Morgunblaðið - Sunnudagur - 08.09.2013, Blaðsíða 8

8 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 8.9. 2013
Á borðum hefur að undanförnu verið nýdreg-inn þorskur úr sjó, kartöflur úr garðinum,salat, rauðrófur og baunir og sitthvað fleira
þaðan líka. Allt ferskt. Ekki hægt að gera betur. Hrá-
efnið eins gott og hugsast getur.
Ferskur matur úr nærumhverfinu er að sjálfsögðu
betri en matvara sem flutt hefur verið um langan veg,
jafnvel heimshorna á milli. Gæðin stjórnast að hluta
til af ferskleika, nálægð neytandans við framleiðand-
ann og síðan að sjálfsögðu af framleiðsluaðferðum.
Þar búa Íslendingar við mikinn munað samanborið
við ýmsar þjóðir sem stunda grimma fjöldafram-
leiðslu á mat með nánast öllum tiltækum ráðum. Ekki
þykja öll þau ráð til eftirbreytni. Auðvitað er fram-
leiðsla með verksmiðjubúum og eiturefnum ódýrari
en frameiðsla í sátt við náttúruna. Það er og nokkuð
sem margir einblína á: Að fá sem ódýrasta matvöru
óháð gæðum. Matvælastefnan á Íslandi hefur verið
heilbrigðismiðuð fremur en verðmiðuð. Við viljum að
börnin drekki mjólk frekar en gos og niðurgreiðum
því mjólkina. Það á við um ýmsa aðra landbún-
aðarvöru einnig. Og við viljum neyta innlendrar mat-
vöru af íslenska akrinum og úr íslenska gróðurhúsinu
af heilbrigðisástæðum og vissulega einnig þjóðhags-
legum ávinningi. En hversu langt erum við reiðubúin
að teygja okkur eftir heilnæminu? Þau sem hafa efnin
eru tilbúin að teygja sig býsna langt. Efnaminna
fólki er þrengri stakkur sniðinn. Þetta verður síðan
vandinn. Mataræðið verður tekjuskipt. Um heim all-
an er fólk farið að sækjast eftir matvöru sem er heil-
næm, jafnvel þótt hún kosti meira. Verksmiðjufóðrið
verður þá fyrir hina sem ekki hafa kaupgetu. Ég
hygg að fátt sé mikilvægara en að varðveita heilsu-
samlegt fæði með þjóðum. Og þá ekki síður að fólki
sé ekki mismunað eftir efnahag.
Þess vegna hef ég gefið lítið fyrir allan andróð-
urinn gegn niðurgreiðslu á heilnæmum mat og að
sama skapi upphafningu markaðslögmála á þessu
sviði. Ein er sú vídd í þessu máli sem ónefnd er og
það er að sjálfsögðu fórnarkostnaðurinn við mikla
flutninga á matvöru: Mengun. Það kostar sitt að
flytja mikið magn matar landa á milli þótt það geti
borgað sig peningalega. Mér býður í grun að þetta
eitt muni valda því að í framtíðinni verði matvöru-
flutningar tollaðir, jafnvel umfram það sem nú er, til
þess að draga úr orkufrekum flutningum. Gæti verið
ráð að láta andvirðið renna í alþjóðlegan umhverf-
isverndarsjóð? Að sjálfsögðu mun alltaf tíðkast versl-
un með mat, jafnvel heimshorna á milli. Og þannig
verður því háttað með okkur Íslendinga að seint mun-
um við verða sjálfum okkur nóg á þessu sviði. En við
getum gert miklu betur, til dæmis með ylrækt sem að
mínum dómi á að fá miklu meiri stuðning en nú er með
lægra raforkuverði.
Okkar land er ekki eins vel fallið til landbún-
aðarframleiðslu og mörg önnur lönd en við sitjum á
auðugum fiskimiðum og þegar allt kemur til alls liggja
hagsmunir okkar í viðskiptum með matvöru: fiskinn.
Við getum huggað okkur við að hagkvæmnisrökin
eiga eftir að gilda um matvælaframleiðslu á heimsvísu
að verulegu marki. Sá mun ætíð standa best að vígi
sem besta hefur auðlindina, fiskimiðin eða moldina.
Við komum því til með að flytja fiskinn út – og kornið
inn.
En ég spái því að mælistika hagkvæmninnar eigi
eftir að breytast þegar fram líða stundir. Þá mun heil-
næmi matarins og síðan þörfin á vernd umhverfisins
verða fólki enn augljósari en nú. Hver veit nema hinir
úthrópuðu niðurgreiðslu- og tollamenn komist aftur í
tísku.
Tollar og tíska
ÚR ÓLÍKUM ÁTTUM
Ögmundur Jónasson
ogmundur@althingi.is
Margir urðu til að taka upp hansk-
ann fyrir menningu og listir eftir
orð Gríms Gíslasonar, mið-
stjórnarmanns í Sjálfstæðisflokki,
um að lítið væri
við listir að gera
ef allir væru dauð-
ir. Sindri Freys-
son rithöfundur
hafði þetta til mál-
anna að leggja á fésbókinni: „Að
gefnu tilefni kæru vinir: Framlög
ríkisins til ALLRA menningarmála
lækkuðu úr 11.158 milljörðum ár-
ið 2009 niður í 10.195 milljarða
árið 2012. Þetta er samtals 8,6%
lækkun að nafngildi. En raunlækk-
unin miðað við
lánskjaravísitölu
(1. júlí 2009-1. júlí
2012) nemur
hvorki meira né
minna en 22%
Semsagt; meira en fimmtungs
raunlækkun.
Hefðu framlög ríkisins til menn-
ingarmála fylgt lánskjaravísitölu
hefðu framlögin í fyrra numið
13.072 milljörðum, eða næstum
þremur milljörðum meira en fór í
raun og veru í þennan málaflokk á
seinasta ári. Þær krónur hefðu
sannarlega komið sér vel fyrir ís-
lenska menningu!“
Annað stórmál í netheimum var
skóbúnaður forsætisráðherrans á
fundi með fyrirmennum í Stokk-
hólmi. Eins og fram hefur komið
var Sigmundur Davíð í spariskóm
á hægri fæti en svörtum íþrótta-
skóm á þeim vinstri sökum bólgu.
„Afhverju var hann ekki bara í
báðum Nike? Hvað var hann að
blanda þessum lakkskó í málið?“
spurði stjörnu-
kokkurinn
Hrefna Rósa
Sætran á fésbók-
arsíðu sinni.
Fréttamaðurinn
Karen Kjart-
ansdóttir var á öllu kaldhæðnari
nótum í sinni stöðuuppfærslu um
málið: „djöfull er týpískt að loksins
þegar karlkyns forsætisráðherra
tekur við stjórnartaumunum tali
fólk bara um skóna hans“.
AF NETINU
Lóa Pind fjallar um óhefð-
bundnar starfsgreinar og frum-
kvöðla á Íslandi í þáttunum Eitt-
hvað annað. Rikka verður með
spennandi þætti um heilsu og
hreyfingu á Íslandi. Vala Matt,
Solla í Gló og Þorbjörg Hafsteins
sameina krafta sína í Heilsugeng-
inu, þætti um heilsu og heilbrigðan
lífsstíl. Finnur Thorlacius og Sig-
ríður Elva Vilhjálmsdóttir stjórna
bílaþætti og Kolbrún Björnsdóttir
stjórnar vikulegum spjallþætti sem
nefnist einfaldlega Kolla.
Svo sem fram hefur komið fer
systurstöð Stöðvar 2, Stöð 3, í loft-
ið á næstunni. Meðal dagskrárliða
þar verða Í makaleit, þáttur í
umsjá Ragnheiðar Eiríksdóttur.
Ólafur Þór og Sverrir Bergmann
stýra Game tíví og Eva Laufey
Stöð 2 hefur lagt mikla áherslu á
innlenda dagskrárgerð undanfarin
ár og engin breyting verður þar á
í vetur.
Af nýjum þáttum má nefna
Óleyst lögreglumál í umsjón Helgu
Arnardóttur, sjálfstætt framhald af
Mannshvörfum. Siggi Hlö verður
með spurninga- og gamanþáttinn
Veistu hver ég var?, þar sem andi
níunda áratugarins svífur yfir
vötnum. Telma Tómasson og Teit-
ur Guðmundsson fjalla um heil-
brigðismál í þáttum sem nefnast
Doktor. Bubbi Morthens stýrir
Beint frá messa þar sem þekktir
tónlistarmenn halda tónleika í
messum skipa. Vala Matt fer í
ferðalag um Ísland og heimsækir
veitingamenn og aðra sælkera í
Sælkeraferðinni.
Kjaran Hermannsdóttir verður
með vikulegan matreiðsluþátt.
Gamlir vinir láta sig heldur ekki
vanta. Logi Bergmann stýrir Loga í
beinni fyrir áramót og Spurn-
ingabombunni eftir áramót.
Sindri Sindrason stýrir Heim-
sókn, þar sem annálaðir fag-
urkerar verða sóttir heim. Jón Ár-
sæll heldur áfram með Sjálfstætt
fólk, þrettánda árið í röð. Kristján
Már Unnarsson heldur áfram með
Um land allt. Lóa Pind stýrir póli-
tískum umræðuþætti vikulega, en
hann nefnist Stóru málin. Árni
Ólafur snýr aftur með nýja þátta-
röð af Hinu blómlega búi í nóv-
ember. Sveppi heldur áfram að
skemmta börnunum í íslensku
barnaefni og Spaugstofan snýr aft-
ur.
Innlent á oddinn á Stöð 2
Vettvangur