni komið að kjarna vísind- anna. Framþróun þeirra verður við það, að kenningum sé hnekkt Þessi fyrirvari hefur mikið gildi á okkar dó'gum. Ein höfúð- stjórnmálahreyfing samtímans játar enn trú á "lögmál" Karls
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88

x

Sagnir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.