Morgunblaðið - Sunnudagur - 08.09.2013, Side 20

*Heilsa og hreyfingÍ Sjálandsskóla í Garðabæ er dansað í vatni en zumba námskeið í sundlaug njóta vinsælda »23
Morgunblaðið/Kristinn
Inniloft hefur áhrif
á heilsufar og afköst
VELLÍÐAN Á VINNUSTAÐ HEFUR BEIN ÁHRIF
Á EINBEITINGU, AFKÖST OG VINNUGLEÐI AL-
MENNT. VANDA ÚLFRÚN LIV HELLSING, UM-
HVERFIS- OG AUÐLINDAFRÆÐINGUR, SEGIR
SLÆM LOFTGÆÐI GETA VALDIÐ HÖFUÐVERKJ-
UM, ERTINGU, ÓÞÆGINDUM Í ÖNDUNAR-
FÆRUM OG ALMENNRI VANLÍÐAN.
Unnur Hrefna Jóhannsdóttir uhj@simnet.is
1. Loftaðu út
Með því að lofta út fást nauð-
ynleg loftskipti sem koma
fremur í veg fyrir að varasöm
efni safnist fyrir. Rifa á gluggum
í lengri tíma hefur ekki sömu
áhrif og er sóun á orku og fjár-
munum.
2. Ekki loka rakann inni
Vaxtarskilyrði fyrir örverur
sem geta myndað gró, ertandi
efni og jafnvel eitur eru kjörin
þar sem raki er. Sérstaklega
skal huga að baðherbergjum.
3. Ekki reykja inni
Þetta ætti að vera augljóst,
tóbaksreykur spillir loftgæðum
auk þess að vera skaðlegur
heilsu fólks.
4. Þrífðu reglulega
Ýmis efni leynast í ryki sem
eru óæskileg við innöndun en
með reglulegri ræstingu má
draga reglulega úr rykinu.
5. Loftaðu um nýja hluti
Ný raftæki, húsgögn og text-
ílvörur láta frá sér varasöm rok-
gjörn efni sem loða við rykagnir
og geta haft heilsuspillandi áhrif.
6. Hugaðu að innkaupum
Veldu umhverfivæn hreinsiefni,
ilmefni og snyrtivörur.
7. Hugaðu að raftækjum
Raftæki láta frá sér varasöm rok-
gjörn efni, einkum þegar þau
hitna og því er best að slökkva á
þeim eftir notkun. Forðast skal
að hafa raftæki í svefnherberginu.
8. Ekki bera inn
varasöm efni
Varasöm efni geta borist inn
með skóm og yfirhöfnum. Settu
góða mottu við útidyrnar og
hafðu lokaða skápa fyrir yf-
irhafnir.
9. Hugaðu að
loftræstikerfinu
Það þarf reglulega að
hreinsa loftræstikerfi og
tryggja að þau virki sem
skyldi.
10. Hugaðu að
blómunum
Mörg blóm hreinsa loftið
með því að brjóta niður
varasöm efni og framleiða
súrefni. Dæmi um slíkar
plöntur eru tengdamamma,
drekatré og friðalilja. Gætið
samt að því að vökva plönt-
urnar mátulega því ef þær
eru of lítið vökvaðar er
hætta á rykmengun en
myglusvepp ef það er í hina
áttina. Morgunblaðið/Styrmir Kári
EKKI GLEYMA AÐ LOFTA ÚT
10 skref að bættum loftgæðum
K
vartanir tengdar innilofti og gæðum þess eru
á meðal þeirra algengustu þegar verið er að
taka út starfsumhverfi á vinnustað. Rann-
sóknir sýna að með því að auka gæði inni-
lofts úr ásættanlegum í fersk þá aukast afköst til
muna,“ segir Vanda, sem í meistaraverkefni sínu við
Háskóla Íslands rannsakaði loftgæði í 15 íslenskum
grunnskólum, en hún vinnur nú sem ráðgjafi hjá
Alta. „Birtingamynd og áhrif slæmra loftgæða eru
mjög mismunandi eftir einstaklingum, en algengt er
að fólk upplifi einkenni eins og höfuðþyngsli, húðroða,
ertingu í nefi, augum og hálsi og einbeitingarskort án
þess að tengja það beint við slæm loftgæði.“ Vanda
bendir á að iðulega sé hægt að bæta gæði innilofts
með einföldum aðgerðum þegar orsakirnar eru ljósar.
Hún segir að algengar orsakir fyrir slæmum loft-
gæðum liggi í byggingu húsnæðisins, notkun, viðhaldi
og innréttingum. „Stundum er verið að kasta til
höndunum eins og þegar uppbygging í nýjum hverf-
um hefur verið of hröð. Ný og óþekkt byggingarefni
geta brugðist, húsnæði er oft notað undir annan
rekstur en það var upphaflega ætlað til. Þá geta inn-
réttingar, eins og gólfefni eða textíll í bólstruðum
stólum eða gluggatjöldum dregið í sig ryk sem hefur
áhrif á loftgæði.“
„Spyrja fyrst, mæla svo“
Það eru mörg smáatriði sem þarf að huga að þegar
kemur að loftgæðum. „Ef lofthiti er t.d. lækkaður úr
28°C í stað 22°C þá hefur það jákvæð áhrif á fram-
leiðni. “ Vanda leggur þó áherslu á að það sé mik-
ilvægt að spyrja fyrst og mæla svo. „Við vinnum eft-
ir sænskri aðferðafræði, sem er einmitt hönnuð af
lækni og byggir á að skoða „sjúklinginn“ vel áður en
meðferð er ákveðin. Við getum borið niðurstöður
mælinga hér heima saman við tölfræðilegan gagna-
grunn frá Svíþjóð, Örebromedellen, sem er gríðarlega
víðtækur, en það er ekki sama hvort verið er að
skoða skóla, heilbrigðisstofnun, skrifstofur eða versl-
anir. Fjármagn er yfirleitt takmarkað og því mik-
ilvægt að forgangsraða og vanda til verks. Grunn-
matið byggist á samtölum og stöðluðum
spurningakönnunum sem lagðar eru fyrir starfsfólk,
nemendur og foreldra þegar við metum skóla eða
leikskóla. Spurningar eru bæði opnar og lokaðar en
það er ekki síst þær opnu sem eru mikils virði því
oft koma þar fram góðar ábendingar. Ef niðurstöður
benda til þess að þörf sé á mælingum eða sýnatökum
vegna t.d. loftskipta eða myglu, þá gerum við það, en
höfum þá líka upplýsingar til á byggja á þegar við
ákveðum hvar og hvað skal mæla.“ Vanda segir að
ekki þurfi að vera svo dýrt að auka loftgæði. „Litlar
breytingar eins og lækkun hitastigs, endurskoðun
ræstingavenja, fjölgun plantna, viðhald og hreinsun
loftræsikerfa, geta haft heilmikil áhrif til hins betra.
Við leiðum oftast ekkert hugann að loftgæðum innan-
dyra, en það er eitthvað sem snertir okkur öll því
flest eyðum við um 90% af tíma okkar innandyra.“
Vanda Úlfrún Liv Hellsing
segir algengt að fólk upplifi
höfuðþyngsli, húðroða og
einbeitingarskort vegna
slæmra loftgæða.